Mülkiyet ve kişisel mallar

Madde, edinilmiş mallara katılma rejiminin kapsamını belirler: rejimin edinilmiş mallar ile eşlerden her birinin kişisel mallarını kapsadığını söyler. Kapsam bakımından evlilik süresince yasal mal rejimi olarak edinilmiş mallara katılma rejimine tabi eşleri ilgilendirir. Madde edinilmiş malların ve kişisel malların tanımını, sayımını ve tasfiyesini düzenlemez; bu konular edinilmiş mal tanımı (m.219), kişisel mallar (m.220), eklenecek değerler ve denkleştirme (m.229 ve devamı), tasfiye (m.230 ve devamı) ve değer artış payı (m.227 ve devamı) için ilgili maddelerde yer alır. Mal rejiminin seçimi ve sözleşme ile değiştirilmesi (m.203 ve devamı, m.205, m.221) ile mal rejiminin sona ermesi (m.225) ve sona ermesinin sonuçları da bu maddenin dışındadır.

Kapsamı: hangi kavramlar bilinmeli?

Edinilmiş mallara katılma rejimi

Eşler arasında mal rejimi sözleşmesi yapılmadığında geçerli olan yasal mal rejimidir. Kanunda kapsam olarak edinilmiş mallar ile eşlerin kişisel mallarının birlikte ele alındığı bir rejimdir.

Edinilmiş mal

Eşlerden birinin evlilik devam ederken bedelini ödeyerek edindiği malvarlığı değerleridir. Kanunun m.219'da saydığı özel hâller de edinilmiş mal sayılır.

Kişisel mal

Edinilmiş mal olmayan, eşlerden her birine ait malvarlığı değerleridir. Kanun gereği kişisel mal sayılan hâller m.220'de düzenlenmiştir.

Kapsamı: hangi şartlar aranır?

• Evlilik birliği içinde eşler arasında mal rejimi sözleşmesi bulunmamalı ya da geçerli bir mal rejimi sözleşmesi ile edinilmiş mallara katılma rejimi seçilmiş olmalıdır.
• Söz konusu malvarlığı değeri edinilmiş mal veya kişisel mal niteliğinde olmalıdır; madde bu iki kesimin birlikte rejimin kapsamında olduğunu belirtir.
• Edinilmiş mal ya da kişisel mal ayrımı yapılırken, malın mal rejiminin devamı süresince karşılık verilerek edinilip edinilmediği dikkate alınmalıdır.

Kapsamı: hangi sonuçları doğurur?

• Edinilmiş mallara katılma rejimi uygulandığında, eşlerin hem edinilmiş malları hem de kişisel malları bu rejimin kapsamına girer.
• Kişisel mallar, rejimin sona ermesi hâlinde yapılacak tasfiyenin dışında kalır; bu malların tasfiye sırasında paylaşılmadığı, madde metninden değil ilgili maddelerden anlaşılır.
• Rejim kapsamındaki malların hangi kesime ait olduğunun belirlenmesi, sona erme anındaki duruma göre yapılır.

Kapsamı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metnindeki kapsam hükmünü, edinilmiş mal ve kişisel mal tanımlarının kendisi sanmak; tanımlar m.219 ve m.220'dedir.
• Kişisel malların da tasfiyeye dahil olduğunu varsaymak; kişisel mallar tasfiye dışında kalır.
• Rejimin uygulanabilmesi için mal rejimi sözleşmesi gerektiğini sanmak; yasal rejim sözleşme olmadan da geçerlidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Edinilmiş mallara katılma rejiminin, eşlerin edinilmiş ve kişisel malları ile birlikte bir malvarlığı kesimleri ayrımı üzerinden işlediği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024)
• Rejimin kapsamında dört malvarlığı kesiminin (eşlerin kişisel ve edinilmiş malları) bulunduğu kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2009/2549 E., 2010/8545 K., 20.07.2010)

Nasıl ispat edilir?

• Edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması hakkını ileri süren eş, evliliğin devam ettiği sırada mal rejimi sözleşmesinin bulunmadığını veya rejimin seçildiğini ispatlamalıdır; evlilik süresince yasal rejim geçerli sayılır.
• Bir malın edinilmiş mal olduğunu iddia eden kişi bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür; aksi ispat edilinceye kadar eşin bütün malları edinilmiş mal kabul edilir.
• Kişisel mal iddiasında bulunan eş, malın kişisel mal niteliğini ispatlamakla yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.219: Edinilmiş malların tanımını ve sayımını düzenler; m.218'de geçen edinilmiş mal kavramının içeriğini belirler.
• 4721 m.220: Kişisel malları sayar; m.218'de geçen kişisel mal kesiminin içeriğini belirler.
• 4721 m.221: Edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel ve edinilmiş mallar ile gelirlere ilişkin kuralların taraflarca değiştirilmesine izin veren hükümdür.
• 4721 m.225: Mal rejiminin sona erme anını belirler; kesimlerin ayrılması bu ana göre yapılır.

TMK 219. madde, edinilmiş malın tanımını ve kanunda sayılan temel edinilmiş mal türlerini düzenler. Bu türler; çalışmanın karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ve yardım kurumları ile personel sandıklarının yaptığı ödemeler, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerlerdir. Madde, edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanan eşler bakımından geçerlidir. Maddenin ikinci fıkrası sayım niteliğinde değil "özellikle" ifadesiyle örnek niteliğindedir. Madde, kişisel malları sayan TMK 220 (m.220) hükmünü, mal rejimi sözleşmesiyle edinilmiş ve kişisel mal ayrımının değiştirilmesini (m.221), mal rejiminin tasfiyesini, denkleştirmeyi ve artık değerin hesaplanmasını düzenlemez; bunlar ilgili maddelerde yer alır.

Edinilmiş mallar: hangi kavramlar bilinmeli?

Edinilmiş mal

Her eşin mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Tanımın asıl ölçütü edinimin mal rejimi süresi içinde ve bir karşılığa dayanarak gerçekleşmesidir.

Karşılık

Edinimin bedeli olarak eşin verdiği emek, para ya da diğer malvarlığı unsurlarıdır. Karşılığın edinilmiş mallardan verilmesi, edinimin edinilmiş mal sayılmasının dayanağıdır.

Mal rejiminin devamı süresi

Edinilmiş mallara katılma rejiminin yürürlükte olduğu dönemdir. Bu dönem dışında yapılan edinimler bu maddenin tanımına girmez.

Kişisel malların gelirleri

Kişisel mallardan doğan doğal ve hukuki ürünlerdir. Gelir, mal rejimi devam ederken doğduğu ölçüde edinilmiş mal sayılır; taraflar aksini kararlaştırabilir.

Yerine geçen değerler

Edinilmiş bir malın satılması, sigorta tazminatı gibi yollarla elde edilen ya da yerine alınan değerlerdir. Yerine geçen değerin edinilmiş mal sayılması, değerin hangi kesimden karşılandığına göre belirlenir.

Edinilmiş mallar: hangi şartlar aranır?

• Malvarlığı değerinin mal rejiminin devamı süresince edinilmiş olması bulunmalıdır.
• Edinimin, eşin emek, para ya da diğer malvarlığı unsurlarından oluşan bir karşılık verilerek gerçekleşmiş olması gerekir.
• Edinimin, maddede sayılan türlerden birine girmesi veya tanımdaki genel ölçüte uyması gerekir; sayım örnek niteliğinde olduğundan başka türler de tanıma dayanarak edinilmiş mal sayılabilir.
• Kişisel mal niteliği taşıyan bir malvarlığı değerinin, kanunda açıkça kişisel mal sayılan bir hal altında bulunmaması gerekir; aksi halde m.220 uygulanır.
• Edinimin mal rejimi sona erdikten sonra yapılmış olması edinilmiş mal niteliğini ortadan kaldırır.

Edinilmiş mallar: hangi sonuçları doğurur?

• Bir malvarlığı değeri m.219 kapsamına girerse edinilmiş mal sayılır ve mal rejiminin tasfiyesinde edinilmiş mallar toplamına dahil edilir.
• Değer, mal rejiminin devamı süresi dışında veya karşılık verilmeden elde edilmişse edinilmiş mal sayılmaz; m.220 uyarınca kişisel mal olabilir.
• Çalışma karşılığı olan edinimler, sosyal güvenlik ödemeleri, çalışma gücü kaybı tazminatı, kişisel malların gelirleri ve yerine geçen değerler kanunda sayılan edinilmiş mallardır.
• Kişisel malın geliri edinilmiş mal sayılır; ancak taraflar mal rejimi sözleşmesiyle bunun aksini kararlaştırabilir (m.221).
• Eşin bütün malları aksi ispat edilene kadar edinilmiş mal sayılır; kişisel mal iddiası ispatlanmadıkça tasfiyeye dahil edilir.
• Edinilmiş malın yerine geçen değer edinilmiş mal kabul edilir; bu değerin kısmen kişisel mal katkısıyla edinilmesi hâlinde denkleştirme yapılması gerekir.

Edinilmiş mallar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metnindeki sayımı kapalı sayılmış gibi okumak; ikinci fıkra "özellikle" ifadesi ile örnek niteliğindedir.
• Kişisel malın kendisini edinilmiş mal saymak; m.219/4 yalnızca gelirleri kapsar, malın kendisi m.220 kapsamında kişisel maldır.
• Mal rejimi sona erdikten sonra yapılan ödemeleri edinilmiş mal saymak; tanımdaki mal rejimi süresi koşulu gözden kaçırılmamalıdır.
• Çalışma gücü kaybı tazminatı ile ölüm nedeniyle ödenen tazminatı aynı kategoride değerlendirmek.
• Yerine geçen değeri, karşılığın kaynağına bakmadan tümüyle edinilmiş mal saymak; kişisel mal katkısı varsa denkleştirme gerekir.
• İspat yükünü mal iddiasını ileri süren eş yerine karşı tarafa yüklemek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Çalışma karşılığı olarak alınan ücret ve maaşlar edinilmiş mal kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024)
• Sosyal güvenlik kurumlarından bağlanan ödemelerin edinilmiş mal olup olmadığı, ödemenin türüne ve mal rejimi süresi içinde yapılıp yapılmadığına göre incelenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/6811 E., 2023/599 K., 15.02.2023)
• Emekli ikramiyesi gibi toptan ödemelerde, ödemenin edinilmiş mal kapsamında değerlendirilebilmesi için mal rejiminin devamı sırasında yapılmış olması aranmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2022/6811 E., 2023/599 K., 15.02.2023)
• Taşınmazların edinilmiş mal olup olmadığı, edinimin mal rejimi döneminde ve eşin karşılık vererek gerçekleşip gerçekleşmediği esas alınarak belirlenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/2351 E., 2024/2588 K., 18.04.2024)
• Mal rejimi döneminde yapılan edinimlerde, karşılığın hangi eşin malvarlığından verildiği ve diğer eşin katkısı üzerinden değer artış payı hesaplanmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/4413 E., 2024/7948 K., 30.10.2024)
• Eşin kişisel malına dayanan edinimlerde, edinilmiş malın tanımındaki karşılık ölçütü kişisel mal katkısı yönünden tartışılmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9429 E., 2024/7887 K., 24.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Edinilmiş mal iddiasını ileri süren eş, malın mal rejimi süresi içinde ve karşılık verilerek edinildiğini ispatla yükümlüdür.
• Kişisel mal olduğunu iddia eden eş, malın kişisel mal sayılan hâllerden birine girdiğini ispatlamakla yükümlüdür; ispat edilmezse bütün mallar gibi edinilmiş mal kabul edilir.
• Çalışmaya dayalı edinim, işveren yazıları, bordro ve banka kayıtları gibi belgelerle ispatlanır.
• Sosyal güvenlik ödemeleri, kurum yazıları ve ödeme belgeleriyle ispatlanır; toptan ödemede ödemenin tarihi, mal rejimi süresi içinde olup olmadığını gösterir.
• Yerine geçen değer iddiasında, satış belgesi ile önceki edinilmiş malın varlığını gösteren kayıtlar birlikte değerlendirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.218: Edinilmiş mallar ile kişisel malların mal rejiminin kapsamı olduğunu belirtir; m.219 bu kesimlerden edinilmiş malı tanımlar.
• 4721 m.220: Kişisel malları sayar; m.219 ile birlikte okunarak edinilmiş mal ile kişisel malın sınırını çizer.
• 4721 m.221: Edinilmiş mallara ve kişisel mallara ilişkin sözleşmeyle farklı düzenleme yapılmasına izin verir; m.219/4'teki gelir kuralının emredici olmadığını belirtir.
• 4721 sayılı Kanun: Mal rejimi tasfiyesi, denkleştirme ve artık değerin hesaplanmasına ilişkin hükümler, edinilmiş mal tespitinin sonucunu oluşturur; bu alanlar m.219'da düzenlenmez.

TMK m.220, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel malların kanun gereğince hangi malvarlığı değerleri olduğunu sınırlı biçimde sayar; eşyanın kişisel kullanım amacı, mal rejimi başlangıcındaki mevcut değerler ile miras ve karşılıksız kazanma yoluyla elde edilenler, manevi tazminat alacakları ve kişisel malların yerine geçen değerler bu kapsamdadır. Kişisel mal olma niteliği eşlerden birine ait her malvarlığı için değil, bu dört kategoriye giren değerler için söz konusudur. Madde edinilmiş mallara, eşlerin kişisel mallarının gelirlerine ve mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal kabul edilecek değerlere ilişkin kuralı düzenlemez (m.219, m.221). Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimlerindeki kişisel mal ayrımı bu maddenin kapsamı dışındadır (m.250 vd., m.256 vd.). İspat kuralları ile tasfiye ve değer artışı payı da ayrı maddelerde düzenlenmiştir (m.222, m.227 vd.).

Kanuna göre: hangi kavramlar bilinmeli?

Kişisel mal

Kanun gereğince eşlerden birine münhasıran ait olan ve edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde değer katılmasına dahil edilmeyen malvarlığı değeridir. Madde bu malların türlerini sınırlı olarak sayar.

Yalnız kişisel kullanım eşyası

Eşlerden birinin ihtiyacına yönelik, gelir getirmeyen ve diğer eşin ile aile üyelerinin kullanımı dışında kalan eşyadır. Niteliği eşyanın kullanım amacına göre belirlenir, finansman kaynağına göre değil.

Mal rejiminin başlangıcındaki değerler

Mal rejiminin başladığı tarihte eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleridir. Bu değerler rejim sürerken de kişisel mal olarak kalır; bunların ürettiği gelirler ise rejim devam ederken edinilmiş mal sayılır.

Karşılıksız kazanma

Bir eşin, mal rejimi süresince karşılığını vermeksizin miras, bağış veya benzeri bir yolla elde ettiği malvarlığı değeridir. Karşılık kavramı emek, para veya diğer malvarlığı unsurlarıyla verilen edimi ifade eder.

Manevi tazminat alacağı

Kişilik haklarının zedelenmesi nedeniyle eşlerden birinin hak sahibi olduğu manevi tazmin alacağıdır. Tazminatın eşe veya üçüncü kişiye yönelik olması kişisel mal niteliğini değiştirmez.

Kişisel malların yerine geçen değerler

Kişisel bir malın satışı, değişimi, hasarı veya benzer bir nedenle yerine geçen değerdir. Bu değerler de kişisel mal sayılır ve kişisel malların değer kaybını önlemeye yöneliktir.

Kanuna göre: hangi şartlar aranır?

• Malın eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya olması gerekir; bu hâlde kullanım amacı esas alınır ve eşyanın edinilmiş mallardan finanse edilmiş olması niteliği değiştirmez.
• Eşyanın eşlerin mesleğini icrası için gerekli olması kişisel kullanım eşyası sayılmasına engel olur.
• Malın mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olması veya bir eşin sonradan miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde etmiş olması gerekir.
• Manevi tazminat alacağının kanundan doğan bir alacak olması gerekir.
• Değerin kişisel malların yerine geçmiş bir değer olması gerekir; bu hâlde edinilmiş mallarla ilgili yerine geçme kuralları da bu değerler için kıyas yoluyla dikkate alınır.
• Yukarıdaki kategorilerden birine girmeyen malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılabilmesi için mal rejimi sözleşmesi gerekir; yalnız kanuni sebep yeterli değildir.

Kanuna göre: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan değerler kanun gereğince kişisel mal olur ve edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde değer katılmasına dahil edilmez.
• Kişisel mal olan eşya, sahibi eş tek başına yönetir, yararlanır ve tasarruf eder; diğer eşin rızası aranmaz.
• Mal rejiminin başlangıcında eşe ait değer, rejim sürerken de kişisel mal olarak kalır.
• Kişisel malın ürettiği gelirler kanun gereğince kişisel mal olmaz ve edinilmiş mallara dahil olur.
• Madde sayılan dört kategori dışındaki bir değer, ancak mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal kabul edilebilir.
• Kişisel mal olan eşyanın edinilmiş mallardan finanse edilmiş olması, onun kişisel mal niteliğini ortadan kaldırmaz.

Kanuna göre: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Eşyanın finansmanına bakarak kişisel kullanım amacını yok saymak; kişisel kullanım eşyasının edinilmiş mal sayılması yanlıştır.
• Meslek için kullanılan eşyayı kişisel kullanım eşyası saymak; bu eşya kanun gereği kişisel mal değildir.
• Rejim başlangıcındaki malın gelirini de kişisel mal saymak; gelirler kural olarak edinilmiş maldır.
• Manevi tazminat alacağını maddi tazminat ile karıştırmak; yalnız manevi tazminat alacağı m.220/3 kapsamındadır.
• Sınırlı sayılan dört kategori dışına kıyasla genişletmek ve sözleşme olmadan başka değerleri kişisel mal saymak yanlıştır.
• Kişisel mal savunmasını yalnız iddia ederek ispatı karşı tarafa yüklemek; ispat yükü savunmayı ileri süren eştedir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Eşyanın kişisel mal sayılıp sayılmayacağında finansman kaynağı değil, eşyanın kullanım amacının esas alındığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/191 E., 2023/703 K., 05.07.2023)
• Eşlerin mesleğini icrası için gerekli eşyanın kişisel kullanım eşyası sayılmayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/191 E., 2023/703 K., 05.07.2023)
• Rejim başlangıcındaki malın kendisinin kişisel mal kaldığı, ancak bu maldan rejim sırasında doğan gelirlerin edinilmiş mal sayıldığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/191 E., 2023/703 K., 05.07.2023)
• Ölüm nedeniyle ödenen ferdi kaza sigortası tazminatının, mal rejimi sona erdikten sonra ödenmesi hâlinde tasfiyeye dahil edilmeyeceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/365 E., 2012/561 K., 12.09.2012)
• Taşınmazın edinilmiş mal kapsamında satın alınıp eşin üzerine tescil edilmesi hâlinde, eşin kişisel mal savunmasının m.220/2 kapsamında ispat edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025)
• Kişisel mal savunmasında taşınmazın değerinin satış tarihi itibarıyla bilirkişi ile belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/365 E., 2012/561 K., 12.09.2012)
• Kişisel malın yerine geçen bir değerin, m.220/4 kapsamında kişisel mal sayılması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1273 E., 2023/1238 K., 13.12.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Kişisel mal olduğunu ileri süren eş, malın m.220 kapsamındaki niteliğini ispatla yükümlüdür.
• Eşyanın kişisel kullanım amacı tanık, fatura, kullanım durumu ve bilirkişi incelemesi ile ortaya konulur.
• Mal rejimi başlangıcında eşe ait olduğu iddiası, rejim başlangıcını gösteren resmi kayıt, tapu veya banka belgesi ile ispatlanır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025)
• Karşılıksız kazanma iddiası miras belgesi, bağış sözleşmesi veya benzer yazılı belge ile ispatlanır.
• Karşı taraf malın edinilmiş mal olduğunu ileri sürdüğünde, bu savunmasını ispatla yükümlüdür; m.222/3 karinesi bu noktada dikkate alınır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.219: Edinilmiş malları tanımlar ve kişisel mallarla sınırını çizer; kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mal sayılmasını düzenler.
• 4721 m.221: Mal rejimi sözleşmesiyle meslek veya işletme değerlerinin kişisel mal kabul edilmesine ve kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil edilmemesine izin verir.
• 4721 m.222: Mal eşlerden hangisine ait olduğunu belirleyen ispat kurallarını ve edinilmiş mal karinesini düzenler.
• 4721 m.236: Katılma alacağının hesaplanmasında kişisel malların tasfiyeye dahil edilmeyeceğini ve edinilmiş mallar üzerinden hesaplama yapılacağını düzenler.

Madde, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle iki konuda edinilmiş mallar rejimini kendi tercihlerine göre düzenleyebilmelerini kapsar: birinci fıkrada bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılması, ikinci fıkrada kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmamasının kararlaştırılması. Kural, evlilik süresince mal rejimi sözleşmesi yapmış veya sözleşmeyle seçilmiş mal rejimine tabi eşler bakımından uygulanır. Maddenin kendisi mal rejimi sözleşmesinin ehliyet, şekil ve hüküm-sonuç kurallarını düzenlemez; bu konular m.203, m.204 ve m.205 kapsamındadır. Edinilmiş mal, kişisel mal ve değer artışı (artık değere katılma) hesabına ilişkin genel kurallar m.218 ile m.236 ve devamında yer alır; bu madde yalnızca bu genel kurallardan sözleşmeyle sapmaya izin verir. Katılma alacağının zamanaşımı ve tasfiye davasına ilişkin usul kuralları da bu maddenin konusu değildir.

Sözleşmeye göre: hangi kavramlar bilinmeli?

Mal rejimi sözleşmesi

Eşlerin evlilik süresince malvarlıklarının hangi rejime tabi olacağını belirledikleri, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılan sözleşmedir. Bu maddede uygulanabilmesinin ön koşulu, eşlerin geçerli bir mal rejimi sözleşmesi yapmış olmasıdır.

Edinilmiş mal

Eşlerden birinin evlilik birliği içinde, kişisel mal sayılan kalemler dışında kalarak edindiği malvarlığı değerleridir. Madde, bu malların bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan kısmını konu alır.

Kişisel mal

Kanunda sayılan hallerde eşlerden birine ait olan ve tasfiyede karşılığı aranmayan malvarlığı değeridir. Madde, mal rejimi sözleşmesiyle belirli edinilmiş malların bu niteliğe geçirilebilmesine izin verir.

Mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti

Eşlerden birinin kendi mesleki veya ticari işinde kullandığı malvarlığı değerlerinin doğduğu faaliyet alanıdır. Maddenin sözleşmeyle kişisel mal sayılmasına izin verdiği yalnızca bu faaliyetle bağlantılı edinilmiş mallardır.

Kişisel malların gelirleri

Kişisel malların ürettiği, kira, faiz veya kâr gibi yarar niteliğindeki getirilerdir. Sözleşmeyle bu gelirlerin edinilmiş mallara katılmaması kararlaştırılabilir.

Artık değere katılma

Mal rejimi sona erdiğinde, eşlerin edinilmiş mallardaki değer artışının yarısında hak sahibi olması esasıdır. Madde, bu esasa sözleşmeyle sapılmasına olanak tanıyarak katılma payını dolaylı olarak değiştirme imkânı sağlar.

Sözleşmeye göre: hangi şartlar aranır?

• Eşler arasında geçerli bir mal rejimi sözleşmesi bulunmalıdır; sözleşme, ehliyet, şekil ve yasal temsilci rızası kurallarına uygun yapılmış olmalıdır.
• Birinci fıkra bakımından, sözleşmede kişisel mal sayılacak değerlerin bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerleri olduğu açıkça belirtilmelidir.
• Birinci fıkra bakımından, söz konusu değerlerin evlilik süresince edinilmiş mal niteliğinde olması gerekir; kişisel mal niteliğindeki kalemler bu kapsamda değerlendirilmez.
• İkinci fıkra bakımından, sözleşmede kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağının açıkça kararlaştırılmış olması gerekir.
• Sözleşme ile yapılan düzenleme, maddede öngörülen iki kalemle sınırlı kalmalıdır; bu madde, genel mal rejimi kurallarından başka sapmalara dayanak oluşturmaz.
• Kişisel mal sayılan değerlerin yerine geçen (kaim) değerlerin ve edinilmiş mal değerinin hesabının, bu madde ile birlikte değerlendirilmesi gerekir; madde açıkça bu değerleri düzenlemediği için genel kurallara bakılır.

Sözleşmeye göre: hangi sonuçları doğurur?

• Eşler mal rejimi sözleşmesiyle birinci fıkradaki malları kişisel mal sayarsa, bu mallar tasfiye sırasında edinilmiş mal değerine dahil edilmez.
• Eşler mal rejimi sözleşmesiyle ikinci fıkradaki düzenlemeyi yaparsa, kişisel malın getirileri edinilmiş mallara katılmaz ve tasfiyede bu gelirler hesaba girmez.
• Sözleşmede bu kalemlerden birinin açıkça yer almaması hâlinde, maddenin sapma kuralı uygulanmaz ve genel kurallar geçerli kalır.
• Sözleşmenin bu hükmü, değer artışı ve artık değere katılma hesabında eşlerin katılma payını dolaylı olarak değiştirir; bu, madde gerekçesinde de belirtilen amaçtır.
• Sözleşmenin geçersiz olması hâlinde (ehliyet, şekil veya temsil eksikliği) bu madde bakımından sapma sonucu doğmaz; eşler genel mal rejimi kurallarına tabi olur.
• Madde emredici değildir; eşler bu sapmayı yapmak zorunda değildir, ancak yaparlarsa sözleşme hükmü geçerlidir.

Sözleşmeye göre: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sözleşme olmadan, meslek veya ticari faaliyetten doğan malları kendiliğinden kişisel mal saymak; bu sapma yalnızca mal rejimi sözleşmesiyle mümkündür.
• İkinci fıkrayı kişisel malın kendisinin de kişisel mal kalacağını düzenler gibi okumak; fıkra yalnızca gelirleri konu alır.
• Maddede sayılmayan başka kalemleri (örneğin sadece meslek dışı edinimleri) sözleşmeyle kişisel mal saymaya izin verildiğini varsaymak.
• Sözleşmenin şekil veya ehliyet eksikliği nedeniyle geçersiz olabileceğini gözden kaçırarak sapma sonucunu doğrudan uygulamak.
• Sözleşmedeki sapmanın artık değere katılma hesabına etkisini hesaba katmamak; sapma, katılma payını dolaylı olarak değiştirir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle edinilen malların kişisel mal sayılabilmesi için mal rejimi sözleşmesinde açık bir düzenleme bulunmasını aramaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2024/7 E., 2025/498 K., 10.09.2025)
• Uygulamada, eşlerden birinin galericilik gibi ticari faaliyetinden kaynaklandığını ileri sürerek malları kişisel mal saymaya çalışması, sözleşme bulunmadığı sürece kabul edilmemektedir; malların edinildiği tarih ve sözleşme varlığı esas alınmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3779 E., 2024/5474 K., 09.07.2024)
• Hukuk Genel Kurulu, madde hükmünün birinci ve ikinci fıkralarını birlikte yorumlayarak sapmanın yalnızca bu iki kalemle sınırlı olduğunu kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Sözleşmeyle kişisel mal sayılan değerin varlığını ve bu sayılmanın kapsamını ileri süren taraf, mal rejimi sözleşmesinin varlığını ve içeriğini yazılı belgeyle (noter düzenlemesi veya onaylı sözleşme) ispatlamak zorundadır.
• Malın bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle edinildiğini ileri süren taraf, bu bağlantıyı ticari kayıtlar, vergi belgeleri ve edinim tarihi ile ispatlamakla yükümlüdür.
• Karşı taraf, sözleşmede bu kalemlerin yer almadığını ya da sözleşmenin geçersiz olduğunu ileri sürerse, bu savunmayı sözleşme metni ve şekil kurallarına uygunluk ile ispatlar.
• Gelirlerin edinilmiş mallara dahil olmadığını ileri süren taraf, ikinci fıkra uyarınca açık bir sözleşme hükmünü yazılı delille göstermelidir; sözleşme yoksa genel kural uygulanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.203: Mal rejimi sözleşmesinin evlenmeden önce veya sonra yapılabileceğini düzenler; bu maddedeki sapma yetkisi, o sözleşme çerçevesinde kullanılır.
• 4721 m.204: Mal rejimi sözleşmesinin ehliyet ve yasal temsilci rızası kurallarını düzenler; geçerlilik için aranan koşulları belirler.
• 4721 m.205: Mal rejimi sözleşmesinin noterde düzenleme veya onaylama şeklini düzenler; maddede yapılan sapmanın geçerlilik şartıdır.
• 4721 m.218: Edinilmiş malların tanımını ve kişisel mal sayılanları belirler; bu madde, o tanımdan sözleşmeyle ayrılmaya izin verir.
• 4721 m.236: Artık değere katılma esasını ve katılma payını düzenler; bu madde sözleşmeyle bu payın dolaylı olarak değiştirilmesine olanak tanır.

Madde, eşler arasında belirli bir malın kimin olduğu çekişmeli olduğunda ispat yükünün kime ait olduğunu, aidiyetin ispat edilemediği mallar için paylı mülkiyet karinesini ve bir eşin bütün mallarının edinilmiş mal sayılmasına ilişkin karineyi düzenler. Uygulama, evlilik birliği içinde edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesi sürecinde ve mal ayrılığı ile diğer mal rejimlerinde eşler arasındaki mal aidiyeti uyuşmazlıklarında söz konusudur. Madde, mal rejiminin tasfiyesinde değerlerin hesaplanmasını, katılma alacağının miktarını ve denkleştirme yöntemini düzenlemez (m.236 ve devamı). Edinilmiş mal ile kişisel malın tanımını ve kapsamını düzenlemez (m.219-220). Genel ispat yükü, karine ve delil kuralları (HMK m.190 ve devamı, MK m.6) bu maddenin dışındadır.

İspat: hangi kavramlar bilinmeli?

Mal aidiyeti uyuşmazlığı

Belirli bir malın eşlerden hangisine ait olduğunun çekişmeli hâle gelmesidir. Bu madde, malın hangi eşe ait olduğunu iddia eden tarafın ispat yükünü ve aidiyet ispatlanamadığında uygulanacak sonucu düzenler.

Paylı mülkiyet karinesi

Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen malların, eşlerin paylı mülkiyetinde sayılmasını öngören kanuni karinedir. Karine, aidiyetin ispatsızlığından doğan bir sonuçtur ve tarafların payları bakımından ayrıca bir hesap gerektirebilir.

Edinilmiş mal karinesi

Bir eşin bütün mallarının, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılmasını öngören kanuni karinedir. Karine, yalnızca o eşin malvarlığı bakımından işler ve karşı tarafa aksini ispat imkânı tanır.

Kanuni karine

Kanunun bir olgudan başka bir olguya ya da hukuki sonuca geçişi öngördüğü ispat kuralıdır. Karineye dayanan taraf yalnızca karinenin temelini oluşturan olguyu ispatlar; karşı taraf aksini ispat edebilir.

Aksi ispat

Kanuni karine lehine doğan sonucun, karşı tarafça delille çürütülmesidir. Aksi ispatta karşı taraf ispat yükünü üstlenmiş sayılmaz, yalnızca iddiasının doğru olmadığını gösterir.

İspat: hangi şartlar aranır?

• Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden tarafın bu iddiasını ispat etmesi gerekir.
• Mal aidiyetinin ispatlanabilmesi için iddianın somut bir mala ilişkin olması ve hangi eşe ait olduğunun delille gösterilmesi gerekir.
• Aidiyet ispatlanamadığında malın eşlerin paylı mülkiyetinde sayılabilmesi için her iki eşin de bu malın aidiyetine ilişkin ispat yükünü yerine getirememiş olması gerekir.
• Bir eşin bütün mallarının edinilmiş mal sayılması için o eşin malvarlığı kapsamında bulunan malın bu karineye tabi olması gerekir; karine, karşı tarafın aksini ispatına kadar geçerlidir.
• Karşı taraf, edinilmiş mal karinesine karşı aksini ispat yükü altındadır; karşı tarafın aksini ispat etmemesi hâlinde karine sonucunu korur.

İspat: hangi sonuçları doğurur?

• Belirli bir malın aidiyetini iddia eden taraf bu iddiayı ispat ederse mal o eşe ait sayılır.
• Aidiyet ispatlanamazsa mal eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır.
• Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; karşı taraf aksini ispat ederek bu sonucu ortadan kaldırabilir.
• Edinilmiş mal karinesi, karşı tarafın aksini ispatına kadar bütün mallar bakımından geçerlidir; ispat edilen mal bakımından karine ortadan kalkar.
• Kanun sonuçları iddia edilen ayni haktan bağımsız olarak bu iki karineye bağlamıştır; karineler aksi ispat edilemeyen kesin karine değildir.
• Karşı taraf aksini ispat edemezse karine sonucunu korur ve mal kanuni karineye göre sayılır.

İspat: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Üçüncü fıkradaki bütün mallar karinesini, her malın aidiyetini ayrıca ispat yükünden tamamen kurtaran kesin karine olarak okumak; karine aksi ispat edilebilir.
• Aidiyeti ispatlanamayan malı otomatik olarak edinilmiş mal saymak; ikinci fıkra malı paylı mülkiyette sayar, edinilmiş mal saymaz.
• Birinci fıkrayı yalnızca karşı tarafın ispat yükü olarak anlamak; bu fıkra iddia sahibine ispat yükü yükler.
• Paylı mülkiyet karinesini, eşlerden birinin mülkiyetini ispatlaması hâlinde de uygulamak; karine yalnızca aidiyetin ispatlanamadığı hâlde işler.
• Üçüncü fıkradaki karinenin yalnızca malın kendisini değil malın gelirini ve ürününü de kapsadığını varsaymak; metin bu konuda bir düzenleme içermez.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Hukuk Genel Kurulu, bir eşin bütün mallarının edinilmiş mal sayılmasına ilişkin karineden yararlanmak için davacı eşin malın evlilik birliği devam ederken alındığını ispatlaması gerektiğini kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024)
• Hukuk Genel Kurulu, mal rejiminin tasfiyesinde kişisel mal savunmasının ileri sürüldüğü hâllerde mal grubunun ispat yükünün kime ait olacağının m.222 kapsamında belirleneceğini kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/618 E., 2025/646 K., 22.10.2025)
• Yargıtay, m.222/1 uyarınca belirli bir malın aidiyetini iddia eden eşin iddiasını ispat yükü altında bulunduğunu kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2025/2123 E., 2026/1903 K., 19.02.2026; 2. Hukuk Dairesi, 2024/10029 E., 2025/10639 K., 04.12.2025)
• Yargıtay, m.222/2 uyarınca aidiyeti ispatlanamayan malların paylı mülkiyette sayılacağını ve bu sonucun karşı tarafın değil iddia eden tarafın aleyhine işleyeceğini kabul etmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/4246 E., 2024/3496 K., 15.05.2024)
• Yargıtay, m.222/1'in iddia sahibine yüklediği ispat yükünü, aidiyetin tek tek malların ispatıyla değil, somut delil gösterilmesiyle yerine getirilebileceğini kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/1555 E., 2019/561 K., 14.05.2019)

Nasıl ispat edilir?

• Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden taraf, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür; ispat yükü bu tarafa aittir. (2. Hukuk Dairesi, 2025/2123 E., 2026/1903 K., 19.02.2026)
• Aidiyetin ispatında tanık dahil her türlü delil kullanılabilir, çünkü mal rejimi davaları eşler arasında görülmektedir; yazılı kayıt ile tanık arasında kanun bir üstünlük öngörmez, delil değerlendirmesi hâkime aittir.
• Karşı taraf, iddia edilen eşe ait olmadığını ya da malın kişisel mal olduğunu savunuyorsa bu savunmasını ispat etmekle yükümlüdür; ispat yükü bu savunmayı ileri süren tarafa geçer.
• Aidiyet ispatlanamazsa paylı mülkiyet karinesi işler; bu sonuç bakımından her iki eş de malın kime ait olduğunu ispat edemediği için ortak sayılır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/4246 E., 2024/3496 K., 15.05.2024)
• Bir eşin bütün mallarına ilişkin edinilmiş mal karinesinden yararlanan taraf, bu karineyi kullanmak için yalnızca karinenin temelini oluşturan olguyu ispatlar; karşı taraf aksini ispat etmekle yükümlüdür. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/467 E., 2024/199 K., 24.04.2024)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.6: Genel ispat yükü kuralıdır; m.222/1 bu genel kuralın mal aidiyeti uyuşmazlığına özgü bir uygulamasıdır ve iddia sahibinin ispat yükünü aynı biçimde yükler.
• 4721 m.219: Çalışmayan eşin edinilmiş mallara katılma hakkını düzenler; m.222'deki aidiyet ve karine kuralları, bu katılma hakkının tasfiyesinde mal kaynağının belirlenmesinde kullanılır.
• 4721 m.220: Edinilmiş mal ile kişisel malın ayrımını yapar; m.222/3'teki edinilmiş mal karinesinin hangi malları kapsayacağı bu maddeye göre belirlenir.
• 4721 m.236: Katılma alacağının hesaplanmasında m.222'nin karinelerinin uygulanacağı tasfiye sürecini düzenler.

Madde, edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin kişisel mallarını ve edinilmiş mallarını yönetme, bunlardan yararlanma ve bunlar üzerinde tasarrufta bulunma haklarını genel olarak düzenler ve bu hakkın bir sınırını, yani eşlerden birinin paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde diğer eşin rızası olmadan tasarrufta bulunamamasını kurar. Hüküm, evlilik sırasında edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu eşler arasındaki malvarlığı ilişkilerinde uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: paylı mülkiyetin genel yönetim ve tasarruf kuralları (m.689-m.695), katılma alacağının hesaplanması ve tasarruf işlemlerinin katılma alacağına etkisi (m.236 ve devamı), mal rejimi sözleşmesi ve mal rejimi değişikliği (m.202 ve devamı), ve eşlerin birbirine karşı tasarrufun iptali davası ile katılma alacağının korunması (m.229).

Yönetim, yararlanma ve tasarruf: hangi kavramlar bilinmeli?

Edinilmiş mallar

Eşlerden birinin evlilik süresince çalışma karşılığı veya kişisel malları dışında kazanarak edindiği malvarlığı değerleridir. Kişisel mallardan ayrı olarak değerlendirilir ve maddenin uygulanması bakımından eşin kendi malvarlığı kapsamında sayılır.

Kişisel mallar

Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerden her birinin kendi malvarlığını oluşturan ve katılma alacağının hesabına girmeyen mallarıdır. Maddede yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkı bu mallar bakımından da tanınmıştır.

Paylı mülkiyet

Bir şeyin maddi olarak bölünmemiş olup birden çok kişiye belli paylarla ait olmasıdır. Maddede eşlerden birinin paylı mülkiyet konusu maldaki payı üzerinde tasarruf yetkisi bu kavrama bağlanmıştır.

Aksine anlaşma

Eşlerin, paylı mülkiyet konusu maldaki paylarının devri gibi tasarruf işlemlerinde diğer eşin rızasını aramamaya ilişkin kararlaştırmasıdır. Bu anlaşma olmadığı sürece rıza şartı geçerlidir.

Rıza

Tasarruf işleminin yapılmasından önce diğer eşin açıkça vermesi gereken izindir. Maddenin ikinci fıkrasındaki sınırlama bakımından bu izin olmadan yapılan tasarruf, rıza eksikliği nedeniyle sakat kalır.

Tasarruf işlemi

Bir hakkın devri, rehni, sınırlı aynî hak kurulması ya da başka biçimde hakkın içeriğinin değiştirilmesi gibi işlemlerdir. Olağan yönetim işlemlerinden ayrılır ve bu madde bakımından paydaşın payı üzerindeki tasarruf kapsamında değerlendirilir.

Yönetim, yararlanma ve tasarruf: hangi şartlar aranır?

• Eşlerin evlilik süresince edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olması gerekir; bu rejim geçerliyse kişisel mallar ve edinilmiş mallar üzerindeki yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkı eşe ait kalır.
• Malın paylı mülkiyete konu olması gerekir; yani eşlerden birinin mal üzerinde başka bir paydaşla birlikte pay sahibi olması şarttır.
• Tasarrufa konu olan şey eşlerden birinin paylı mülkiyet konusu maldaki payı olmalıdır.
• Diğer eşin rızası alınmadan payı üzerinde tasarruf yapılmamalıdır; aksine anlaşma yoksa rıza zorunludur.
• Eşler arasında bu sınırlamayı kaldıran bir aksine anlaşma bulunmamalıdır.

Yönetim, yararlanma ve tasarruf: hangi sonuçları doğurur?

• Diğer eşin rızası olmadan yapılan, paylı mülkiyet konusu maldaki payın devri veya rehni gibi tasarruf işlemi, rıza eksikliği nedeniyle geçersiz ya da hukuken etkisiz sayılır.
• Rıza verilmişse tasarruf işlemi geçerli olarak yapılabilir.
• Eşler arasında aksine anlaşma varsa rıza şartı uygulanmaz ve eşin payı üzerindeki tasarruf serbest olur.
• Eşlerden birinin kendi malı üzerindeki yönetim ve tasarruf yetkisi bu fıkradan etkilenmez; kural olarak sınırsızdır.
• Maddenin birinci fıkrası yasal sınırlar içinde yönetim, yararlanma ve tasarruf hakkını tanır; bu hak paylı mülkiyet payı dışındaki mallar bakımından rızaya bağlanmamıştır.
• Rıza sınırlaması, üçüncü kişinin de paydaş olduğu paylı mülkiyette uygulanmaz.

Yönetim, yararlanma ve tasarruf: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Eşin kendi malı ile paylı mülkiyet payını aynı rejime bağlamak; kişisel veya edinilmiş mal üzerinde de rıza aramak yanlıştır, rıza şartı yalnızca paylı mülkiyet payına özgüdür.
• Üçüncü kişinin de paydaş olduğu malda rıza şartını uygulamak; ikinci fıkra yalnızca eşlerin paydaş olduğu ortaklıkta uygulanır.
• Aksine anlaşma bulunup bulunmadığını araştırmadan rızasız işlemi geçersiz saymak; anlaşma varsa rıza şartı kalkar.
• Mal rejiminin edinilmiş mallara katılma olmadığı hâlde maddeyi uygulamak; eşlerin malvarlığı ilişkisi bu rejime tabi değilse bu hüküm kapsamına girmez.
• Rızanın sonradan verilmesinin işlemi geçerli kılıp kılmayacağını değerlendirmeden hüküm vermek; rıza işlemden önce alınmalıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Uygulamada edinilmiş mallara katılma rejiminde eşin tasarruf yetkisinin, kişisel ve edinilmiş mallar bakımından sınırsız olduğu kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/3777 E., 2024/1654 K., 12.03.2024; 11. Hukuk Dairesi, 2009/2549 E., 2010/8545 K., 20.07.2010)
• Paylı mülkiyet payının devri veya rehni bakımından diğer eşin rızasının aranacağı, bu rızanın olmadığı hâlde yapılan tasarrufun ileri sürülebileceği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024)
• Boşanma davası açıldığında hâkimin, davanın devamı süresince malların yönetimine ilişkin gerekli önlemleri alabileceği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/1922 E., 2024/9371 K., 02.12.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/7596 E., 2024/8137 K., 01.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/4753 E., 2024/1212 K., 26.02.2024)
• Eşin mal üzerindeki tasarrufunun, katılma alacağını etkileyip etkilemediğinin, kısa süre öncesinde yapılan elden çıkarmalarda ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2022/7371 E., 2023/4993 K., 31.10.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Rızasız yapılan tasarrufu ileri süren eş, paylı mülkiyet konusu malda payın bulunduğunu ve tasarrufun diğer eşin rızası olmadan yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür; tapu kaydı ve tasarruf belgesi bu bakımdan temel delildir.
• Aksine anlaşmanın varlığını ileri süren taraf, bu anlaşmayı yazılı belgeyle ya da tanıkla ispatlamalıdır; anlaşmanın bulunduğunu ileri süren taraf bunu ispatla yükümlüdür.
• Diğer eşin rızasının bulunduğunu savunan taraf, rızanın açık olarak verildiğini belge veya delille ispatlamakla yükümlüdür.
• Malın paylı mülkiyet konusu olup olmadığı tapu kaydı ile belirlenir; üçüncü kişinin de paydaş olduğu iddiası varsa bu kişinin pay bilgisi tapu kaydıyla ispatlanır.
• Eşlerin edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olduğu, evlilik tarihi ve mal rejiminin niteliği nüfus kaydı ve evlilik sözleşmesi ile ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.689: Paylı mülkiyette yönetim ve tasarruf konusunda paydaşların anlaşma yapabilmesine ve bu anlaşmanın şerhine ilişkin genel hükümdür; aksine anlaşmanın kapsamını belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.692: Paylı malın tamamı üzerinde tasarruf işlemlerinin bütün paydaşların kabulüne bağlı olduğunu düzenler; eşlerin pay üzerindeki tasarrufu bu genel kuralın yanında değerlendirilir.
• 4721 sayılı Kanun m.695: Paydaşlar arasında yapılan düzenleme ve alınan kararların sonradan paydaş olan veya pay üzerinde hak kazananları bağlamasını düzenler.
• 4721 sayılı Kanun m.202 vd.: Mal rejimi sözleşmesi ve mal rejiminin değiştirilmesine ilişkin hükümler, aksine anlaşmanın mal rejimi bakımından kapsamını belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.236 vd.: Edinilmiş mallara katılma rejiminde katılma alacağının hesabına ilişkin hükümler; tasarrufun katılma alacağına etkisi bu maddelerle değerlendirilir.
• 4721 sayılı Kanun m.229: Edinilmiş malların elden çıkarılması hâlinde katılma alacağını koruyan hükümlerdir; bu madde ile birlikte uygulanır.
• 6098 sayılı Kanun m.46: Paylı mülkiyet payı üzerindeki tasarrufa rıza bakımından kıyasen uygulanan genel düzenlemedir.

Bu madde, eşlerin kendi borçlarından dolayı sorumluluğunu, yani borçlu eşin borcundan malvarlığının tamamıyla sorumlu olmasını düzenler. Madde, evlilik birliği içinde mal rejimi ayrımı gözetmeksizin eşlerden her birine kendi borçları bakımından uygulanır. Maddede eşler arasındaki borçların paylaşımı, mal rejimine göre ortak malvarlığına ya da borç ödemesine ilişkin özel kurallar, eşlerin birlikte yaptığı borçlanmalar ve edinilmiş mallara katılma ya da değer artış payı hesabı yer almaz. Bu konular 4721 sayılı Kanunun mal rejimlerine ilişkin hükümlerinde (m.202 vd. ve m.219 vd.) düzenlenmiştir.

Üçüncü kişilere karşı sorumluluk: hangi kavramlar bilinmeli?

Kendi borcu

Eşin bizzat kendisinin doğurduğu ya da sorumlu olduğu borçtur. Bu sorumluluk, borcun kaynağı eşin kendi işlemi veya kanundan doğan yükümlülüğü olduğunda ortaya çıkar. Eşin borcunun mal rejimine göre hangi malvarlığından ödeneceği bu maddenin konusu değildir.

Bütün malvarlığı

Borçlu eşin, mal rejimi tasfiyesinde ayrılan paylar ve kişisel malları dahil, sahip olduğu tüm malvarlığı değerlerinin alacaklının takibine konu olabilmesi anlamına gelir. Kapsam, borçlunun malvarlığının tamamıdır; bu nedenle borcun miktarı ile malvarlığının değeri arasındaki ilişki sorumluluğun sınırını belirler.

Üçüncü kişilere karşı sorumluluk: hangi şartlar aranır?

• Borcun borçlu eşin kendi borcu olması gerekir; eşin diğer eşin borcundan sorumlu tutulabilmesi için bu maddeye dayanılamaz.
• Borcun doğumunda eşin kendi adına ve kendi sorumluluğuyla hareket etmiş olması gerekir.
• Sorumluluğun kapsamı borçlunun bütün malvarlığıdır; bu maddede bir malvarlığı kısmı ya da değer sınırı öngörülmemiştir.
• Eşlerden birinin sorumluluğunun doğması için diğer eşin de borçlu olması gerekmez; her eş kendi borcundan ayrı ayrı sorumludur.

Üçüncü kişilere karşı sorumluluk: hangi sonuçları doğurur?

• Borçlu eş, borcunu ödemezse alacaklı, borçlu eşin bütün malvarlığı üzerinden alacağını takip edebilir.
• Diğer eş, borçlu olmadığı sürece bu maddeye dayanılarak kendi malvarlığından ödeme yapmak zorunda kalmaz.
• Eşlerin evlilik birliği içinde bulunması, borçlu eşin kendi borcundan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
• Maddenin sonucu, borcun miktarıyla sınırlı değildir; malvarlığının tamamı sorumluluk havuzudur.

Üçüncü kişilere karşı sorumluluk: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Eşlerden birinin borcunu diğer eşe yükleyerek, bu maddeyi müşterek sorumluluk doğuran bir hüküm gibi yorumlamak.
• Borcun ortak borç olup olmadığını araştırmadan, bu maddeye dayanarak diğer eşin malvarlığına takip yapmak.
• Sorumluluğun kapsamını malvarlığının bir kısmıyla sınırlı saymak; maddede böyle bir sınır yoktur.

Nasıl ispat edilir?

• Borcun borçlu eşin kendi borcu olduğunu iddia eden alacaklı, borcun eşin kendi adına doğduğunu yazılı belge, sözleşme veya diğer delillerle ispatlamakla yükümlüdür.
• Diğer eşin borçlu olmadığını ileri süren taraf, borcun ona ait olmadığını ve kendi adına hareket etmediğini ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.202: Edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin borçlarından sorumluluğu ve tasfiye hesabını düzenler; bu madde ile birlikte, borcun hangi malvarlığından karşılanacağının belirlenmesinde dikkate alınır.
• 4721 m.219: Mal ayrılığı rejiminde eşlerin kendi malları ve borçları bakımından ayrı sorumluluğunu düzenler; bu maddenin uygulanmasında rejimin niteliği ayrıca değerlendirilir.