Tanıklıktan çekinme nedir?

Tanığın tanıklık yapmayı reddetmesidir. Kanunda sayılan bir sebep varsa çekinme hukuka uygundur.

Tanığın tanıklık yaptıktan sonra yemin etmeyi reddetmesidir. Tanık yemin etmekten çekinebilir, hâkim ise yemin verip vermemeyi takdir eder.

Her ikisinde de yasal sebep yoksa madde uygulanır. Yemin çekinmesinde tanık zaten tanıklık yapmış olduğundan tedbirin amacı yemin yükümlülüğünü yerine getirtmektir.

Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişiye bu hakkı hatırlatılmadan tanıklık yaptırılması ve bu kişinin gerçeğe aykırı beyanda bulunması (b bendi) bu ayrımın birinci tarafıdır.

Tanıklıktan çekinme hakkını bilerek, hakkını kullanmadan beyanda bulunan kişi ya da hakkı kendisine hatırlatılmış olan tanık b bendi kapsamında değerlendirilmez.

b bendi uygulanabilir ancak hatırlatma yapılmamış olması ön koşuldur; aksi halde indirim veya cezadan vazgeçme sağlanamaz.

CMK m.45 uyarınca tanık, yakınlık ilişkisi nedeniyle tanıklığın tamamından çekinebilir.

Bu madde ise tanığın tanıklığı tamamen reddetmesini değil, yalnızca suçlayıcı nitelikteki belirli sorulara cevap vermemesini sağlar.

Bu madde kapsamında tanık, zorunlu tanıklığın dışına çıkmadan yalnızca belirli sorulara cevap vermeyebilir; tanıklık yükümlülüğü devam eder.

Tanıklıktan çekinme, tanığın hiç tanıklık yapmama hakkıdır ve dinlenmeden önce ve dinleme sırasında her zaman kullanılabilir.

Yemin etmekten çekinme, tanığın tanıklık yaptığı ama yemin etmek istemediği haldir. Maddenin ikinci fıkrası bu halde yemin takdirinin tanık yönünden ayrıca düzenlendiğini gösterir.

Tanık yemin etmekten çekinirse hâkimin takdiri ortadan kalkar ve tanık yeminsiz dinlenir.

Tanıklıktan çekinme sebebi, kanunda tanık için öngörülmüş ve bilirkişi için de aynen geçerli olan sebeplerdir.

Geçerli diğer sebep, kanunda sayılmamış, bilirkişinin kendi durumuna bağlı olarak ortaya çıkan nedenlerdir.

Tanıklıktan çekinme sebebinde çekinme, bilirkişi açısından hukuken ön plandadır; geçerli diğer sebepte ise çekinme, bilirkişinin takdirine bırakılmıştır.

Yetişkin çekinme sebebi bulunan kişi kendi kararıyla muayeneden kaçınabilir.

Çocuk veya akıl hastası adına kanuni temsilci karar verir; görüşü alınabilecek durumdaysa görüşü de alınır.

Kanuni temsilci şüpheli veya sanık ise karar hâkime geçer ve bu hâlde elde edilen deliller, izni olmadıkça davanın ileri aşamalarında kullanılamaz.