Özen yükümlülüğü nedir?

Madde, görevlinin özen yükümlülüğünü açıkça düzenler ve bu yükümlülüğe aykırılığı sorumluluğun temeli sayar.

Görevlinin sorumluluğunun kusur esasına dayandığı anlamına gelen ayrı bir kusur hükmü maddede yer almaz; özen yükümlülüğünün ihlali değerlendirmesi yapılır.

Özen ihlalinin varlığı, sorumluluğun ana değerlendirme ölçütü olur ve ispat yükü buna göre dağılır.

Olağan yolculukta kaptanın yükü korumak için mümkün olan özeni göstermesi yeterlidir.

Büyük zarar tehlikesinde ve başka çare yoksa kaptan eşyayı boşaltabilir, satabilir veya rehnedebilir.

Satma ve rehnetme yetkisi yalnız olağanüstü durumlarda doğar; olağan özen yükümlülüğünün ihlali bu yetkiyi doğurmaz.

Madde yalnızca özen yükümlülüğünü koyar ve bu yükümlülüğe aykırılığın sonucunu doğrudan bağlamaz.

Sorumluluk, zararın doğması ve kusurla bağlantılı olarak m.467 ve m.468 uyarınca ayrıca doğar.

Özene aykırılık tek başına tazminat doğurmaz; zarar, hukuka aykırılık ve nedensellik de gerekir.

Üçüncü fıkra, kötüniyetli ve tehlikeli işlemlerden kaçınma, tedbir alma ve istenmeyen durumu giderme gibi genel bir ödevdir.

Beşinci fıkra a-l bentlerinde sayılan belirli yükümlülükler, somut davranış biçimlerini tek tek belirler.

Genel özen ihlali, sayılan belirli yükümlülüklere uyulmuş olsa bile ayrıca değerlendirilebilir; sayılanlardan birinin ihlali doğrudan bu bentlere dayanılarak ileri sürülebilir.

Kötüniyet veya tehlikeli eylem sonucu doğuracak işlemlerden kaçınma ve istenmeyen durumları en kısa sürede giderme yükümü, piyasa faaliyetinde bulunan herkese genel olarak yüklenmiştir.

Kurum'a bildirim yükümlülüğü ise yalnızca kamunun can, mal ve çevre güvenliğini ya da kendi tesis ve faaliyetlerini önemli ölçüde tehdit eden durumlarda doğar.

Önemli ölçüde tehdit oluştuğunda kamu yetkililerine, ilgililere ve Kuruma bildirim yapılması gerekir; bu eşik aşılmadan bildirim zorunluluğu doğmaz.

Özen yükümlülüğü, malzeme ve iş araçlarının kullanımı sırasında her an geçerli olan bir davranış borcudur; ihlali sorumluluk doğurabilir ama mutlaka zarar sonucu aranmaz.

Kullanılmaz hâle getirme sorumluluğu, işçinin kusuruyla malzeme veya aracın gerçekten kullanılamaz duruma gelmesini gerektirir.

Özen borcuna aykırılık tek başına hesap verme ve teslim yükümlülüğünü doğurur; tazminat sorumluluğu için ise malzemenin kullanılmaz hâle gelmesi gerekir.