Disiplin hapsi nedir?
Kısaca
Disiplin hapsi: Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen, önödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi
Kanuni tanım: CMK m.2/1-l
Kanuni tanım
- CMK m.2/1-lCeza Muhakemesi Kanunu
Disiplin hapsi: Kısmî bir düzeni korumak amacıyla yaptırım altına alınmış olan fiil dolayısıyla verilen, seçenek yaptırımlara çevrilemeyen, önödeme uygulanamayan, tekerrüre esas olmayan, şartla salıverilme hükümleri uygulanamayan, ertelenemeyen ve adlî sicil kayıtlarına geçirilmeyen hapsi
Kanunda nerede geçiyor
13 maddeİcra ve İflas Kanunu
- İİK m.337 · Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi:
Maddenin iptal edilen birinci fıkrasında öngörülen, belirli bir süreyle sınırlı hapis yaptırımıdır. Bu yaptırım iptal edildiği için bugün 337. maddenin birinci fıkrası kapsamında uygulanmamaktadır.
- İİK m.339 · Beyandan sonra mal ve kazançta olan tezayüdü bildirmeyen borçlunun cezası
İcra hukukunda borçlunun yükümlülüğünü yerine getirmesi için öngörülen ve icra mahkemesince verilen, ağırlığı bu maddede on gün veya bir ay olarak belirlenen hapis türüdür. Maddede öngörülen ceza bu türdendir, tazyik hapsi değildir.
- İİK m.346 · Görev ve birleştirilme yasağı:
İcra mahkemesinin, Kanunda öngörülen hallerde ilgili kişiye yaptırım olarak verdiği hapis cezasıdır. Madde bu hapis türünün hangi fiillere bağlanacağını kendisi göstermez; ilgili hükümlerine bakılır.
- İİK m.353 · İtiraz:
İcra mahkemesinin, icra işlemlerinde düzeni bozan kişilere karşı disiplin amacıyla verdiği hapis yaptırımıdır. Bu hapis de tazyik hapsi gibi madde kapsamına girer.
- İİK m.354 · Davanın ve cezanın düşmesi ile ceza verilemeyecek hâller
İcra mahkemesinin icra sürecindeki düzene aykırı davranışlara karşı verdiği hapis cezasıdır. Maddenin ikinci ve dördüncü fıkraları bu ceza bakımından da geçerlidir.
Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.60 · Tanıklıktan ve yeminden sebepsiz çekinme
Tanığın yükümlülüğünü yerine getirmesini sağlamak amacıyla verilen, cezalandırma niteliği taşımayan bir zorlama tedbiridir. Süresi üç ayı geçemez ve tanığın yükümlülüğüne uyması halinde derhal sona erer.
- CMK m.124 · İstenen eşyayı vermeyenler hakkında yapılacak işlem
Teslimden kaçınan kişiyi eşyayı teslime zorlamak amacıyla, m.60 hükümleri uyarınca uygulanan yaptırımdır. Cezalandırma amacı taşımaz; kişi teslim ettiğinde sona erer.
- CMK m.203 · Hâkim veya başkanın yetkisi
Salondan çıkarılmaya direnen veya karışıklığa neden olan kişiye, hâkim veya mahkemenin kararıyla derhâl uygulanan yaptırımdır. Süresi dört güne kadardır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.151 · Duruşma düzeni
Duruşma düzenini bozmaya devam eden kişiye, derhal yakalanmasının ardından uygulanan kısa süreli hapis yaptırımı. Madde, en fazla dört güne kadar uygulanabileceğini belirtir.
- HMK m.253 · Çekinmenin kabul edilmemesinin sonucu
Tanığın sorulara cevap vermemekte veya yemin etmemekte direnmesi hâlinde verilen kısa süreli özgürlüğü bağlayan yaptırımdır. Süresi iki haftayı geçemez.
- HMK m.398 · Tedbire muhalefetin cezası
Özgürlüğü bağlayıcı bir yaptırımdır ancak ceza hukuku anlamında hapis cezası değildir. Maddede altı aya kadar olarak düzenlenmiştir ve cezanın niteliği bu madde ile sınırlıdır.
Adli Sicil Kanunu
- Adli Sicil Kanunu m.5 · Adlî sicile kaydedilmeyecek bilgiler
Belli usul işlemlerinde, örneğin tanığın veya zilyedin kaçınmasında uygulanan ve kanunda öngörülen süreyle sınırlı kısa süreli hapistir. Mahkûmiyet değil, disiplin yaptırımı niteliğinde olduğundan kayda girmez.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
- Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun m.23
Kesinleşmesinden sonra Cumhuriyet başsavcılığı tarafından infaz edilen cezadır. Bu kararlar kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilemez.
Karıştırılan kavramlar
Disiplin hapsi ile tazyik hapsi arasındaki fark nedir?
Disiplin hapsi, Kanunda öngörülen bir fiilin yaptırımı olarak verilir ve cezalandırıcı niteliktedir.
Tazyik hapsi, borçlunun bir yükümlülüğünü yerine getirmesini sağlamak amacıyla uygulanır ve yükümlülük yerine getirildiğinde sona erer.
Her iki hapis türünde de karar icra mahkemesine aittir, ancak amacı ve sonucu farklıdır; bu nedenle koşulları ve sona erme biçimi ilgili hükümlerine göre ayrı değerlendirilir.
Tazyik-disiplin hapsi kararı ile bap'taki suçlara ilişkin hüküm arasındaki fark nedir?
Tazyik veya disiplin hapsine ilişkin karar, bu maddenin birinci fıkrasındaki itiraz yolu ile incelenir.
İcra mahkemesinin Bap'taki suçlardan dolayı verdiği hüküm, maddenin ikinci fıkrası uyarınca ceza muhakemesi kanun yollarına tabidir.
Birinci durumda iki haftalık itiraz süresi ve kesin inceleme sonucu geçerlidir; ikinci durumda CMK'daki kanun yolları uygulanır.
Kesinleşmiş tazyik-disiplin hapsi kararı ile infaz süresi geçmiş karar arasındaki fark nedir?
Karar kesinleştikten sonra iki yıl içinde yerine getirilen karar, infaz edilebilir.
Kesinleşmesinden itibaren iki yıl geçen karar, yerine getirilemez.
İki yılı dolduran karar artık infaz edilemez; bu durumda hükümlü cezaevinden çıkarılması gerekir.
Soruşturma evresi ile kovuşturma evresi (disiplin hapsi karar mercii) arasındaki fark nedir?
Soruşturma evresinde disiplin hapsine sulh ceza hâkimi karar verir.
Kovuşturma evresinde disiplin hapsine mahkeme karar verir.
Hangi merciin karar vereceği yargılama evresine göre belirlenir.
Salondan çıkarma ile disiplin hapsi arasındaki fark nedir?
Salondan çıkarma, düzeni bozan herkese yönelik bir usul tedbiridir ve yalnızca çıkarılmayı emreder.
Disiplin hapsi, çıkarılma emrine direnen ya da karışıklığa yol açan kişiye uygulanan ayrı bir yaptırımdır.
Çıkarma emrine uyulmuşsa disiplin hapsi doğmaz; direnç veya karışıklık varsa ayrıca karar verilebilir.
Men ve salondan çıkarma ile yakalama ve disiplin hapsi arasındaki fark nedir?
1. fıkradaki yaptırım düzeni bozan kişiye hiçbir ihtar şartı aranmadan, düzeni bozduğu anda men ve gerekirse salondan çıkarma olarak uygulanır.
2. fıkradaki yaptırım ise önceden yapılmış bir ihtara rağmen düzen bozmanın sürmesine bağlıdır ve yakalama ile dört güne kadar disiplin hapsini içerir.
İlk müdahale men ve salondan çıkarmadır; ihtara rağmen devam halinde yakalama ve disiplin hapsine geçilir. Avukat hakkında her iki fıkranın yaptırımı da uygulanmaz.
İlgili konular
- Alacaklısını zarara sokmak kasdiyle mevcudunu eksilten borçluların cezası, konkordatoda veya sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluylaİcra ve İflas Hukuku
- Yargılama usulü ve duruşmaİcra ve İflas Hukuku
- Arama ve elkoymaCeza Muhakemesi Hukuku
- Sanığın duruşmada hazır bulunmaması ve sanığın mahkemeden uzaklaşması, duruşmanın düzen ve disipliniCeza Muhakemesi Hukuku
- Tanığa görevinin önemini anlatma ve tanıklara yemin verilmesiCeza Muhakemesi Hukuku
- Çocuk teslimi emrine muhalefetin cezasıİcra ve İflas Hukuku
Örnek kararlar
3 karar- Ceza Genel Kurulu, 2021/223 E., 2022/47 K., 25.01.2022İlgili madde: İİK m.346, İİK m.353, İİK m.354
- Ceza Genel Kurulu, 2019/234 E., 2021/186 K., 29.04.2021İlgili madde: İİK m.346, İİK m.354
- Ceza Genel Kurulu, 2019/446 E., 2021/188 K., 29.04.2021İlgili madde: İİK m.353, İİK m.354
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Tazyik hapsi
- Duruşma düzeni
- Şikâyet
- Görev ve birleştirilme yasağı
- Düşme
- Makbul sebep
- Disiplin suçu
- Duruşma disiplini
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.