Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi

Madde, kanuni grev veya kanuni lokavt sırasında işçilerin iş sözleşmelerinin askıda kalmasını, askı döneminde işverenin ödeme yükümlülüğünü ve askı döneminin ücret ile kıdem tazminatı hesabına etkisini düzenler. Kurala, kanuni greve katılan, katılmayan ya da katılmaktan vazgeçip grev nedeniyle çalıştırılamayan işçiler ile kanuni lokavta maruz kalan işçiler bakımından uygulanır. Madde, grev ve lokavtın kanuniliğini belirleyen şartları düzenlemez (m.58-60). Greve katılanların işyerinden ayrılması, işyerine giriş çıkış yasağı ve greve katılmayanların çalıştırılması düzenlemez (m.64). Grev ve lokavta katılmayacak işçilerin tespiti düzenlemez (m.65). Yerine işçi alma ve başka işverende çalışma yasağı düzenlemez (m.68). Konut ve lojman haklarına etkisi düzenlemez (m.69).

Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi: hangi kavramlar bilinmeli?

İş sözleşmesinin askıda kalması

Grev veya lokavt süresince işçinin çalışma borcu ile işverenin ücret ödeme borcunun geçici olarak durması, sözleşmenin ise sona ermemesidir. Sözleşmeden doğan hak ve borçlar grev ya da lokavt bitene kadar donar.

İşlemiş ücret ve ekler

Grev veya lokavtın başlamasından önce çalışılıp hak edilmiş ve henüz ödenmemiş ücret ile bunların eklerini ifade eder. Bu alacaklar askı döneminde de ödenir; askı süresine ait ücret bu kapsamda değildir.

Olağan ödeme günü

İşverenin işlemiş ücreti ve eklerini normalde ödemesi gereken takvim günüdür. Ödeme bu güne bağlanmıştır; grev veya lokavt nedeniyle ertelenmesi kabul edilmez.

Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmayan süre

Grev ve lokavt süresinin, kıdem tazminatına esas kıdem hesabına eklenmemesi anlamına gelir. Askı süresi bu nedenle kıdemden düşülür.

Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi: hangi şartlar aranır?

• Kanuni grev veya kanuni lokavt bulunmalıdır; kanuni şartlara uymayan grev veya lokavt bu maddenin askı sonucunu doğurmaz (m.58, m.59).
• İşçinin kanuni greve katılmış, greve katılmamış ya da katılmaktan vazgeçip grev nedeniyle çalıştırılamamış olması veya kanuni lokavta maruz kalmış olması gerekir.
• İşçinin iş sözleşmesi grev veya lokavt süresince askıda kalır; bu durum için işçinin ayrıca bir irade beyanı gerekmez.
• İşveren, grev veya lokavtın başlamasından önce işlemiş ücret ve eklerini olağan ödeme gününde ödemek zorundadır.
• Ödemeyi yapacak personel bu ödeme için çalışmakla yükümlüdür; bu personelin çalışmaması halinde 65. maddenin beşinci fıkrası uygulanır.
• Grev veya lokavt süresi için işverence ücret ve sosyal yardım ödenmemelidir.
• Grev veya lokavt süresi kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmamalıdır.
• Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi bu askı kurallarının aksine hüküm koyamaz.

Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi: hangi sonuçları doğurur?

• Kanuni grev veya lokavt süresince iş sözleşmesi askıda kalır; sözleşme sona ermez.
• İşverenin işlemiş ücret ve eklerini olağan ödeme gününde ödememesi halinde 65. maddenin beşinci fıkrası uygulanır.
• Askı süresine ait ücret ve sosyal yardımlar işverence ödenmez; bu nedenle ücretten kesinti yapılamaz ve sosyal güvenlik, vergi, sendika ve dayanışma aidatı için yeni bir ödeme kaynağı doğmaz.
• Askı süresi kıdem tazminatı hesabına girmez.
• Toplu iş sözleşmesi veya bireysel iş sözleşmesi bu kurallara aykırı hüküm koyamaz; aykırı kayıt geçersizdir.
• Askıda kalma sonucu, işverenin bu süre içinde haklı neden yaratması için işveren grevi gerekçe göstererek fesih yapamaz.
• İşçi sosyal sigorta haklarından yararlanmaya devam eder.

Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Askı süresine ait ücreti de işlemiş ücret sayarak ödemek; işlemiş ücret yalnız grev veya lokavtın başlamasından önce doğmuş alacaklardır.
• Askı süresini kıdem tazminatı hesabında kıdem süresine eklemek; bu süre hesaba girmez.
• Olağan ödeme gününü geciktirerek işlemiş ücreti grev bitimine bırakmak; ödeme yükümlülüğü olağan ödeme gününe bağlıdır.
• Askı döneminde işçiyi fesih gerekçesi yapmak; askı sürecinde işverenin grev olayını haklı neden olarak kullanarak fesih yapması yönünden madde ve buna bağlı kurallar sınırlayıcıdır.
• Toplu iş sözleşmesiyle askı sonucunu değiştirmeye çalışmak; bu hüküm geçersizdir.
• Ödeme personelinin çalışmasını zorunlu saymamak; 67/2 uyarınca bu personel ödeme için çalışmakla yükümlüdür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Grev süresinde işçinin iş sözleşmesinin askıda olduğu kabul edilmekte; işveren bu süre için ücret ödemekle yükümlü tutulmamaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2016/16364 E., 2016/10456 K., 10.05.2016)
• Askıda kalan işçinin yerine başka işçi alınmasının ya da başkalarının çalıştırılmasının 68. madde yönünden yasak sayıldığı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2025/5288 E., 2025/6597 K., 18.09.2025; 9. Hukuk Dairesi, 2024/14182 E., 2025/137 K., 09.01.2025)
• Grev süresinde işverenin işçiyi bu süre içinde çalıştırıp fiilî grev kırıcılığına yol açan işlerde görevlendirmesinin 67/1 hükmüne aykırı olduğu ve grev kırıcı eylem sayıldığı kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2016/16364 E., 2016/10456 K., 10.05.2016)
• Kanunun 67/3 hükmü ile kıdem tazminatı hesabından askı süresinin düşülmesi, kıdem tazminatının sözleşme süresine göre hesaplanması ilkesinin istisnasıdır; uygulamada bu istisna dar yorumlanmaktadır. (2. Daire, 2025/1655 E., 2025/3139 K., 23.06.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Askı süresine ait ücret talebini ileri süren işçi, grev veya lokavtın kanuni olarak başladığını ve kendisinin bu askı kapsamına girdiğini ispatlamakla yükümlüdür; kanuni olmayan grev iddiası işveren tarafından ileri sürülür ve işveren bunu ispat etmelidir.
• Grev veya lokavtın başlama tarihi ve tebliği, uyuşmazlık tutanağı, grev ve lokavt kararı, tebliğ belgesi ve notere tevdi kaydı gibi yazılı belgelerle ispatlanır.
• İşverenin işlemiş ücreti olağan ödeme gününde ödediğini ispat yükü işverendedir; ödeme makbuzu, banka kaydı ve bordro bu amaçla kullanılır.
• Askı döneminde işçinin başka işverende çalıştığı iddiası işveren tarafından ileri sürülür ve işveren bunu tanık, sigorta kaydı veya bildirim belgesiyle ispatlar.
• Kıdem tazminatı hesabında askı süresinin düşülmesi talebinde, işverenin askı süresini hesaptan çıkardığını ve bunu bordro ya da hesap dökümüyle gösterdiğini ispatlaması gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 sayılı Kanun m.58: Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır; bu durumda askı kuralı uygulanmaz.
• 6356 sayılı Kanun m.59: Lokavtın tanımını ve kanuni lokavt koşulunu verir; kanuni lokavta maruz kalan işçilerin askısı bu tanıma bağlıdır.
• 6356 sayılı Kanun m.65: Grev ve lokavta katılmayacak işçilerin tespiti ile bu işçilerin çalışması yönünden kurallar koyar; ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmesi için çalışacak personel de bu hükme bağlıdır.
• 6356 sayılı Kanun m.68: Askıda kalan işçilerin yerine başka işçi alınmasını ve askıdaki işçinin başka işverende çalışmasını düzenler; askı sonucunun işçi tarafındaki yansımasını tamamlar.
• 6356 sayılı Kanun m.64: Greve katılanların işyerinden ayrılması ve işyerine giriş çıkış yasağı gibi uygulama kurallarını düzenler; askı kurallarının uygulanmasına yön verir.

Madde, kanuni bir grev veya lokavt sırasında işverenin greve veya lokavta konu işçilerin yerine yeni işçi alması ya da başkalarını çalıştırması yasağını, bu yasağın istisnasını, greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçilerin yalnızca kendi işlerinde çalıştırılmasını ve grev ya da lokavt sırasında işçinin başka bir işverenin yanında çalışmasının yasaklanmasını düzenler. Kurallar, kanuni grev ve kanuni lokavt sürecinde iş sözleşmesi askıda kalan işçiler ve bu süreçte işveren bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi (m.67), grev ve lokavt sırasında ücret ve sosyal yardımların ödenmemesi (m.67), grev ve lokavtın konut haklarına etkisi (m.69) ve bu maddeye aykırılığın idari yaptırımı (m.78) bulunur. Greve katılan işçilerin ve grev kırıcılığının ayrıntılı idari para cezası düzenlemesi ayrı maddelerdedir.

İşçi alma ve başka işe girme yasağı: hangi kavramlar bilinmeli?

Kanuni grev

Kanunda öngörülen usul ve şekillere uygun olarak yapılan, iş sözleşmelerini askıya alan toplu iş uyuşmazlığı eylemi. Usulüne uygun olmayan grev bu maddenin koruması kapsamında değerlendirilmez.

Kanuni lokavt

İşverenin, kanuni usulle yaptığı toplu iş uyuşmazlığı çerçevesinde işçileri işyerinden uzaklaştırması ve bu yolla iş sözleşmelerini askıya almasıdır. Madde, kanuni lokavt bakımından da aynı yasağı koyar.

İş sözleşmesinin askıda kalması

Grev veya lokavt süresince işçinin çalışma borcu ile işverenin ücret borcunun durması, iş sözleşmesinin devam etmekle birlikte edim yükümlülüklerinin geçici olarak işlemez hale gelmesidir. Askıya alınan işçi, grevin sona ermesiyle işine dönme hakkını korur.

Kendi işinde çalıştırma

Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçinin, normal olarak yürüttüğü görev ve işler kapsamında çalıştırılmasıdır. Greve katılan işçilerin işlerini yaptırmak bu kapsamda değildir.

Haklı neden

İş sözleşmesinin işveren tarafından derhal feshini gerektiren ağır neden. Maddede, greve katılamayan işçinin yerine yeni işçi alınabilmesi için sözleşmenin haklı nedenle feshedilmiş olması aranır.

Kısmi süreli iş sözleşmesi

Tam süreli çalışmadan daha kısa çalışma süresi öngören iş sözleşmesidir. Bu işçiler, kanuni haftalık çalışma süresini aşmamak kaydıyla başka işverenin işyerinde çalışabilir.

Görevli makam

Taraf sendikanın yazılı başvurusu üzerine, işverenin yasak hükmüne aykırı hareketini denetleyen idari makamdır. Maddede makamın kimliği ayrıca tanımlanmamıştır.

İşçi alma ve başka işe girme yasağı: hangi şartlar aranır?

• Grev veya lokavtın kanuni olması gerekir; usulüne uygun olmayan eylem bakımından bu yasak uygulanmaz.
• İşverenin, askıda kalan işçilerin yerine sürekli veya geçici olarak başka işçi alması ya da başkalarını çalıştırması yasaklanmıştır.
• Greve katılamayacak ve lokavta maruz bırakılamayacak işçilerden ölen, kendi isteğiyle ayrılan veya işveren tarafından haklı nedenle feshedilen birinin yerine yeni işçi alınabilmesi için bu ayrılma veya feshin gerçekleşmiş olması gerekir.
• Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçen işçiler yalnızca kendi işlerinde çalıştırılabilir; greve katılan işçilerin işlerini yaptırmak yasaktır.
• Kanuni grev veya lokavt nedeniyle askıda kalan işçi, grev veya lokavt süresince başka bir işverenin yanında çalışamaz.
• Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçi, kanuni haftalık çalışma süresini tamamlayacak süreyi aşmamak kaydıyla başka işverenin işyerinde çalışabilir.

İşçi alma ve başka işe girme yasağı: hangi sonuçları doğurur?

• İşveren, grev veya lokavt süresince askıda kalan işçinin yerine sürekli veya geçici olarak başka işçi alırsa bu yasağa aykırı davranmış olur.
• Yasağa aykırı hareket, taraf sendikanın yazılı başvurusu üzerine görevli makamca denetlenir.
• Greve katılamayan veya lokavta uğramayan işçinin ölümü, kendi isteğiyle ayrılması veya haklı nedenle feshi halinde, bu işçinin yerine yeni işçi alınabilir.
• Greve katılmayan işçi yalnızca kendi işinde çalıştırılabilir; grevci işçilerin işi ona yaptırılırsa aykırılık oluşur.
• Askıda kalan işçi grev veya lokavt süresince başka işverende çalışırsa, işveren iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
• Kısmi süreli işçi, kanuni haftalık çalışma süresini aşmamak kaydıyla başka işverenin işyerinde çalışabilir ve bu durumda fesih nedeni oluşmaz.
• Grev öncesi üretilen ürünlerin işyerinden çıkarılması konusunda Yargıtay uygulamasında tartışma vardır; madde metni açıkça bunu düzenlemez.

İşçi alma ve başka işe girme yasağı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Greve katılan işçinin yerine geçici olarak bile olsa işçi alınamayacağını gözden kaçırmak; bu yasak sürekli ya da geçici her istihdamı kapsar.
• Greve katılmayan işçinin her işi yapabileceğini sanmak; bu işçi yalnız kendi işinde çalıştırılabilir.
• Kısmi süreli işçinin başka işverende çalışmasını tam süreli işçi için de serbest saymak; istisna yalnızca kısmi süreli işçiye tanınmıştır.
• Kanuni grev veya lokavt koşulu aranmadan yasağı uygulamak; usulsüz eylemde madde koruması kurulamaz.
• İşçi niteliği olmayan kişilerin (akraba, eş) çalıştırılmasını yasak kapsamı dışında saymak; madde başkalarını çalıştırmayı da yasaklar.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargı uygulamasında, işverenin grev sırasında başka işçi alması veya başkalarını çalıştırması, grevin etkisini ortadan kaldırmak amacıyla yapılıyorsa 68. madde yasağına aykırılık sayılmaktadır. (9. Hukuk Dairesi, 2025/5288 E., 2025/6597 K., 18.09.2025; 9. Hukuk Dairesi, 2023/19366 E., 2023/20354 K., 21.12.2023; 7. Hukuk Dairesi, 2016/16364 E., 2016/10456 K., 10.05.2016)
• Kanuni grev sırasında bir ürünün işyeri dışına çıkarılması veya taşıma işinde başka işçi çalıştırılması, takip edilemeyen ve yasağa tabi bir işlem olarak değerlendirilmektedir. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2026/251 E., 2026/759 K., 03.04.2026)
• Grev dışında bırakılan işçinin, işverenin grev kırıcılığı yönünde faaliyet gösterdiği iddiasına dayanarak işini yapmaması haklı görülmemektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2023/19366 E., 2023/20354 K., 21.12.2023)
• Greve katılmayıp çalışan işçilerin işverence iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilmesi, sözleşmenin askıda kalması ile devamsızlık ayrımına göre değerlendirilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2015/19756 E., 2015/28826 K., 19.10.2015)
• Bu maddeye aykırı olarak işçi çalıştırılmasını ortadan kaldıran sonradan işe alımlar, grevci işçinin grev sonunda çalıştırılmamasını haklı kılmamaktadır. (22. Hukuk Dairesi, 2013/23010 E., 2013/17597 K., 29.07.2013)

Nasıl ispat edilir?

• Maddeye aykırılığı ileri süren taraf sendika veya işçi, işverenin grevci işçinin yerine işçi alındığını ya da başkası çalıştırıldığını ispatlamakla yükümlüdür. İspat yükü bu tarafa aittir.
• Yazılı başvuru, işe alım kayıtları, sigorta bildirgeleri ve işyerinde yapılan işlere ilişkin tanık beyanları bu ispatta kullanılabilir.
• Greve katılmayan işçinin yalnız kendi işinde çalıştırıldığını ve grevci işlerinin yaptırılmadığını ileri süren işveren, bunu iş tanımı ve işin niteliğiyle ispatlamalıdır.
• Kısmi süreli işçinin başka işverende çalıştığını savunan taraf, sözleşmedeki haftalık çalışma süresini ve başka işyerindeki çalışmayı belgelerle ortaya koymalıdır.
• Askıda kalan işçinin başka işverende çalıştığını ileri süren işveren, bu iddiasını işe giriş belgeleri ve bordro kayıtlarıyla ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 m.67: Grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisini, yani sözleşmelerin askıda kalmasını düzenler. Bu maddedeki yasağın konusu olan askıda kalan işçiler, m.67 uyarınca belirlenir.
• 6356 m.64: Grevde işverenin çalıştırma serbestisini ve greve katılmayan işçilerin çalıştırılmasına ilişkin kuralları düzenler; m.68/2 ile birlikte okunur.
• 6356 m.78: Bu maddeye aykırı olarak grevci işçilerin yerine işçi çalıştıran işverene uygulanacak idari para cezasını düzenler.
• 6356 m.69: Grev ve lokavtın konut haklarına etkisini düzenler; m.68 ile ayrı bir konudur.

Madde, kanuni grev veya lokavt sırasında işverenin kendi sağladığı konutlarla ilgili haklarını düzenler. Konutta oturan işçinin grev veya lokavt nedeniyle konuttan çıkarılamaması, bu konutlar için onarım, su, gaz, aydınlatma ve ısıtma giderleri ile rayiç kiranın işçiden talep edilebilmesi ve konut hizmetlerinin kısıntıya uğratılmasının sınırı bu maddenin konusudur. Madde işverenin sağladığı konutta oturan işçiler bakımından uygulanır; işçinin kendi bulduğu konut veya işverenle ilgisi olmayan kira ilişkileri kapsam dışıdır. Grev ve lokavtta iş sözleşmesinin askıda kalması (m.67), işçi alma yasağı (m.68), greve katılmayanların çalıştırılması ve işyerine giriş çıkış (m.64) ile grev ve lokavtın genel sınırları ve düzenlenmesi bu maddede düzenlenmez. Grev ve lokavtın kötüye kullanılması ve durdurulması (m.72) ile mülki amirlerin önlemleri (m.74) da bu maddenin dışındadır.

Kanuni grev ve lokavtın konut haklarına etkisi: hangi kavramlar bilinmeli?

Kanuni grev veya lokavt

Kanunun usul ve şartlarına uygun olarak yapılan grev veya lokavttır. Madde yalnızca kanuni olanlar bakımından uygulanır; usulüne aykırı grev ve lokavt bu korumadan yararlanmaz.

İşverence sağlanmış konut

İşverenin iş ilişkisi gereği işçinin oturması için sağladığı konuttur. Konutun işverence sağlanmış olması, işçinin bu konutta oturmasının iş ilişkisinden kaynaklandığını gösterir.

Rayiç kira

Konutun bulunduğu yer ve niteliğine göre piyasada o konut için ödenen kira bedelidir. Maddede kira bedelinin hangi ölçütle belirleneceği ayrıca gösterilmiştir; işverenin talep edebileceği tutar bu ölçütle sınırlıdır.

Kısıntı

Su, gaz, aydınlatma veya ısıtma hizmetinin işveren tarafından azaltılması ya da kesilmesidir. Kısıntının grev veya lokavt yüzünden olup olmadığı ayrıca önem taşır.

Kanuni grev ve lokavtın konut haklarına etkisi: hangi şartlar aranır?

• Konutun işveren tarafından sağlanmış olması ve işçinin bu konutta oturuyor olması bulunmalıdır.
• Kanuni bir grev veya lokavt süresi devam etmelidir; madde yalnız bu süre içinde uygulanır.
• Greve katılan veya lokavta uğrayan işçi bakımından konuttan çıkarma talebi bulunmamalıdır; işveren bu talepte bulunamaz.
• İşverenin giderleri talep edebilmesi için konutun onarımı, su, gaz, aydınlatma ve ısıtma giderleri ile rayiç kira kalemlerinin grev ve lokavt süresi içinde doğmuş olması gerekir.
• İşveren konutun su, gaz, aydınlatma ve ısıtma hizmetlerini kanuni grev veya lokavt süresince kısıtlayamaz.
• Hizmetin kanuni grev veya lokavt yüzünden zaten kısıntıya uğramış olması halinde, bu kısıntının devamı işçilerce istenemez.

Kanuni grev ve lokavtın konut haklarına etkisi: hangi sonuçları doğurur?

• Kanuni grev veya lokavt süresince greve katılan veya lokavta uğrayan işçi, işverence sağlanan konuttan çıkarılamaz.
• Kanuni grev veya lokavt süresince işveren, konuttaki işçilerden onarım, su, gaz, aydınlatma ve ısıtma giderleri ile rayiç kirayı talep edebilir.
• Kanuni grev veya lokavt süresince işveren, konutların su, gaz, aydınlatma ve ısıtma hizmetlerini kısıtlayamaz.
• Hizmet grev veya lokavt yüzünden kısıntıya uğramışsa, bu kısıntının devamı işçilerce istenemez; işveren bu durumda özel bir kaynak sağlamakla yükümlü değildir.
• Madde hükmüne aykırı olarak işçinin konuttan çıkarılması, işverence yapılan kısıntı ya da bu konu bakımından alınan işverence bir karar, madde hükmüne aykırıdır ve hukuki dayanaktan yoksundur.
• Madde emredici niteliktedir; bu konuda işçi aleyhine farklı bir sözleşme kaydı geçerli sayılmaz.

Kanuni grev ve lokavtın konut haklarına etkisi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde 69'un yalnızca kanuni grev ve lokavt için geçerli olduğunu gözden kaçırarak usulüne aykırı grevde de konut korumasının uygulanacağını varsaymak.
• Rayiç kira ile sözleşmede kararlaştırılan kira bedelini karıştırmak; maddede işverenin talep edebileceği tutar rayiç kira ile sınırlıdır.
• Konut giderleri dışındaki işçi alacaklarını bu madde kapsamında talep edilebilir saymak.
• Grev yüzünden kısıntıya uğramış hizmetin devamını işçinin istemesini, işverenin her durumda özel kaynak sağlamak zorunda olduğu biçiminde yorumlamak.
• Madde metninin emredici niteliğini göz ardı ederek konut hakkına ilişkin aleyhe sözleşme kaydını geçerli saymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Grev ve lokavt sırasında iş sözleşmesinin askıda kalması ile konut ilişkisi ayrı değerlendirilmektedir; konuttan çıkarma talebi madde hükmüne aykırı görülmektedir. (20. Hukuk Dairesi, 2016/5955 E., 2016/9856 K., 31.10.2016)

Nasıl ispat edilir?

• Konutun işverence sağlandığını ve işçinin bu konutta oturduğunu ileri süren taraf, işçinin konut ilişkisini ispatlamalıdır; bu ispat için iş sözleşmesi, konut tahsis belgesi veya fiili oturum kayıtları kullanılabilir.
• Kanuni grev veya lokavtın varlığını ve süresini ileri süren taraf, grevin kanuni usullerle başladığını gösteren karar ve bildirim belgeleri ile ispat yapmalıdır.
• İşverenin onarım, su, gaz, aydınlatma, ısıtma giderleri veya rayiç kira talebinde bulunduğunu ileri süren taraf, gider faturaları ve rayiç kira tespiti ile ispat yükü altındadır.
• İşçinin kısıntının grev yüzünden olmadığını ileri sürdüğü durumda, işveren kısıntının grev dışı bir nedene dayandığını ispatlamalıdır; kısıntının grev yüzünden olduğunu ileri süren taraf da bunu belgelemelidir.
• İşçinin konuttan çıkarılmaması savunmasının yazılı bir karar ya da fiili işlemle desteklendiği durumda, karar ve tebligat belgeleri delil olarak öne çıkar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 sayılı Kanun m.67: Grev ve lokavt süresince iş sözleşmelerinin askıda kalmasını düzenler. Bu askıda kalma, işçinin konut ilişkisinin de grev süresince nasıl işleyeceğini belirlemede arka plan oluşturur.
• 6356 sayılı Kanun m.64: Grevde işyerine giriş çıkış ve işyerinin işleyişine ilişkin kuralları düzenler; konut hakkı ile işyeri düzeni arasındaki sınırı belirler.
• 6356 sayılı Kanun m.72: Grev ve lokavtın kötüye kullanılması halinde durdurulmasını düzenler; madde 69'un konut koruması bu durdurma kararından bağımsız uygulanır.

6356 sayılı Kanun'un 70. maddesi, kanun dışı grev ve kanun dışı lokavt hâllerinde işverenin ve işçilerin iş sözleşmesine, grev nedeniyle doğan zararın kimler tarafından karşılanacağına ve kanun dışı lokavtta işverenin işçilere yükümlülüklerine ilişkindir. Düzenlediği konular; kanun dışı greve katılan işçilerin haklı nedenle feshi, kanun dışı grevden doğan zararın sorumluluğu, kanun dışı lokavtta işçilerin haklı fesih hakkı ve işverenin ödeme ile tazminat yükümlülüğüdür. Madde işveren ile grev ya da lokavta katılan işçiler ve greve karar veren işçi kuruluşu bakımından uygulanır. Kanuni grev ve lokavtın usulünü ve şartlarını düzenlemez (m.58-60). Grev ve lokavt süresince iş sözleşmelerinin askıda kalmasını düzenlemez (m.67). Kanuni grev veya lokavtta işçi alma yasağını düzenlemez (m.68). Kanun dışı greve ilişkin para cezalarını düzenlemez (m.78).

Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları: hangi kavramlar bilinmeli?

Kanun dışı grev

Kanunda aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan veya kanuni bir grev kararının kanunda öngörülen usul ve esaslara uyulmadan uygulanan greve denir. Kanunda aranan şartların varlığı, grevin kanuni olup olmadığını belirler.

Kanun dışı lokavt

Kanuni lokavt için aranan şartlar gerçekleşmeden yapılan lokavttır. Mesleki amaç taşımayan lokavtlar ile kanunun usul ve esaslarına uyulmadan yapılan lokavtlar bu kapsamdadır.

Haklı neden

İş sözleşmesinin bildirim süresine ve kıdem tazminatına bağlı olmaksızın derhal feshedilmesini sağlayan nedendir. Madde, kanun dışı grev ve lokavt hâllerinde işveren ve işçiler için haklı fesih olanağı tanır.

Grevin yapılmasını teşvik etme

Kanun dışı grevin kararına katılmayı, greve katılmayı veya greve devama işçileri yönlendiren eylemlerdir. Eylemin fiilen grev yapılmasına yönelmiş olması aranır.

Greve karar veren işçi kuruluşu

Grevin kararını alan veya grevi yürüten işçi sendikası ya da işçi kuruluşudur. Maddenin ikinci fıkrasına göre zararın öncelikle sorumlusu bu kuruluştur.

Bir iş karşılığı olmaksızın ödeme

Lokavt süresine ilişkin iş sözleşmesinden doğan hakların, işçinin çalışmadığı süre için çalışma karşılığı aranmaksızın ödenmesidir.

Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları: hangi şartlar aranır?

• Kanun dışı grev yapılmış olmalıdır; kanuni grevin şartları gerçekleşmeden veya kanuni usul dışında uygulanan grev, kanun dışı sayılır.
• Feshe konu işçinin grevin yapılması kararına katılmış, grevi teşvik etmiş, greve katılmış veya greve katılmaya ya da devama teşvik etmiş olması gerekir.
• Haklı fesih için işverenin, feshin dayandığı bu eylemi ileri sürmesi ve iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi gerekir.
• Zararın tazmini için kanun dışı grev yapılmış olmalı ve işverenin bu grev nedeniyle zarara uğramış olması gerekir.
• Zararın greve karar veren işçi kuruluşu tarafından karşılanması için grevin bu kuruluşça kararlaştırılmış olması gerekir; grev herhangi bir işçi kuruluşunca kararlaştırılmamışsa zarar greve katılan işçiler tarafından karşılanır.
• Kanun dışı lokavt yapılmış olmalıdır; kanuni lokavt için aranan şartların gerçekleşmediği hâlde lokavt uygulanmış olmalıdır.
• Kanun dışı lokavt hâlinde işçilerin iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmesi mümkündür; işverenin işçilere lokavt süresine ilişkin bütün haklarını bir iş karşılığı olmaksızın ödemesi ve uğradıkları zararları tazmin etmesi gerekir.

Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları: hangi sonuçları doğurur?

• Kanun dışı grev yapıldığında işveren, grevin kararına katılan, grevi teşvik eden, greve katılan veya katılmaya ya da devama teşvik eden işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir.
• Kanun dışı grevden doğan zarar, grevi kararlaştıran işçi kuruluşu tarafından karşılanır.
• Grev herhangi bir işçi kuruluşunca kararlaştırılmadan yapılmışsa, zarar bu greve katılan işçiler tarafından karşılanır.
• Kanun dışı grev yapılmamışsa, bu maddeye göre işverenin fesih ve zarar talebi doğmaz.
• Kanun dışı lokavt yapıldığında işçiler iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir.
• Kanun dışı lokavtta işveren, lokavt süresine ilişkin iş sözleşmesinden doğan bütün hakları bir iş karşılığı olmaksızın ödemek zorundadır.
• Kanun dışı lokavtta işveren, işçilerin uğradığı zararları tazmin etmekle yükümlüdür.
• Madde, emredici nitelikte bir hükümdür; bu maddeye aykırı sözleşme kaydının geçerliliği olduğu metinden çıkmamaktadır.

Kanun dışı grev ve lokavtın sonuçları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kanun dışı grevi kanuni grevin yasal sonuçlarıyla karıştırmak; kanuni grevde işçilerin iş sözleşmesi askıda kalırken, kanun dışı grevde işveren haklı fesih yapabilir.
• Grevin bir işçi kuruluşunca kararlaştırılıp kararlaştırılmadığını araştırmadan zararın kime yükleneceğini belirlemek.
• Haklı fesih hakkının yalnızca grevi başlatan işçilere tanındığını sanmak; madde, grevi teşvik eden ve greve katılan işçileri de kapsar.
• Kanun dışı lokavtta işçilerin lokavt süresine ilişkin haklarını bir iş karşılığı olarak hesaplamak; bu haklar iş karşılığı olmaksızın ödenir.
• Kanun dışı lokavtta işverenin yalnızca ödeme yapacağını sanıp tazminat yükümlülüğünü göz ardı etmek.
• Kanun dışı grev nedeniyle yapılan feshin bildirim ve kıdem tazminatı ödenmeden yapılabileceğini kanun dışı grevin her hâlinde kabul etmek; bu sonuç yalnızca haklı fesih hâlinde geçerlidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kanun dışı grev nedeniyle yapılan feshin haklı olup olmadığının, işçinin grevdeki kusurlu davranışına göre değerlendirildiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2022/4647 E., 2022/5269 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4648 E., 2022/5270 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4649 E., 2022/5271 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4650 E., 2022/5272 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4651 E., 2022/5273 K., 26.04.2022)
• Kanun dışı grev nedeniyle yapılan fesihlerde işverenin bildirim ve kıdem tazminatı yükümlülüğünün doğmayacağı, fesih işleminin ihbarsız ve tazminatsız yapıldığı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2022/4647 E., 2022/5269 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4648 E., 2022/5270 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4649 E., 2022/5271 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4650 E., 2022/5272 K., 26.04.2022; 9. Hukuk Dairesi, 2022/4651 E., 2022/5273 K., 26.04.2022)
• Yargıtay'ın bir kararında, sendikanın hatalı işlemi sonucu grevin kanun dışı sayılması hâlinde, sendikanın tazminatsız fesih nedeniyle işçilerin uğradığı zararı tazmin etmekle yükümlü tutulduğu belirtilmiştir. (Genel Kurul, 2016/5002 E., 23.03.2023)
• Kanun dışı lokavt hâlinde işçilerin fesih hakkı ve işverenin ödeme yükümlülüğünün, lokavtın mahkeme kararıyla durdurulmasından sonra devam etmesi hâlinde de uygulanacağı kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2016/5002 E., 23.03.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Kanun dışı grevi ileri süren ve haklı fesih ya da zarar tazmini talep eden işveren, grevin kanun dışı olduğunu ve feshe konu işçinin grev eylemine katıldığını ya da teşvik ettiğini ispatlamakla yükümlüdür.
• Kanun dışı grevin kanuni şartlara aykırılığı, kararın alınma ve bildirim tarihleri gibi usul belgeleriyle ispatlanır; bu belgelerin bulunmaması durumunda grevin kanun dışılığı tartışmalı hâle gelir.
• Zararın hangi kuruluş veya işçiler tarafından karşılanacağının belirlenmesinde, grevin bir işçi kuruluşunca kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı ispat konusudur; işveren grev kararının varlığını kararın tebliği veya sendika yazısı ile ispatlar.
• Karşı taraf olan işçi, eylemi kanuni grev olarak nitelendirdiğinde ya da kendi kusurunun bulunmadığını savunduğunda, bu savunmasını ispatla yükümlüdür.
• Kanun dışı lokavtta işçiler, lokavtın kanuni şartlara uymadığını ve fesih hakkının doğduğunu ispatlar; işveren ise lokavtın kanuni olduğunu ispat etmeye çalışır.
• Yargıtay'ın kararlarında haklı fesihte, işçinin kusurlu davranışını ve bu davranışı kanıtlama yükümlülüğünü işveren taşır. (9. Hukuk Dairesi, 2022/4647 E., 2022/5269 K., 26.04.2022)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 m.58: Kanuni grevin şartlarını düzenler; bu şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışı sayılır ve 70. maddenin uygulama koşulunu oluşturur.
• 6356 m.59: Lokavtın tanımını ve kanuni lokavtın şartlarını düzenler; kanun dışı lokavtın tespitinde esas alınır.
• 6356 m.60: Grev ve lokavt kararının alınma ve uygulamaya konulma usulünü düzenler; bu usule uyulmaması grevi ya da lokavtı kanun dışı kılar.
• 6356 m.67: Kanuni grev ve lokavtta iş sözleşmelerinin askıda kalmasını düzenler; kanun dışı hâllerde askı hükmü uygulanmaz.
• 6356 m.72: Kanun dışı lokavtın bir türü olarak, mahkeme kararıyla durdurulan lokavtın devamında 70. maddenin üçüncü fıkrasının uygulanacağını öngörür.
• 4857 m.25: İş Kanunu'nun haklı nedenle fesih düzenlemesidir; 70. maddede işverenin haklı fesih yetkisi ve işçinin sözleşmeyi feshi bu hükümle birlikte değerlendirilir.

6356 sayılı Kanun'un 71. maddesi, taraflardan her birinin karar verilen veya uygulanmakta olan bir grev veya lokavtın kanun dışı olup olmadığının tespiti için mahkemeye başvurmasını, bu tespit davasında mahkemenin ve istinaf merciinin karar süresini, kararın bağlayıcılığını ve ceza davalarındaki delil niteliğini düzenler. Ayrıca hâkimin dava konusu grev veya lokavtı tedbir olarak durdurabilmesini düzenler. Düzenleme, grev ve lokavt tarafı olan işçi sendikası, işveren, işveren sendikası ve bunların tespit davası açma hakkı bulunan taraflarına uygulanır. Kötüye kullanma nedeniyle durdurmayı (m.72), mülki amirin tedbirlerini (m.74) ve iş sözleşmesinin feshini (m.70) düzenlemez. Tespit davasının açılabileceği hak düşürücü veya zamanaşımı süresi ve grev sonrası tazminat talebi de bu maddede yer almaz.

Tespit davası: hangi kavramlar bilinmeli?

Tespit davası

Bir grev veya lokavtın kanuna aykırı olup olmadığının mahkemece saptanmasını isteyen davadır. Bu dava bir eda veya tazminat hükmü değil, hukuki durumun belirlenmesine yönelik bir davadır.

Kanun dışı grev veya lokavt

Kanunda öngörülen usul ve şartlara uyulmadan yapılan, ya da kanunun yasakladığı hallerde uygulanan grev veya lokavttır. Kanun dışı olup olmadığı, grevin veya lokavtın kanuna uygunluğu ölçütüne göre belirlenir.

Tedbir olarak durdurma

Dava sürerken hâkimin, dava konusu grev veya lokavtın uygulanmasını geçici olarak durdurmasıdır. Bu karar tespit hükmü değil, geçici nitelikte bir korumadır.

Kesin delil

Kanun gereği, ceza yargılamasında mahkemenin aksini kabul edemeyeceği nitelikteki delildir. Tespit kararı bu niteliği taşır.

Tespit davası: hangi sonuçları doğurur?

• Tespit kararı, taraflar, işçi ve işveren sendikasının üyeleri hakkında bağlayıcıdır.
• Tespit kararı ceza davaları bakımından kesin delil niteliği taşır; ceza mahkemesi aksini kabul edemez.
• Hâkim, dava sürerken dava konusu grev veya lokavtın durdurulmasına tedbir olarak karar verebilir.
• Tedbir kararı, tespit kararının kesinleşmesine kadar verilebilir ve sonradan kaldırılabilir.
• Tespit davası, grev sona erdikten sonra da açılabilir ve hukuki yarar bulunduğu ölçüde incelenir.

Tespit davası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Tespit davasını, uygulanan grev veya lokavtın etkilerini gidermek için tazminat veya işçilik davası gibi değerlendirmek; tespit davası yalnız grev veya lokavtın kanun dışılığını belirler.
• Tedbir kararını kesin tespit kararı ile karıştırmak; tedbir geçicidir ve tespit kararının yerine geçmez.
• Tespit davasının yalnızca grev sürerken açılabileceğini sanmak; karar verilmiş ancak uygulanmamış grev veya grev sona erdikten sonra da dava açılabilir.
• Tespit kararının yalnızca dava taraflarını bağladığını varsaymak; karar işçi ve işveren sendikasının üyelerini de bağlar.
• Ceza davalarında tespit kararının kesin delil niteliğini gözden kaçırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Tespit davasının, henüz uygulamaya konulmamış grev hakkında da, uygulanmakta olan grev hakkında da açılabileceği kabul edilmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2015/27644 E., 2015/29701 K., 02.11.2015)
• Kanun dışı grevin tespiti için açılacak davada dava dilekçesinin, Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne tescil ettirilmesinin zorunlu olmadığı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2015/26642 E., 2015/26566 K., 29.09.2015)
• Tespit davasının açılabilmesi için hukuki yarar aranması gerektiği; kanunda açıkça öngörülen tespit davalarında ise bu yararın kural olarak ayrıca incelenmeyeceği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2026/166 E., 2026/217 K., 15.01.2026; 9. Hukuk Dairesi, 2025/2444 E., 2025/3283 K., 09.04.2025)
• Tespit davasının dava konusu grev veya lokavtın kanun dışı olup olmadığının belirlenmesine yönelik olduğu ve bu nedenle davanın ayrı bir tespit davası olarak açılabileceği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2017/19017 E., 2018/1205 K., 25.01.2018)
• Tespit davasının, işçi veya işverenin kanuna uygun olmayan grev veya lokavt nedeniyle açtığı işçilik ve sözleşme ilişkisi davalarıyla karıştırılmaması gerektiği kabul edilmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2017/31145 E., 2017/9461 K., 25.04.2017)
• Yetkili mahkemenin işyeri veya işletmenin bağlı olduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'nün bulunduğu yer mahkemesi olduğu ve bu hususun duraksamaya yer vermeyecek biçimde belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2026/166 E., 2026/217 K., 15.01.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Tespit davasını açan taraf, grev veya lokavtın varlığını ve uygulanmakta olduğunu ya da karar verildiğini ispatlamakla yükümlüdür; bunun için grev kararı, bildirim yazıları ve iş yerindeki fiili durum belgeleri kullanılabilir.
• Kanun dışılık iddiası ileri süren taraf, grevin kanuna aykırı olduğunu, yani usul veya şartlara uyulmadığını somut olaylarla ispatlamakla yükümlüdür; yalnızca genel nitelendirme yeterli değildir.
• Karşı taraf, grevin kanuna uygun olduğunu ileri sürerse bu savunmasını usule uygunluk belgeleri ve tutanaklarla ispatlar.
• Hukuki yararın varlığı ve yetkili mahkemenin belirlenmesi için işyerinin sayısı, işletme niteliği ve iş yeri-işveren ilişkisi gibi somut bilgiler dosyada yer almalıdır.
• Tespit kararı ceza davalarında kesin delil olduğundan, ceza yargılamasında bu karar esas alınır; aksi yönde delil sunularak tespit kararının dışına çıkılamaz.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 sayılı Kanun m.72: Grev ve lokavtın iyiniyet kurallarına aykırı kullanılması hâlinde durdurulmasını düzenler; m.71'deki tedbir ve tespitten farklı bir durdurma yoludur.
• 6356 sayılı Kanun m.74: Mülki amirin grev ve lokavt sırasında alacağı tedbirleri düzenler; m.71 ile birlikte grev sürecinin hukuki çerçevesini oluşturur.

Madde, grev hakkının veya lokavtın iyi niyet kurallarına aykırı tarzda, toplum zararına veya millî servete zarar verecek şekilde kullanılması hâlinde uygulanmakta olan grev veya lokavtın mahkemece durdurulmasını düzenler. Ayrıca kanuni bir lokavtın işyerini temelli olarak kapalı tutmak amacıyla yapılmasının kesinleşmiş mahkeme kararıyla belirlenmesi hâlinde lokavtın durdurulmasını ve bu kararın uygulanmaya devam edilmesinin işçilere sağlayacağı hakları kapsar. Kurallar taraflardan birinin veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başvurusu üzerine işler. Madde, grev ve lokavtın kanun dışılığının tespitini düzenlemez (m.71). Kanuni grev ve lokavtın iş sözleşmelerine etkisi ile işçi alma yasağı düzenlenmez (m.67, m.68). Mülki amirlerin grev ve lokavt sırasındaki tedbir yetkisi düzenlenmez (m.74). Kanun dışı grev ve lokavta ilişkin ceza hükümleri de bu maddede yer almaz (m.78).

Grev hakkının ve lokavtın kötüye kullanılması: hangi kavramlar bilinmeli?

İyi niyet kurallarına aykırılık

Grev veya lokavt hakkının, hakkın amacından sapılarak ve dürüstlük ölçüsü aşılarak kullanılması durumudur. Hakkın varlığı tek başına yeterli değildir; kullanım biçiminin de hukuka uygun olması gerekir.

Toplum zararı ve millî servetin zarara uğratılması

Grev veya lokavtın yalnızca taraflar arasındaki ekonomik baskı sonucu doğan kayıpları aşarak genel kamu yararını ya da ulusal kaynakları etkileyen zararlar doğurmasıdır. Sıradan üretim kaybı bu kapsamda değerlendirilmez.

Temelli kapatma amacı

Kanuni bir lokavtın işyerinin geçici değil sürekli olarak kapalı tutulmasını hedeflemesidir. Bu amacın varlığı kesinleşmiş mahkeme kararıyla belirlenir.

Kesinleşmiş mahkeme kararı

Temelli kapatma amacının tespitinde aranan, artık kanun yolu incelemesine açık olmayan karardır. Lokavtın durdurulması bu kararın bildirilmesine bağlıdır.

Grev hakkının ve lokavtın kötüye kullanılması: hangi şartlar aranır?

• Taraflardan birinin veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının mahkemeye başvurusu bulunmalıdır.
• Grev hakkının ya da lokavtın iyi niyet kurallarına aykırı tarzda kullanıldığı mahkemece tespit edilmelidir.
• Kullanımın toplum zararına veya millî servete zarar verecek nitelikte olduğu ortaya konulmalıdır.
• Durdurulacak grev veya lokavtın o anda uygulanmakta olması gerekir.
• Temelli kapatma hâlinde, kanuni bir lokavtın işyerini temelli kapalı tutmak amacıyla yapıldığının kesinleşmiş mahkeme kararıyla belirlenmiş olması gerekir.
• Temelli kapatma hâlinde, mahkeme kararının lokavt yapmış işverene veya işveren sendikasına bildirilmesi lokavtın durdurulması için gereklidir.

Grev hakkının ve lokavtın kötüye kullanılması: hangi sonuçları doğurur?

• Mahkeme iyi niyet kurallarına aykırı kullanımı tespit ederse uygulanmakta olan grev veya lokavtı durdurmak zorundadır.
• Temelli kapatma amacı kesinleşmiş mahkeme kararıyla belirlenirse lokavt, kararın işverene veya işveren sendikasına bildirilmesiyle birlikte durur.
• Bildirim yapılmadan önce lokavt sürüyorsa bu sürenin hukuki sonucu, bildirimin gerçekleşmesine bağlı olarak değerlendirilir.
• Mahkeme kararına rağmen lokavtın uygulanmaya devam edilmesi hâlinde işçilere 70. maddenin hükümlerinden yararlanma hakkı doğar.
• Kötüye kullanım tespit edilmezse durdurma kararı verilemez ve grev veya lokavt hukuka uygun biçimde sürer.
• Madde, durdurulan grev veya lokavtın sonradan kanun dışı sayılmasının sonuçlarını ayrıca düzenlemez.

Grev hakkının ve lokavtın kötüye kullanılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sıradan ekonomik kayıp ile toplum zararı ya da millî servete zararı birbirine karıştırmak; ikincisi için somut ve ağır bir zarar aranmalıdır.
• Kötüye kullanım tespiti için yalnızca grevin uzun sürmesini veya lokavtın etkisini yeterli saymak.
• Temelli kapatma amacının varlığını mahkeme kararı olmadan kabul etmek.
• Kanuni lokavtın kapatma amacı ile kanun dışı lokavt tespitini (m.71) aynı davada karıştırmak.
• Bildirim şartını atlayarak lokavtın kendiliğinden sona erdiğini varsaymak; durma bildirimle gerçekleşir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemelerin, kötüye kullanım iddiasını kanıtlanmış somut olgulara dayanmadan kabul etmediği görülmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/7567 E., 2024/9768 K., 13.06.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Durdurma talebinde bulunan taraf veya Bakan, grev veya lokavtın iyi niyet kurallarına aykırı kullanıldığını ve toplum zararı ya da millî servete zarar verdiğini ispatla yükümlüdür.
• Tehlike ve zarar, somut olaylara ilişkin tespit tutanakları, bilirkişi raporu ve fotoğraf gibi belgelerle gösterilebilir.
• Temelli kapatma amacı için kesinleşmiş mahkeme kararının varlığı gerekir; bu karar olmadan bu fıkranın işletilmesi mümkün değildir.
• Hakkın kötüye kullanılmadığını savunan taraf kendi açısından makul bir iş veya ekonomik gerekçe ileri sürebilir; ancak savunma yükü, ileri sürülen gerekçenin gerçekliğini ortaya koymakla sınırlıdır.
• Sözleşme ya da iç yazışmalar gibi kanıtlar amacın tespitinde dikkate alınabilir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/7567 E., 2024/9768 K., 13.06.2024)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 m.70: Mahkeme kararına rağmen sürdürülen lokavt hâlinde işçilerin yararlanacağı hükümlerin kaynağıdır; işçilerin fesih ve tazminat haklarını düzenler.
• 6356 m.71: Grev veya lokavtın kanun dışı olup olmadığının tespiti ve tedbir olarak durdurulması yolunu düzenler; m.72 ile farklı davalar arasındadır.
• 6356 m.74: Mülki amirlerin grev ve lokavt sırasındaki tedbirlerini düzenler; bu tedbirler kanuni grev veya lokavtı engelleyici nitelik taşıyamaz.

Madde, işyerinde grev ya da lokavt ilan eden tarafın, kanuni grev veya lokavt kararına uyulup uyulmadığını denetlemek üzere gözcü görevlendirme yetkisini düzenler. İşçi sendikasının grev gözcüsü koymasını ve bu gözcülerin yetki sınırını (giriş-çıkışa engel olamama, giren çıkanı durduramama) belirler; işveren sendikasının lokavt gözcüsü göndermesini de kapsar. Madde yalnızca gözcülerin görev ve yetki sınırını düzenler; gözcülerin sayısı dışındaki grev ve lokavt kararlarının alınmasını düzenlemez (m.60), grev ve lokavta katılamayacak işçilerin tespitini düzenlemez (m.65), grev ve lokavt kararının kötüye kullanılmasını düzenlemez (m.72), mülki amirin yetkilerini düzenlemez (m.74). Kuralın uygulanması kanuni bir grev veya lokavt bulunmasına bağlıdır; kişisel kapsamı sendika üyeleri ile sınırlıdır.

Grev ve lokavt gözcüleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Grev gözcüsü

İşyerinde grev ilan etmiş işçi sendikasının, üyeleri arasından işyerinin giriş ve çıkış yerlerine koyduğu, üyelerin grev kararına uyup uymadığını gözleyen kişidir. Gözcü sendika üyesi olmak zorundadır; üye olmayan kişi gözcü olarak görevlendirilemez.

Lokavt gözcüsü

İşyerinde lokavt ilan etmiş işveren sendikasının, kendi üyelerinin lokavt kararına uyup uymadığını denetlemek için lokavtın kapsamına giren işyerlerine gönderdiği kişidir. Görev alanı lokavtın kapsamındaki işyerleriyle sınırlıdır.

Kanuni grev veya lokavt

Kanunda öngörülen usul ve şartlara uygun biçimde alınmış ve uygulanan grev veya lokavt kararıdır. Gözcü yetkisi yalnızca kanuni grev veya lokavt bakımından doğar.

Giriş ve çıkışa engel olma

Gözcünün işyerine girişi veya çıkışı fiilen kesmesi, engellemesi ya da bu yönde baskı yapmasıdır. Gözcüler bu fiilleri yapamaz; giriş ve çıkış kontrolü amacıyla giren ve çıkanı durdurmaları da yasaktır.

Grev ve lokavt gözcüleri: hangi şartlar aranır?

• Gözcü koyan tarafın işyerinde kanuni bir grev kararı (işçi sendikası için) ya da kanuni bir lokavt kararı (işveren sendikası için) bulunmalıdır.
• Gözcü, koyan sendikanın üyesi olan kişiler arasından seçilmelidir; grev gözcüsü için işçi sendikası üyesi, lokavt gözcüsü için işveren sendikası üyesi olmalıdır.
• Grev gözcüsü sayısı, işçi sendikasının işyerinin giriş ve çıkış yerlerine koyabileceği en fazla dört kişiyi aşmamalıdır.
• Gözcünün faaliyeti yalnızca üyelerin grev ya da lokavt kararına uyup uymadığını denetleme amacıyla sınırlı olmalıdır.
• Gözcü güç kullanmamalı ve tehditte bulunmamalıdır.
• Gözcü işyerine giriş ve çıkışlara engel olmamalı, giren ve çıkanları kontrol amacıyla dahi durdurmamalıdır.
• Lokavt gözcüsü, lokavtın kapsamına giren işyerlerine gönderilmelidir.

Grev ve lokavt gözcüleri: hangi sonuçları doğurur?

• Kanuni grev kararı bulunan işçi sendikası, işyerinin giriş ve çıkış yerlerine kendi üyeleri arasından en çok dört grev gözcüsü koyabilir.
• Kanuni lokavt kararı bulunan işveren sendikası, lokavtın kapsamına giren işyerlerine gözcü gönderebilir.
• Gözcüler giriş ve çıkışa engel olamaz ve giren-çıkanı kontrol amacıyla dahi durduramaz.
• Kanuni grev veya lokavt bulunmadan gözcü koyulması, madde 73'ün kapsamı dışında kalır ve bu gözcülerin faaliyeti kanuni gözcülük sayılmaz.
• Gözcüler güç kullanır ya da tehditte bulunursa, madde 73 kapsamındaki sınırı aşmış olur.
• Üye olmayan gözcüler ile madde 73 hükmüne aykırı davranan gözcüler idari para cezası ile cezalandırılır.

Grev ve lokavt gözcüleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Lokavt gözcüsüne grev gözcüsüne uygulanan dört kişilik sayı sınırını uygulamak; sayı sınırı yalnızca grev gözcüsü için vardır.
• Gözcünün giriş-çıkışı yalnızca gözlemleyerek değil, fiilen kontrol ederek denetleyebileceğini sanmak; madde 73/2 bu yetkiyi açıkça yasaklar.
• Kanuni grev veya lokavt bulunmadan gözcü koyulabileceğini varsaymak; madde 73 kanuni grev ya da lokavta bağlıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Grev gözcülüğünün sınırları, gözcünün yalnızca gözleme yapması ve giriş-çıkışa fiilen müdahale etmemesi biçiminde işletilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Gözcü koyma yetkisini kullanan işçi sendikası, grev kararının kanuni olduğunu ve gözcünün kendi üyesi olduğunu ispatlamakla yükümlüdür; üyelik kaydı ve grev kararı belgesi bu amaçla kullanılabilir.
• Gözcünün giriş-çıkışa engel olduğu ya da giren-çıkanı durdurduğu iddiasını ileri süren taraf bu fiili ispatlamakla yükümlüdür; tanık beyanları ve işyerinde kayıtlar bu amaçla kullanılabilir.
• Gözcünün üye olmadığı ya da güç kullandığı savunmasını ileri süren karşı taraf bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 m.65: Grev ve lokavta katılamayacak işçilerin tespiti hakkındadır; gözcülerin denetleyeceği kişi kümesini bu tespit belirler.
• 6356 m.72: Grev veya lokavtın kötüye kullanıldığının tespiti halinde uygulanan grev ya da lokavtın durdurulmasına ilişkin hükümdür; gözcülük faaliyeti de bu bağlamda incelenebilir.
• 6356 m.74: Mahallin en büyük mülki amirinin grev ve lokavt sırasında alacağı tedbirlerin kanuni grev veya lokavtı engelleyici nitelik taşıyamayacağını düzenler.

Madde, grev ve lokavt sırasında mahallin en büyük mülki amirinin (vali veya kaymakam) halkın günlük yaşamı için zorunlu hizmet ve ihtiyaçların aksamaması için alacağı tedbirleri düzenler ve bu tedbirlerin kanuni grev veya lokavtı engelleyici nitelikte olamayacağı sınırı çizer. Madde, kamu düzeni gerekçesiyle yetkili mülki amirlere yöneliktir ve uygulama alanı kanuni grev ve lokavt süreçleridir. Madde, grevin veya lokavtın durdurulmasına ilişkin mahkeme yetkisini düzenlemez (m.72). Madde, kanuni grev ve lokavtın ertelenmesini düzenlemez (m.63). Madde, grev ve lokavta katılamayacak işçilerin tespitini düzenlemez (m.65). Madde, grev ve lokavtın kanun dışı olup olmadığının tespit davasını düzenlemez (m.71).

Grev ve lokavt hâlinde mülkî amirin yetkileri: hangi kavramlar bilinmeli?

Mahallin en büyük mülki amiri

İl düzeyinde vali, ilçe düzeyinde kaymakam olan yetkili idari amirdir. Madde bu amirlere tedbir alma yetkisi tanır.

Zorunlu hizmet ve ihtiyaçlar

Halkın günlük yaşamı için vazgeçilmez olan ve grev ya da lokavt nedeniyle aksaması muhtemel hizmetlerdir. Bu ölçüt, tedbirin kapsamını sınırlar; genel ekonomik kayıp bu kapsamda değerlendirilmez.

Kamu düzenine ilişkin tedbir

Grev ve lokavt uygulanırken mülki amirin kamu düzenini korumak için aldığı önlemlerdir. Bu tedbirler kanuni grev veya lokavtın işleyişini engelleyemez.

Kanuni grev veya lokavt

Kanunda öngörülen şekil ve süre koşullarına uygun olarak uygulanan grev veya lokavttır. Madde koruması yalnızca kanuni olanlar için geçerlidir.

Grev ve lokavt hâlinde mülkî amirin yetkileri: hangi şartlar aranır?

• Grev veya lokavtın kanuni olarak uygulanıyor olması gerekir; madde koruması kanuni grev ve lokavt için geçerlidir.
• Tedbirin mahallin en büyük mülki amiri tarafından alınması gerekir.
• Tedbirin konusu, halkın günlük yaşamı için zorunlu olan ve aksaması muhtemel hizmet ve ihtiyaçlar olmalıdır.
• Tedbir, işyerinde faaliyetin devamlılığını sağlamaya yönelik olmalıdır.
• Kamu düzenine ilişkin tedbirler, kanuni grev veya lokavtın uygulanmasını engelleyici nitelik taşıyamaz; bu sınır aşılmamalıdır.

Grev ve lokavt hâlinde mülkî amirin yetkileri: hangi sonuçları doğurur?

• Mahallin en büyük mülki amiri, halkın günlük yaşamı için zorunlu hizmet ve ihtiyaçları karşılayacak tedbirleri alır.
• Mülki amir, işyerinde faaliyetin devamlılığını sağlayacak tedbirleri alabilir.
• Kamu düzenine ilişkin tedbirler kanuni grev veya lokavtı engelleyici nitelik taşıyamaz; bu nitelikte bir tedbir, kanuni grev veya lokavt bakımından hukuka aykırı sayılır.
• Mülki amir, grev veya lokavtı tamamen sona erdiremez; yalnızca toplum düzenini koruyacak asgari tedbirler alabilir.
• Kanun dışı grev veya lokavt bakımından bu madde değil, m.72 uyarınca mahkeme kararıyla durdurma yoluna gidilir.

Grev ve lokavt hâlinde mülkî amirin yetkileri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Mülki amirin kamu düzeni tedbirlerini, grevi bitirme yetkisi gibi okumak; madde tedbirlerin kanuni grevi engelleyemeyeceğini açıkça belirtir.
• Birinci fıkradaki zorunlu hizmet tedbirini, genel ekonomik kaybı önlemeye yönelik geniş bir yetki sanmak; tedbir yalnızca halkın günlük yaşamı için zorunlu hizmet ve ihtiyaçlarla sınırlıdır.
• Kanun dışı grev hakkında bu maddeyi uygulamak; bu durumda m.72 esas alınır.
• Maddeyi grevin ertelenmesi veya durdurulması yetkisi olarak yorumlamak; bu yetkiler m.63 ve m.72 kapsamındadır.

Nasıl ispat edilir?

• Kanuni grev veya lokavtın uygulandığını ve mülki amirin tedbirini bu sırada aldığını ileri süren taraf, bu durumu ispatlamakla yükümlüdür; grev kararı, tebliğ ve uygulama tarihi belgelerle ortaya konur.
• Tedbirin zorunlu hizmet ve ihtiyaçlara yönelik olduğunu iddia eden idare, tedbirin kapsamını ve gerekçesini belgelerle göstermelidir.
• Tedbirin kanuni grev veya lokavtı engelleyici nitelikte olduğunu ileri süren taraf, bu etkiyi fiilî olgularla ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 m.72: Grev ve lokavt hakkının iyiniyet kurallarına aykırı kullanılması hâlinde mahkemenin durdurma kararı verebileceğini düzenler. Mülki amirin tedbirleri ile mahkeme kararı ayrı yollardır.
• 6356 m.63: Kanuni grev ve lokavtın Cumhurbaşkanınca ertelenmesini düzenler. Mülki amirin tedbirleri erteleme kararının yerini tutmaz.
• 6356 m.65: Grev ve lokavta katılamayacak işçilerin belirlenmesini düzenler. Mülki amirin işyerinin zorunlu hizmetlerine ilişkin tedbirleri bu tespitle birlikte değerlendirilir.

Madde, kanuni bir grev veya lokavtın hangi usulle sona ereceğini düzenler: sona erdirme kararının bildirimi, grev ve lokavtın işyerinde ilanı ile sona ermesi, bir tarafın uygulamasının sona ermesinin diğerini etkilemediği, sendikanın kapanması, feshi veya infisahı hâlleri ile işçi sendikasının üye kaybı hâlinde mahkemece grevin sona erdirilmesi. Uygulayıcıya dönük olarak, sona erdirme kararını alan tarafın ve sendikanın bu sonuçlara bağlı yükümlülükleri ile ilan işlemi bu maddenin kapsamındadır. Madde, grev ve lokavtın kuruluşunu, alınma ve ilan süreçlerini (m.60) düzenlemez. Grev ve lokavtın kanuna aykırı olup olmadığının tespiti davası (m.71), kötüye kullanılma nedeniyle durdurulması (m.72), mülki amirin tedbirleri (m.74) ve erteleme (m.63) bu maddenin dışındadır. Grevin uygulanmasına ilişkin işçi ve işveren yükümlülükleri (m.64) ile sendikanın yetki belgesinin düşmesinin yetki tespiti usulü de bu maddede ayrıca düzenlenmemiştir.

Grev ve lokavtı sona erdirme kararı: hangi kavramlar bilinmeli?

Sona erdirme kararı

Kanuni bir grev veya lokavta karar vermiş olan tarafın, uygulamayı kendi iradesiyle bitirmek için aldığı karardır. Karar, alan tarafça karşı tarafa ve görevli makama yazılı olarak bildirilmelidir.

İlan

Görevli makamın, grevin veya lokavtın sona erdiğini işyerinde duyurmasıdır. Kanuni grev ve lokavt bu ilanla sona erer; bildirim tek başına yeterli değildir.

Kendiliğinden sona erme

Tarafların bir işlem yapmasına gerek kalmadan, sendikanın kapanması, feshedilmesi veya infisahı gibi bir olgunun gerçekleşmesiyle grev veya lokavtın hukuken bitmesidir.

Üye kaybı

Grevi uygulayan sendikanın, yetki tespiti için başvurduğu tarihte işyerindeki üyesi işçilerin dörtte üçünün sendika üyeliğinden ayrılmasıdır. Ölçüt, başvuru tarihindeki üye sayısıdır.

Yetki belgesi

Sendikanın toplu iş sözleşmesi yapma yetkisini gösteren belgedir. Grevi uygulayan işçi sendikasının kapanması, feshi veya infisahı hâlinde hükümsüz olur.

Grev ve lokavtı sona erdirme kararı: hangi şartlar aranır?

• Kanuni bir grev veya lokavtın sona erdirilmesi için, bu grev veya lokavta karar vermiş olan tarafın sona erdirme kararı alması gerekir.
• Alınan sona erdirme kararı, ertesi iş günü sonuna kadar yazı ile karşı tarafa ve görevli makama bildirilmelidir.
• Görevli makamın grevin veya lokavtın sona erdiğini işyerinde ilan etmesi gerekir; kanuni grev veya lokavt ancak bu ilanla sona erer.
• Kendiliğinden sona erme için grevi veya lokavtı uygulayan sendikanın kapanması, feshedilmesi veya infisah etmesi gerekir; grev kararı varsa lokavt da bu hâlde kendiliğinden sona erer.
• Mahkemeden grevin sona erdirilmesi istenebilmesi için, grevi uygulayan sendikanın yetki tespiti başvurusu tarihinde işyerindeki üyesi işçilerin dörtte üçünün üyelikten ayrılmış olması gerekir.
• Mahkemenin belirlediği tarihte grevin sona erdiğinin, ikinci fıkradaki usule uygun olarak ilan edilmesi gerekir.

Grev ve lokavtı sona erdirme kararı: hangi sonuçları doğurur?

• Sona erdirme kararı süresinde bildirilir ve grev veya lokavtın görevli makam tarafından işyerinde ilanı yapılırsa, kanuni grev veya lokavt ilanla birlikte sona erer.
• Grevin uygulanmasına son verilmesi lokavtı sona erdirmez; lokavt uygulanmaya devam edebilir.
• Lokavtın uygulanmasına son verilmesi grevi kaldırmaz; grev sürebilir.
• Grevi uygulayan işçi sendikasının kapanması, feshi veya infisahı hâlinde grev ve alınmış bir lokavt karar varsa lokavt kendiliğinden sona erer ve yetki belgesi hükümsüz olur.
• Lokavtı uygulayan işveren sendikasının kapanması, feshi veya infisahı hâlinde lokavt kendiliğinden sona erer.
• Yetki tespiti başvurusu tarihinde üye işçilerin dörtte üçünün sendika üyeliğinden ayrıldığı tespit edilirse, ilgililerden biri mahkemeye başvurabilir ve mahkemece belirlenen tarihte grev sona erer.
• Mahkemece belirlenen tarihte grevin sona ereceği, ikinci fıkradaki usule göre ilan edilir.
• Madde metninde bu sonuçların dışında bir sona erme hâli sayılmamıştır; bu nedenle maddede sayılmayan haller (örneğin toplu iş sözleşmesi yapılması) ayrıca değerlendirilmelidir.

Grev ve lokavtı sona erdirme kararı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sona erdirme kararının bildirilmesi ile grevin sona ermesini aynı şey saymak; kanuni grev ve lokavt ilanın yapılmasıyla sona erer, bildirim tek başına yeterli değildir.
• Grevin uygulanmasına son verilmesini lokavtı da bitirir sanmak; m.75/3 bu ikisini birbirinden bağımsız tutar.
• Dörtte üç üye kaybını, yetki belgesinin kendiliğinden düşmesi sayarak uygulamak; Yargıtay bu oranı yetki belgesinin hükümsüzlük sebepleri arasında saymamaktadır.
• Üye kaybı oranını işyerindeki tüm işçilerin sayısına göre değil, başvuru tarihinde sendikanın üye sayısına göre hesaplamamak.
• Mahkeme kararıyla sona erdirme yolunu, kötüye kullanma nedeniyle durdurma (m.72) ile karıştırmak.
• Kendiliğinden sona ermede ayrıca bildirim ve ilan aramamak; ilan işlemi bu hâllerde de sona erme için gerekli olabilir, bu konuda dikkatli olunmalıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay, 6356 sayılı Kanun'un 75. maddesinin son fıkrasında dörtte üç oranında üye kaybı hâlinde yetkinin düşeceğine dair hüküm bulunmadığını belirterek, bu oran nedeniyle yetki belgesinin geçersizliğine karar verilmesini bozmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017; 9. Hukuk Dairesi, 2016/26723 E., 2016/16531 K., 22.09.2016)
• Yargıtay'a göre, kanunda yetki belgesinin hangi hâllerde hükümsüz olacağı sınırlı olarak sayılmıştır; üye kaybı bu sayılanlar arasında yer almadığından, üye kaybı yetki belgesinin düşmesi için tek başına yeterli değildir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2783 E., 2017/1427 K., 22.11.2017; 9. Hukuk Dairesi, 2016/26723 E., 2016/16531 K., 22.09.2016)
• Yargıtay, 6356 sayılı Kanun'un 75. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca, dörtte üçü üyelikten ayrılmış sendikanın uyguladığı grevin mahkemece sona erdirilmesine karar verileceğini kabul etmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2023/14146 E., 2023/11993 K., 14.09.2023; 9. Hukuk Dairesi, 2023/1665 E., 2023/2938 K., 23.02.2023)
• Yargıtay, 75/6 hükmünün uygulanmasında yetki tespiti başvuru tarihindeki üye sayısının esas alındığını kabul etmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2022/5004 E., 2022/6667 K., 26.05.2022)
• Yargıtay, yetki belgesinin ancak süresinde grev kararı uygulamaya konulmadığında ve alınmış lokavt kararı da yoksa hükmünü yitirdiğini kabul etmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/13602 E., 2024/16287 K., 19.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Mahkemeden grevin sona erdirilmesini isteyen taraf, yetki tespiti için başvurulan tarihte işyerindeki üye işçilerin dörtte üçünün sendika üyeliğinden ayrıldığını ispatlamakla yüklüdür.
• Üye sayısının tespiti için sendika üyelik kayıtları, işçi listeleri ve üyelikten çıkışa ilişkin belgeler kullanılabilir; başvuru tarihindeki durum esas alınır.
• Sona erdirme kararının ertesi iş günü sonuna kadar bildirildiğini ispat yükü kararı alan tarafa aittir; yazılı bildirim ile tebliğ belgesi bu konuda kullanılır.
• Grevin işyerinde ilanının yapıldığı görevli makam kayıtları ve ilan tutanağı ile ispatlanır.
• Karşı taraf, grevin sendika kapanması, feshi veya infisahı gibi kendiliğinden sona erme nedenlerinin varlığını iddia ederse, bu olguyu ticaret sicili ve sendika kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6356 sayılı Kanun m.60: Grev ve lokavt kararlarının alınması, uygulanma tarihi ve ilanı ile bildirilmesini düzenler; bu maddenin işlemleri sona erdirme karşısında önceki aşamasıdır.
• 6356 sayılı Kanun m.71: Grev veya lokavtın kanuna aykırılığının tespiti davasını düzenler; m.75'teki sona erme usulünden ayrı bir yoldur.
• 6356 sayılı Kanun m.72: Grev ve lokavt hakkının kötüye kullanılması hâlinde mahkemece durdurulmasını düzenler; m.75/6 üye kaybı yolundan farklı şartlara bağlıdır.
• 6356 sayılı Kanun m.74: Grev ve lokavt sırasında mülki amirin tedbirlerini düzenler; kanuni grev veya lokavtın uygulanmasını engelleyici nitelik taşıyamaz.