Vasiyetten dönme ve miras sözleşmesi

TMK m.542, vasiyetnameden dönmenin (geri almanın) genel kuralını düzenler: mirasbırakanın vasiyetnameden her zaman dönebilmesi, dönmenin kanunda öngörülen bir vasiyetname şekline uyularak yapılması ve dönmenin vasiyetnamenin tamamı veya bir kısmı için yapılabilmesi. Kural, ölüme bağlı tasarruf yapmış her mirasbırakan bakımından, yani tek taraflı bir işlem olan vasiyetname yapan kişi için geçerlidir. Düzenlemediği konular ise şunlardır: yok etme yoluyla geri alma (m.543), yok olan vasiyetnamenin hükmü (m.543), önceki ve sonraki vasiyetnamelerin birlikte uygulanması ve geri alma karinesi (m.544), ölüme bağlı tasarrufla ya da sağlar arası işlemle geri alma (m.544 ve m.547 bağlamında), miras sözleşmesinin geri alınması ve vasiyetnamenin şekil koşulları (m.526 ve m.545 ile ilgili düzenlemeler).

Yeni vasiyetname: hangi kavramlar bilinmeli?

Dönme (geri alma)

Mirasbırakanın daha önce yaptığı vasiyetnamenin hükmünü ortadan kaldırmak için tek taraflı olarak yaptığı işlemdir. Vasiyetname tek taraflı bir işlem olduğu için dönme karşı tarafın rızasına bağlı değildir ve mirasbırakanın dönme için gerekçe göstermesi gerekmez.

Vasiyetnamenin tamamından veya bir kısmından dönme

Dönme, önceki vasiyetnamenin bütününe ilişkin olabileceği gibi yalnızca bazı hükümlerine de ilişkin olabilir. Kısmi dönmede geri alınmayan kısım tek başına anlam taşımıyorsa tümünün geri alındığı sonucuna varılması gerekir.

Vasiyetname şekli

Dönmenin hangi biçimde yapılabileceğini belirleyen, kanunda öngörülen vasiyetname türleridir. Yeni vasiyetnamenin geçerli bir şekle uyması, önceki vasiyetnamenin geri alınabilmesi için zorunludur.

Yeni vasiyetname: hangi şartlar aranır?

• Mirasbırakanın geçerli bir vasiyetnamesinin bulunması gerekir.
• Mirasbırakanın ehliyetli olması ve dönme iradesini serbestçe açıklaması gerekir.
• Dönmenin kanunda öngörülen vasiyetname şekillerinden birine uyularak yapılması gerekir; dönme beyanı şekle uymazsa geri alma sonucu doğmaz.
• Dönmenin önceki vasiyetnamenin tamamı veya bir kısmı için yapılmış olması yeterlidir; kısmi dönmede geri kalan kısmın tek başına anlam taşıması gerekir.
• Mirasbırakanın dönme için bir gerekçe göstermesi gerekmez ve karşı tarafın onayı aranmaz.
• Dönmenin mirasbırakanın ölümünden önce yapılmış olması gerekir.

Yeni vasiyetname: hangi sonuçları doğurur?

• Mirasbırakan geçerli bir vasiyetname ile önceki vasiyetnameden dönerse, dönülen kısım hükümsüz olur.
• Vasiyetnamenin tamamından dönüldüğünde önceki vasiyetnamenin hiçbir hükmü uygulanmaz.
• Vasiyetnamenin bir kısmından dönüldüğünde geri alınmayan kısım geçerliliğini korur, ancak geri kalan kısmın tek başına uygulanamaz olması hâlinde tümü geri alınmış sayılır.
• Dönme şekle uyularak yapılmazsa önceki vasiyetname geri alınmış sayılmaz ve geçerliliğini sürdürür.
• Dönmenin gerekçesinin gösterilmesi gerekmez; mirasbırakan bunu dilediği zaman yapabilir.
• Vasiyetname tek taraflı bir işlem olduğu için dönme, miras sözleşmesinden farklı olarak her zaman mümkündür; mirasbırakanın sözleşmeye bağlı olmadığı sonucu doğar.
• Madde hükmü emredici niteliktedir; mirasbırakanın dönme hakkını sınırlayan bir vasiyet kaydı geçerli kabul edilmez.

Yeni vasiyetname: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Dönmeyi her zaman şekil serbestisi içinde yapılabilir saymak; dönme beyanının kanunda öngörülen bir vasiyetname şekline uyması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Kısmi dönmede geri kalan kısmın tek başına uygulanabilir olup olmadığına bakmadan yalnızca dönülen kısmı hükümsüz saymak.
• Yeni vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi tamamladığını varsaymak; tamamlamanın kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ispatlanması gerektiğini unutmak.
• Dönmek için gerekçe ya da karşı tarafın onayının aranması gerektiğini düşünmek; bunların aranmadığını gözden kaçırmak.
• Miras sözleşmesi ile vasiyetnameden dönme kurallarını karıştırmak; vasiyetnamenin tek taraflı olduğunu ve her zaman geri alınabileceğini unutmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay, sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamadığı hâllerde geri alma karinesinin uygulanacağını kabul etmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2025/1444 E., 2025/2279 K., 28.04.2025; 7. Hukuk Dairesi, 2023/2278 E., 2024/2015 K., 15.04.2024)
• Yargıtay, geri alma karinesini kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortadan kaldırmak için iki vasiyetnamenin birlikte uygulanmasının mümkün olduğunu ileri süren tarafın bunu ispatlamasını gerektiğini kabul etmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024; 7. Hukuk Dairesi, 2023/2278 E., 2024/2015 K., 15.04.2024)
• Yargıtay, dönme iradesinin vasiyetname şekillerinden birine uygun biçimde açıklanması gerektiğini kabul etmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/4371 E., 2024/3787 K., 12.09.2024; 7. Hukuk Dairesi, 2023/1648 E., 2024/1550 K., 14.03.2024)
• Yargıtay, önceki vasiyetnamede açıkça dönüldüğünün belirtilmemesi hâlinde yeni vasiyetnamenin önceki hükümleri tamamlayıp tamamlamadığının araştırılması gerektiğini kabul etmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2025/1444 E., 2025/2279 K., 28.04.2025; 7. Hukuk Dairesi, 2023/2320 E., 2024/2330 K., 02.05.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Vasiyetnameden dönüldüğünü ileri süren taraf, dönme iradesinin şekle uygun bir vasiyetnamede açıklandığını yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır.
• Önceki vasiyetnamenin yeni vasiyetnameyle tamamlandığını ileri süren taraf, kuşkuya yer bırakmayacak tamamlama iradesini ispat etmek zorundadır; aksi hâlde geri alma karinesi uygulanır.
• Mirasbırakanın dönme iradesi, her iki vasiyetnamenin içeriği ve birlikte uygulanabilirliği birlikte değerlendirilerek belirlenir.
• Dönmeyi iddia eden taraf, karşı tarafın vasiyetnamenin hükümsüzlüğüne ilişkin savunmasına karşı, geçerli şekilde yapılmış yeni vasiyetnameyi resmî kayıtla kanıtlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.543: Vasiyetnamenin yok edilmesi yoluyla geri alınmasını ve yok olması hâlinde hükmün akıbetini düzenler; m.542'deki dönme yolunun bir türüdür.
• 4721 m.544: Sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi tamamlamadığı hâllerde geri alma karinesini kurar; m.542'nin ikinci fıkrasının uygulanmasında belirleyicidir.
• 4721 m.547: Vasiyetnamenin sonradan yapılan ölüme bağlı tasarrufla geri alınmasına ilişkin hükümleri içerir; m.542'deki dönme yolunun uygulamada nasıl işlediğini tamamlar.
• 4721 m.526: Vasiyetname şekillerini ve geçerlilik koşullarını düzenler; m.542'deki 'kanunda öngörülen şekil' ifadesinin kapsamını belirler.

Madde, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufunu yok etmek suretiyle geri almasını (vasiyetnameden dönme) düzenler. Ayrıca kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetnamenin hükümsüz kalacağını ve bu durumda tazminat isteme hakkının saklı olduğunu öngörür. Madde mirasbırakanın kendisi ile vasiyetnameyi yok eden ya da kusuruyla yok olmasına neden olan kişiler bakımından uygulanır. Vasiyetnamenin şekil geçerliliği, vasiyetnamenin içeriğinin aynen ve tamamen tespiti için kullanılacak delil ayrıntıları ve mirastan yoksunluk (m.578) bu maddede düzenlenmez; bunlar ilgili kanun maddelerinde yer alır. Miras sözleşmesinin sona erdirilmesi (m.546) ve vasiyetnamenin iptali gibi konular da bu maddenin kapsamı dışındadır.

Yok etme: hangi kavramlar bilinmeli?

Vasiyetnameden dönme

Mirasbırakanın daha önce yaptığı ölüme bağlı tasarrufu sonradan geri alması işlemidir. Madde, dönmenin yok etme yoluyla yapılabileceğini açıkça belirtir.

Yok etme yoluyla dönme

Mirasbırakanın vasiyetnameyi fiilen ortadan kaldırarak geri alma iradesini ortaya koyması hâlidir. Yok etmenin hangi fiillerle gerçekleşeceği bu maddede ayrıntılandırılmamıştır.

Aynen ve tamamen belirlenebilme

Yok olan vasiyetnamenin içeriğinin, eksiksiz ve birebir olarak tespit edilebilmesi durumudur. Bu ölçüt sağlanırsa vasiyetname hükümsüz kalmaz; sağlanamazsa vasiyetname hükümsüz hale gelir.

Kaza veya üçüncü kişinin kusuru

Vasiyetnamenin mirasbırakanın iradesi dışında, kendisinin dönme kastı olmadan yok olması hâlidir. Bu hâlde vasiyetname hükümsüz kalır ve tazminat isteme hakkı saklı tutulur.

Yok etme: hangi şartlar aranır?

• Mirasbırakanın vasiyetnameden dönme iradesi ile vasiyetnameyi yok etmesi gerekir; yok etme fiili dönmenin şekli olarak kabul edilir.
• Yok olma kaza sonucu veya üçüncü kişinin kusuruyla gerçekleşmiş olmalıdır; bu hâlde mirasbırakanın kendi iradesiyle dönme söz konusu değildir.
• Yok olan vasiyetnamenin içeriği aynen ve tamamen belirlenebilmelidir; bu koşul sağlanırsa vasiyetname hükmünü sürdürür.
• Yok olan vasiyetnamenin içeriği aynen ve tamamen belirlenemiyorsa vasiyetname hükümsüz kalmalıdır.
• Üçüncü kişinin kusuruyla yok olma hâlinde, tazminat isteme hakkı için zarar ve kusur ilişkisinin ortaya konulması gerekir.

Yok etme: hangi sonuçları doğurur?

• Mirasbırakan vasiyetnameyi yok ederek ölüme bağlı tasarrufundan dönmüş sayılır.
• Kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetnamenin içeriği aynen ve tamamen belirlenemiyorsa, vasiyetname hükümsüz kalır.
• Kaza veya üçüncü kişinin kusuruyla yok olan vasiyetnamenin içeriği aynen ve tamamen belirlenebiliyorsa, vasiyetname hükmünü sürdürür.
• Üçüncü kişinin kusuruyla vasiyetname yok olmuş ve hükümsüz kalmışsa, lehine tasarruf yapılan kişi tazminat isteme hakkına sahip olur.
• Madde emredici niteliktedir; mirasbırakanın dönme hakkını sözleşmeyle kaldırmak ya da sınırlamak mümkün değildir.

Yok etme: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yok olan her vasiyetnameyi hükümsüz saymak; oysa içerik aynen ve tamamen belirlenebiliyorsa vasiyetname hüküm ifade eder.
• Aynen ve tamamen ifadesini kelime kelime yorumlamak; oysa anlam itibarıyla tespit yeterlidir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Kaza veya üçüncü kişi kusuru hâlinde de dönme sayıp mirastan yoksunluğu uygulamak; bu hâlde dönme iradesi bulunmadığından ayrı değerlendirme gerekir.
• Tazminatı her zaman tam zarar üzerinden hesaplamak; zararın belli olmadığı hâllerde tespit masrafları ile sınırlı kalır. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Vasiyetnamenin bir kısmının tespit edilmesini yetersiz görmek; ispat edilebilen tasarruflar ifa edilebiliyorsa bu yeterlidir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Vasiyetnamenin aynen ve tamamen tespiti için fotokopi, mektup ve tanık gibi her türlü delilin kullanılabileceği kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Aynen ve tamamen ifadesi kelime kelime değil, anlam itibarıyla değerlendirilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Vasiyetnamedeki yalnızca bazı tasarrufların tespiti, ispat edilemeyen kısımlar olmadan ifanın mümkün olması hâlinde yeterli kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Üçüncü kişinin haksız fiili sonucunda yok olan vasiyetnamede tazminat, kural olarak tespit için yapılan masraflarla sınırlı tutulmaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Vasiyetnamenin aynen ve tamamen belirlenebildiğini ileri süren, vasiyetnamenin hüküm ifade ettiğini iddia eden taraftır; bu durumda içeriğin ispatı bu tarafa düşer.
• İçeriğin tespitinde fotokopi, mektup ve tanık gibi her türlü delil kullanılabilir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Tazminat isteyen taraf, üçüncü kişinin kusurunu ve zararı ispatlamakla yükümlüdür; zararın ne olduğu belli değilse yalnızca tespit masrafları istenebilir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)
• Mirasbırakanın dönme iradesini ortaya koyan tarafın, yok etme fiilinin dönme kastıyla yapıldığını ispatlaması gerekir; kastın yokluğunu savunan taraf bunu ispat eder.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.542: Vasiyetnameden dönmenin genel kurallarını düzenler; bu madde ile birlikte okunduğunda dönme yollarının bütünü ortaya çıkar.
• 4721 sayılı Kanun m.544: Dönme beyanının şekli ve geri alınamaz tasarrufların görünümünü düzenler; m.543'teki yok etme yoluyla dönmeyi tamamlar.
• 4721 sayılı Kanun m.557: Vasiyetnamenin hükümsüz kalmasına ilişkin genel kuralları içerir; m.543'ün ikinci fıkrasındaki hükümsüzlüğün dayanağıdır.
• 4721 sayılı Kanun m.578: Vasiyetnameyi yok eden veya bozan kişinin mirastan yoksun bırakılmasını düzenler; m.543 ile aynı fiil bakımından karşılaştırılmalıdır.
• 4721 sayılı Kanun m.595: Kusurlu zarar verici fiile bağlanan tazminat sorumluluğuna işaret eder; m.543 ikinci fıkrasındaki tazminat hakkının dayanağıdır.
• 6100 sayılı Kanun m.115: Karar alıntısında anılan usul hükmü olup, aynen ve tamamen tespit için delil değerlendirmesinde kullanılır.

Madde, mirasbırakanın önceki vasiyetnameyi sonraki bir vasiyetnameyle geri almasını (örtülü geri alma karinesi) ve belirli mal bırakma vasiyetinin, mal üzerinde bu vasiyetle bağdaşmayan sağlararası bir tasarrufla ortadan kalkmasını düzenler. Kural, mirasbırakanın yaptığı vasiyetnameler bakımından uygulanır. Madde, vasiyetnamenin yok edilerek geri alınmasını düzenlemez (m.543). Vasiyetnamenin şekil şartları ile iptal ve hükümsüzlük sebepleri de bu maddenin kapsamında değildir (m.557 ve ilgili hükümler). Miras sözleşmesi ile bağdaşmayan sonraki tasarruflara itirazın koşulları da ayrı bir konu olup m.527 kapsamındadır.

Sonraki tasarruflar: hangi kavramlar bilinmeli?

Geri alma karinesi

Sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi ortadan kaldırmaksızın yapılması hâlinde, önceki vasiyetnamenin geri alındığını kabul eden kanuni varsayımdır. Karine kanun gereği bulunduğu için aksi ispat edilebilir.

Tamamlama

Sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameye eklenerek birlikte uygulanabilecek nitelikte olması hâlidir. Tamamlamanın kuşkuya yer bırakmayacak biçimde anlaşılması gerekir.

Belirli mal bırakma vasiyeti

Mirasbırakanın terekesinde bulunan belirli bir malın bir kişiye bırakılmasına ilişkin vasiyettir. Bu vasiyet, mal üzerinde sonradan yapılan bağdaşmayan sağlararası tasarrufla kendiliğinden ortadan kalkar.

Bağdaşmayan tasarruf

Vasiyet konusu mal üzerinde vasiyetin ifasını engelleyen ya da vasiyetle çelişen sağlararası bir işlemdir. Sadece vasiyetin konusu malla ilgili olmalıdır; başka bir malla ilgili işlem bu sonucu doğurmaz.

Vasiyet alacaklısı

Vasiyetnamede kendisine bir mal bırakılan kişidir. Madde bakımından geri alma karinesinin ve vasiyetin ortadan kalkmasının karşısında yer alan taraftır.

Sonraki tasarruflar: hangi şartlar aranır?

• Mirasbırakanın bir vasiyetname ile belirli bir mal bırakmış ya da genel bir vasiyette bulunmuş olması gerekir.
• Mirasbırakanın sonradan yaptığı vasiyetnamenin, öncekini ortadan kaldırmaksızın düzenlenmiş olması gerekir.
• Sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamadığının kabul edilmesi gerekir; aksi hâlde karine işler.
• Belirli mal bırakma vasiyeti bakımından, vasiyetnamede aksi belirtilmemiş olması gerekir.
• Mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan bir sağlararası tasarrufta bulunmuş olması gerekir.
• Sağlararası tasarrufun, vasiyetin ifasını imkânsız kılan ya da vasiyetle çelişen nitelikte olması gerekir; mal üzerinde yalnız bağışlama vaadi bulunması ifa imkânsızlığı doğurmaz.
• Ters bir irade bulunuyorsa, yani mirasbırakanın malın karşılığının ya da yerini alan şeyin lehtara verilmesini istediği anlaşılıyorsa, vasiyet geçersiz olmaz ve vasiyet alacaklısına karşılık verilir.

Sonraki tasarruflar: hangi sonuçları doğurur?

• Sonraki vasiyetname önceki vasiyetnameyi kuşkuya yer bırakmayacak biçimde tamamlamıyorsa, sonraki vasiyetname önceki vasiyetnamenin yerini alır.
• Sonraki vasiyetname önceki vasiyetnameyi tamamlıyorsa, her iki vasiyetname birlikte uygulanır.
• Geri alma karinesi çürütülmediği sürece, içerikleri birbiriyle uyumlu olsa bile önceki vasiyetname geri alınmış sayılır.
• Belirli mal bırakma vasiyetinde, vasiyetnamede aksi belirtilmediği sürece, mal üzerinde bağdaşmayan sağlararası bir tasarruf vasiyeti kendiliğinden ortadan kaldırır.
• Mal üzerinde bağdaşmayan tasarruf yapılmamışsa vasiyet varlığını korur.
• Mirasbırakanın malın karşılığının lehtara verilmesini istediği anlaşılırsa, vasiyet geçersiz olmaz ve vasiyet alacaklısına terekeden çıkan şeyin karşılığı verilir.
• Geri alınma sonrası mal yeniden terekeye girerse, vasiyetin canlanıp canlanmayacağı tartışmalıdır ve madde metninde bu konuda hüküm yoktur.

Sonraki tasarruflar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sonraki vasiyetnamenin önceki ile çelişmesini aramadan, yalnız sonraki vasiyetnamenin yapılmış olmasını geri alma saymak; oysa karine tamamlamanın kuşkusuz anlaşılmamasıyla işler.
• Önceki ve sonraki vasiyetnamelerin içeriklerinin uyumlu olmasını tek başına yeterli görmek; uyumlu olsa bile tamamlama kuşkusuz anlaşılmadıkça önceki vasiyetname geri alınmış sayılır.
• Belirli mal bırakma vasiyetinin her sağlararası tasarrufla kendiliğinden ortadan kalktığını varsaymak; kural yalnız mal üzerinde bağdaşmayan bir tasarruf bulunmasına bağlıdır ve vasiyetnamede aksi belirtilmişse uygulanmaz.
• Mal üzerinde yalnız bağışlama vaadi bulunmasını ifa imkânsızlığı saymak; bu hâlde vasiyet geri alınmış sayılmaz.
• Geri alınmış vasiyetin, malın terekeye geri girmesi hâlinde kendiliğinden canlandığını varsaymak; madde metninde bu konuda hüküm yoktur ve tartışmalıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Önceki vasiyetnameyi açıkça geri almayan sonraki vasiyetnamede geri alma dışında başka tasarruf yoksa, ilk vasiyetnamenin yeniden yürürlük kazanmasının istendiği kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2025/1444 E., 2025/2279 K., 28.04.2025)
• Sonraki vasiyetnamede geri alma dışında başka ölüme bağlı tasarruflar da varsa, aksi ispat edilmedikçe ilk vasiyetnamenin hükümsüz kılınmak istendiği sonucuna varılmaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2025/1444 E., 2025/2279 K., 28.04.2025)
• Miras sözleşmesinden sonra yapılan sağlararası ivazsız kazandırmaların, sözleşme ile bağdaşmaları hâlinde itiraz edilebildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/775 E., 2025/748 K., 26.11.2025)
• Sonraki vasiyetnamenin içeriği ile önceki vasiyetnamenin tamamlanıp tamamlanmadığının yorumlanmasında, geri almaya yönelik açık ifadelerin ve başka tasarrufların varlığı belirleyici sayılmaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2024/1770 E., 2025/554 K., 06.02.2025)
• Vasiyetnamenin yorumunda, mirasbırakanın kanuni mirasçılık düzenine dönmek istediği kuşkuda kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2024/895 E., 2024/5850 K., 19.12.2024)
• Vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin iddialarda, şekil ve irade sakatlığı nedenleri m.544 ile birlikte değerlendirilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2023/3290 E., 2024/3393 K., 11.06.2024; 7. Hukuk Dairesi, 2023/3137 E., 2024/2743 K., 20.05.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Önceki vasiyetnamenin sonraki vasiyetname ile tamamlandığını ileri süren taraf, kuşkuya yer bırakmayacak tamamlama iradesini ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat yükü geri almayı savunan taraftan ziyade tamamlamayı iddia eden tarafa düşer. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/775 E., 2025/748 K., 26.11.2025)
• Geri alma karinesini çürütmek isteyen taraf, sonraki vasiyetnamenin önceki vasiyetnameyi tamamladığını yazılı vasiyetname metninden ispatlar. (7. Hukuk Dairesi, 2025/1444 E., 2025/2279 K., 28.04.2025)
• Belirli mal bırakma vasiyetinin sağlararası tasarrufla ortadan kalktığını iddia eden taraf, tasarrufun varlığını ve malın vasiyetle bağdaşmayan niteliğini (satış, tesis ve teslim belgeleri gibi) ispatlamakla yükümlüdür.
• Vasiyetin ifasının imkânsızlığını iddia eden taraf, malın terekede bulunmadığını ispatlar; mal üzerinde yalnız bağışlama vaadinin bulunması imkânsızlık için yeterli değildir. (7. Hukuk Dairesi, 2024/1770 E., 2025/554 K., 06.02.2025)
• Mirasbırakanın malın karşılığının lehtara verilmesini istediğini ileri süren taraf, bu iradeyi vasiyetname veya başka yazılı delille ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.543: Vasiyetnamenin yok edilmesi yoluyla geri alınmasını düzenler; m.544 ise yok etme dışındaki örtülü geri alma hâllerini düzenler.
• 4721 sayılı Kanun m.542: Vasiyetnamenin geri alınabileceğini genel olarak belirtir ve m.544 ile birlikte okunur.
• 4721 sayılı Kanun m.557: Vasiyetnamenin geçersizliği ve iptali sebeplerini düzenler; geri alma ile hükümsüzlük birbirinden ayrı incelenir.
• 4721 sayılı Kanun m.527: Miras sözleşmesi ile bağdaşmayan sonraki tasarruflara itirazı düzenler; m.544 vasiyetnameler bakımından geri alma kuralını koyar.

TMK m.545, miras sözleşmesinin geçerlilik şeklini düzenler: sözleşmenin resmî vasiyetname şeklinde yapılması zorunludur ve sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı anda bildirir, düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar. Hüküm, miras sözleşmesi tarafı olan mirasbırakan ile karşı taraf (atanmış mirasçı veya lehine belirli mal bırakılan kişi) bakımından, her iki tarafın da terekesi üzerinde tasarrufta bulunduğu hallerde uygulanır. Maddede ehliyet, miras sözleşmesinin içeriği, ivazlı sözleşmelere ilişkin Borçlar Kanunu hükümleri, dönme ve ortadan kaldırılma yolları düzenlenmez; ehliyet (m.527 ve m.528 çerçevesindeki hükümler ile TMK m.501 vd. bağlamında), ortadan kaldırılma (m.547-549) ve feragat sözleşmesi (m.528) ayrı maddelerde yer alır.

Şekli: hangi kavramlar bilinmeli?

Miras sözleşmesi

Mirasbırakanın, karşı tarafın veya üçüncü bir kişinin yararına, ölüme bağlı bağlayıcı bir tasarrufta bulunduğu iki taraflı sözleşmedir. Tarafların karşılıklı irade açıklamalarıyla kurulur; tek taraflı vasiyetnameden bu yönüyle ayrılır.

Resmî vasiyetname şekli

Miras sözleşmesinin geçerlilik şeklidir. Sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı anda bildirir ve sözleşme, memurun ve iki tanığın önünde imzalanır. Bu şekle uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılar.

Olumlu miras sözleşmesi

Mirasbırakanın, sözleşmenin karşı tarafı veya bir üçüncü kişi lehine mirasçı atama ya da belirli mal bırakma gibi bağlayıcı bir ölüme bağlı tasarrufta bulunduğu sözleşme türüdür.

Mirastan feragat sözleşmesi

Mirasçı olacak kişinin, mirasbırakanın terekesinden pay almama yönünde yaptığı olumsuz miras sözleşmesidir. Metin, olumlu miras sözleşmesinden ayrı bir kavram olarak m.528'de düzenlenir.

İvazlı miras sözleşmesi

Karşı tarafın mirasbırakana bir karşılık (ivaz) borcu altına girdiği miras sözleşmesidir. Kanun, bu tür sözleşmelerde m.547'nin uygulanacağını belirtir; ivazsız sözleşmeler için aynı hüküm geçerli değildir.

Şekli: hangi şartlar aranır?

• Sözleşmenin resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir; bu şekle uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılar.
• Sözleşmenin tarafları arzularını resmî memura aynı anda bildirmelidir.
• Düzenlenen sözleşme, memurun ve iki tanığın önünde taraflarca imzalanmalıdır.
• Ölüme bağlı tasarrufta bulunan tarafın ehliyet koşulu ayrıca aranır; vesayet altındaki kişi için vesayet makamı ile denetim makamının izni gerekir.
• Karşı taraf terekesi üzerinde tasarrufta bulunmuyorsa, yalnızca sağlar arası ivaz borcu altına girmiş olması resmî vasiyetname şeklini zorunlu kılmaz; bu durumda genel hükümler uygulanır.

Şekli: hangi sonuçları doğurur?

• Sözleşme resmî vasiyetname şeklinde yapılmamışsa geçersizdir.
• Sözleşme, tarafların resmî memura aynı anda beyanda bulunmasıyla ve memurun ile iki tanığın önünde imzalanmasıyla geçerlilik kazanır.
• Vesayet altındaki kişinin miras sözleşmesi yapabilmesi için vesayet makamı ile denetim makamının izni gerekir.
• Karşı tarafın terekesi üzerinde tasarrufu bulunmuyorsa, sağlar arası ivaz borcu altına girmesi halinde şekil yönünden genel hükümler uygulanır.
• Miras sözleşmesiyle yapılan ölüme bağlı kazandırmalar, sonradan tereke daralırsa kendiliğinden hükümsüz olmaz, yalnızca tenkis edilebilir.

Şekli: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Miras sözleşmesinin şeklini, vasiyetnamenin el yazılı veya sözlü şekillerine benzeterek değerlendirmek; sözleşme yalnızca resmî şekilde geçerlidir.
• Karşı tarafın yalnızca ivaz borcu altına girmesini, terekesi üzerinde tasarruf bulunması halinde de resmî şekil gerekmiyormuş gibi yorumlamak.
• Sözleşmenin iki taraflı niteliğini gözden kaçırıp yalnızca mirasbırakanın beyanını resmî şekle tabi tutmak; her iki tarafın terekesi üzerinde tasarrufu varsa her ikisinin beyanı da resmî şekle uymalıdır.
• Vesayet altındaki kişinin sözleşmesinde yalnızca birinin izninin yeterli olduğunu varsaymak; hem vesayet makamı hem denetim makamının izni gerekir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Miras sözleşmesinin resmî vasiyetname şekline uyulmadan yapılmış olması, sözleşmenin geçersizliğine yol açmaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2024/860 E., 2024/4724 K., 22.10.2024)
• Resmî vasiyetname şeklinde düzenlenen miras sözleşmeleri, olumlu miras sözleşmesi ve mirastan feragat sözleşmesi olarak ayrılmaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2024/860 E., 2024/4724 K., 22.10.2024)
• Miras sözleşmesinin ortadan kaldırılması davasında, sözleşme ölüme bağlı tasarruf olduğu için m.557'deki iptal sebeplerine dayanılabilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/768 E., 2025/768 K., 03.12.2025)
• Mirasbırakanın sağlığında, sözleşmeye aykırı ivazsız kazandırmalara karşı atanmış mirasçının iptal davası açabileceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/775 E., 2025/748 K., 26.11.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Miras sözleşmesinin geçerliliğini ileri süren taraf, resmî vasiyetname şeklinin yerine getirildiğini resmî memurun düzenlediği belgeyle ispatlar.
• Şekle uyulmadığını ileri süren taraf, sözleşmenin resmî memur önünde düzenlenmediğini veya iki tanığın bulunmadığını resmî kayıtlar ve tanık beyanlarıyla ortaya koyar.
• Vesayet altındaki kişinin tarafı olduğu iddia edilen sözleşmede, vesayet makamı ile denetim makamının izninin alındığı yazılı belgeyle ispatlanmalıdır.
• Karşı tarafın terekesi üzerinde tasarrufu bulunmadığı savunması, sözleşmenin içeriğinden ve taraflar arasındaki ivaz ilişkisinden çıkarılır; bu savunmayı ileri süren taraf ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.532: Resmî vasiyetnamenin şekil şartlarını düzenler; m.545 bu şekle yollama yapar, sözleşmenin şekil geçerliliği bu kurallara bağlıdır.
• 4721 m.527: Olumlu miras sözleşmesinin tanımını ve mirasbırakanın tasarruf serbestisinin sınırlarını düzenler.
• 4721 m.528: Mirastan feragat sözleşmesini düzenler; m.545'teki şekil şartı bu sözleşme türü için de geçerlidir.
• 4721 m.547: İvazlı miras sözleşmelerinde dönmeyi düzenler; m.545'in ivazlı sözleşmelere uygulanmasını tamamlar.
• 4721 m.548: Miras sözleşmesinin kendiliğinden ortadan kalkma hallerini düzenler; geçerlilik şartlarından ayrı bir konudur.
• 4721 m.549: Miras sözleşmesinin tek taraflı ortadan kaldırılmasında ve yazılı anlaşmayla sona ermesinde ilgili düzenlemeleri içerir.

Madde, miras sözleşmesinin taraflarınca yazılı anlaşmayla ortadan kaldırılmasını ve mirasbırakanın tek taraflı olarak miras sözleşmesinden dönmesini düzenler. Tek taraflı ortadan kaldırmanın koşulu, miras sözleşmesiyle mirasçı atanan ya da belirli mal bırakılan kişinin mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunmasıdır. Ayrıca tek taraflı ortadan kaldırmanın şeklini vasiyetname şekillerine bağlar. Madde miras sözleşmesinin kendiliğinden sona ermesini, mirasçı atananın mirasbırakandan önce ölmesi hâlini, mirastan çıkarma sebeplerinin kapsamını (MK 510) ve sözleşmeden dönmenin ayrıntılı şartlarını düzenlemez. Bu konular ilgili maddelerde ya da bu maddenin dayandığı genel kurallarda aranmalıdır.

m.546: hangi kavramlar bilinmeli?

Miras sözleşmesi

Mirasbırakanın, karşı tarafı lehine mirasçı atama veya belirli mal bırakma yükümlülüğü altına girdiği ve sözleşmeye dayanan ölüme bağlı bir işlemdir. Maddenin ortadan kaldırma hükümleri bu sözleşmeye uygulanır.

Tek taraflı ortadan kaldırma

Mirasbırakanın, karşı tarafın rızası aranmaksızın miras sözleşmesini sona erdirmesidir. Yalnızca madde metnindeki mirasçılıktan çıkarma sebebinin gerçekleşmesi hâlinde mümkündür.

Mirasçılıktan çıkarma sebebi

Mirasçı atanan veya belirli mal bırakılan kişinin mirasbırakana karşı işlediğinde mirasçılıktan çıkarılmasını gerektiren davranıştır. Maddenin atıf yaptığı MK 510'da sayılır; madde bu sebeplerin sözleşme yapıldıktan sonra ortaya çıkmış olmasını şart koşar.

Belirli mal bırakma

Mirasbırakanın bir kimseyi mirasçı atamaksızın, ölüme bağlı tasarrufla belirli bir malın mülkiyetini veya terekenin tamamı ya da bir kısmı üzerinde intifa hakkını kazandırmasıdır. Bu kişi vasiyet alacaklısı olarak adlandırılır.

Vasiyetname şekilleri

Kanunda vasiyetname için öngörülen geçerlilik şekilleridir. Tek taraflı ortadan kaldırmanın şekli bu şekillerden birine bağlanmıştır.

m.546: hangi şartlar aranır?

• Miras sözleşmesinin yapılmış ve geçerli olmasının bulunması gerekir.
• Miras sözleşmesiyle mirasçı atanan veya kendisine belirli mal bırakılan kişinin mirasbırakana karşı bir mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan davranışta bulunmuş olması gerekir.
• Bu davranışın miras sözleşmesinin yapılmasından sonra gerçekleşmiş ya da ortaya çıkmış olması gerekir.
• Mirasbırakanın tek taraflı ortadan kaldırma iradesini, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birinde açıklaması gerekir.
• Tek taraflı ortadan kaldırmada karşı tarafın kabulü aranmaz; yenilik doğuran bir irade beyanı yeterlidir.
• Taraflar arasında ortadan kaldırma yapılacaksa bu yazılı anlaşmayla yapılmalıdır.

m.546: hangi sonuçları doğurur?

• Mirasçılıktan çıkarma sebebi bulunduğunda mirasbırakan miras sözleşmesini tek taraflı olarak ortadan kaldırabilir.
• Tek taraflı ortadan kaldırma vasiyetname şekillerinden biriyle yapılmazsa geçerli olmaz.
• Mirasçılıktan çıkarma sebebi bulunmadığı hâlde mirasbırakanın tek taraflı ortadan kaldırma yapması, maddeye dayanamaz.
• Taraflar yazılı anlaşmayla sözleşmeyi her zaman ortadan kaldırabilir.
• Sebep ortaya çıkmadan önce mirasbırakan tek taraflı ortadan kaldırma hakkını kullanamaz.

m.546: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Tek taraflı ortadan kaldırma için mirasçılıktan çıkarma sebebinin yakınlara karşı işlenmesinin yeterli olduğunu varsaymak; madde metni mirasbırakana karşı davranışı arar.
• Sebebin sözleşme yapılmadan önce var olduğunu bilmeden, tek taraflı dönme yolunu kullanmak; bu hâlde madde değil hata hükümleri uygulanır.
• Tek taraflı ortadan kaldırma beyanını sıradan yazılı bir bildirimle yapmak; kanunun öngördüğü vasiyetname şekillerine uyulmalıdır.
• Yazılı anlaşmayla ortadan kaldırma ile tek taraflı ortadan kaldırmayı birbirine karıştırmak; ilkinde sebep aranmaz, ikincisinde aranır.
• Sözleşmeden dönme hakkını mirasçılara geçmiş saymak; dönme hakkı sıkı sıkıya kişiye bağlıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mirasbırakanın dönme hakkının, mirasçılıktan çıkarma sebebinin mirasbırakana karşı işlenmesi şartına bağlandığı, yakınlara karşı işlenen fiillerin ise güven ilişkisini bozduğu ölçüde mirasbırakana karşı işlenmiş sayılabileceği kabul edilmektedir.
• Dönme hakkının mirasbırakana sıkı sıkıya bağlı olduğu ve mirasçılara geçmediği kabul edilmektedir.
• Mirasçılıktan çıkarma sebebinin sözleşmeden sonra ortaya çıkması gerektiği, önceden var olan sebebin bilinmemesi hâlinde ise iptal hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Tek taraflı ortadan kaldırmayı ileri süren mirasbırakan veya mirasçıları, mirasçılıktan çıkarma sebebinin varlığını ve sözleşmeden sonra gerçekleştiğini ispatla yükümlüdür.
• Davranışın varlığı ceza mahkûmiyeti, tanık beyanı, yazılı belge veya diğer delillerle ispatlanabilir.
• Mirasbırakanın tek taraflı ortadan kaldırma beyanının vasiyetname şekline uygun yapıldığı, şekle uyulduğu yazılı belgeyle gösterilmelidir.
• Yazılı anlaşmayla ortadan kaldırmayı ileri süren taraf, anlaşmanın yazılı yapıldığını belgeyle ispat etmelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.510: Mirasçılıktan çıkarma sebeplerini sayar. Madde 546/2'deki dönme sebebi bu maddede sayılan sebeplerden birinin gerçekleşmesidir.
• 4721 m.504: Hata hükümlerini düzenler. Sebebin sözleşmeden önce var olup mirasbırakanca bilinmemesi hâlinde iptal yolu bu hükümlere dayanır.
• 4721 m.557: İptal davasına ilişkindir. Mirasbırakanın süresi içinde dava açmadan ölmesi hâlinde mirasçıların iptal davası açabilmesinin dayanağıdır.

Bu madde, miras sözleşmesi gereğince sağlararası edim isteme hakkı bulunan tarafın, edimin sözleşmeye uygun yerine getirilmemesi veya güvenceye bağlanmaması hâlinde sözleşmeden dönme hakkını düzenler. Madde, ivazlı miras sözleşmeleri ve ivazlı mirastan feragat sözleşmeleri bakımından uygulanır; dönmenin koşulları ve sonuçları borçlar hukuku kurallarına bağlanmıştır. Madde, miras sözleşmesinin kurulma şeklini, sözleşmenin ivazsız türlerini, mirasbırakanın ölümüyle birlikte doğan sağlararası edim borcunun niteliğini, dönmenin hangi sürede kullanılacağını ve dönme sonrası iade ile tazminat ayrıntılarını düzenlemez. Bu konular miras sözleşmesinin şekline ilişkin hükümlerde (TMK m.541), miras sözleşmesinin kapsamında ve borçlar hukuku dönme ve temerrüt kurallarında (TBK hükümleri) aranmalıdır.

m.547: hangi kavramlar bilinmeli?

Sağlararası edim

Miras sözleşmesinin taraflarının, mirasbırakan ölmeden önce birbirine karşı yerine getirmesi gereken borçtur. Mirasbırakanın ölümü ile doğan miras hukuku sonuçlarından ayrı tutulmalıdır.

İvazlı miras sözleşmesi

Mirasbırakanın bir karşılık (ivaz) almak için miras bırakma, mirasçı atama ya da vasiyet alacaklısı yapma borcu altına girdiği sözleşmedir. Bu maddenin uygulanabilmesi için sözleşmenin ivazlı olması gerekir.

Mirastan feragat sözleşmesi (ivazlı)

Mirasçının bir karşılık karşılığında mirastan vazgeçtiği sözleşmedir. İvazsız feragat bu maddenin kapsamında değildir.

Dönme

Sözleşmeden tek taraflı irade beyanı ile dönülmesi, yani sözleşmenin geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır. Dönme, karşı tarafa varmakla hüküm doğurur ve şekle bağlı değildir.

Temerrüt

Borçlunun borcunu muaccel olduğu hâlde ifa etmemesi durumudur. Bu maddeye göre dönme için, sağlararası edim borçlusunun borçlar hukuku temerrüt kurallarına göre temerrüde düşürülmüş olması gerekir.

m.547: hangi şartlar aranır?

• Dönme hakkı, sağlararası edim isteme hakkı bulunan tarafa tanınmıştır; bu nitelik, sözleşmenin ivazlı miras sözleşmesi veya ivazlı mirastan feragat sözleşmesi olmasını gerektirir.
• Sağlararası edimin sözleşmeye uygun olarak yerine getirilmemiş olması ya da güvenceye bağlanmamış olması gerekir.
• Borçlunun temerrüde düşmüş olması aranır; sadece gecikme dönme için yeterli değildir. Temerrüt için ihtar yapılması veya borçlar hukukunda ihtara gerek olmadan temerrüde düşülen hallerden birinin bulunması gerekir.
• Borçlar hukukunda öngörülen mehil verilmesi gerekir; mehil verilmesi, borcun borçlunun kusuru ile imkânsız hâle gelmesi ya da mehle gerek bulunmayan hâllerde aranmaz.
• Dönme beyanının karşı tarafa varması gerekir; beyan şekle bağlı değildir.

m.547: hangi sonuçları doğurur?

• Sağlararası edim sözleşmeye uygun yerine getirilmez veya güvenceye bağlanmazsa ve borçlu temerrüde düşmüşse, hak sahibi sözleşmeden dönebilir.
• Dönme, borçlar hukuku kurallarına göre yapılır; dönme beyanı karşı tarafa vardığında hüküm doğurur.
• Sadece sağlararası edimin gecikmesi, temerrüt koşulları bulunmadıkça dönme için yeterli değildir.
• Dönme hakkı mirasçılara geçmez; dönme hakkı yalnızca sözleşmenin tarafına (mirasbırakan veya karşı taraf) aittir.
• Dönme, şekle tabi değildir; miras hukukundaki şekil zorunluluğunun istisnasını oluşturur.
• İvazlı mirastan feragat sözleşmesinde dönme hakkı, ivaz alacaklısı olan feragat eden kişiye aittir.

m.547: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sağlararası edimin gecikmesini, temerrüt koşulu aranmadan dönme için yeterli saymak.
• Dönme beyanını şekle bağlı sanıp noter onayı veya resmi şekil aramak.
• Dönme hakkının mirasçılara geçtiğini kabul etmek; hak yalnızca sözleşmenin tarafına aittir.
• Madde metnindeki ivazlı sözleşme koşulunu gözden kaçırıp ivazsız sözleşmede dönme yolunu açmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Dönme hakkının doğması için sağlararası edim borçlusunun temerrüde düşürülmesi gerektiği, yalnızca gecikmenin dönme için yeterli olmadığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/819 E., 2025/800 K., 10.12.2025)
• Dönme hakkının mirasçılara geçmediği ve yalnızca sözleşmenin tarafına ait olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/819 E., 2025/800 K., 10.12.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Dönmeyi ileri süren taraf, sözleşmenin ivazlı miras sözleşmesi olduğunu ve sağlararası edimin ifa edilmediğini ispatla yükümlüdür.
• Sözleşme metni, ivaz borcunun varlığını gösterir; sözleşmenin yazılı biçimde yapılmış olması ispat kolaylığı sağlar, ancak dönme beyanı şekle tabi değildir.
• Karşı taraf, edimin ifa edildiğini veya güvenceye bağlandığını ileri sürerse bu savunmayı ispatla yükümlüdür.
• Temerrüdün gerçekleştiğini ileri süren taraf, ihtarın yapıldığını veya kanunda öngörülen temerrüt hâlinin bulunduğunu ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6100 sayılı Kanun m.117: Borçlunun temerrüdü için gerekli koşulları düzenler; bu madde bakımından sağlararası edim borçlusunun temerrüde düşürülmesinin dayanağıdır.
• 6100 sayılı Kanun m.123: İhtardan sonra karşı tarafa mehil verilmesini düzenler; dönmeden önce mehil gerekip gerekmediğini belirler.
• 6100 sayılı Kanun m.124: Mehle gerek bulunmayan hâlleri düzenler ve bu maddeyle dönmenin mehilsiz kullanılabileceği durumları belirler.

TMK m.548, mirasçı atanan, kendisine belirli mal bırakılan veya lehine miras sözleşmesi yapılan kişinin mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde ölüme bağlı tasarrufun (vasiyetname veya miras sözleşmesi) kendiliğinden ortadan kalkmasını ve bu hâlde önce ölenin mirasçılarının, aksi kararlaştırılmamışsa, ölüme bağlı tasarrufta bulunandan ölüm tarihindeki zenginleşmeyi geri isteyebilmesini düzenler. Hüküm, mirasçı atanan, belirli mal bırakılan kişi ve miras sözleşmesinde lehine tasarruf yapılan üçüncü kişi bakımından uygulanır.

Mirasbırakandan önce ölme: hangi kavramlar bilinmeli?

Miras sözleşmesi

Mirasbırakanın, sözleşmenin karşı tarafı veya üçüncü bir kişi lehine ölüme bağlı tasarrufta bulunmayı taahhüt ettiği sözleşmedir. Lehdarın mirasbırakandan önce ölmesi, sözleşmenin ölüme bağlı tasarruf yönünü ortadan kaldırır.

Lehine ölüme bağlı tasarruf

Vasiyetname veya miras sözleşmesi ile mirasçı atanan, belirli mal bırakılan ya da lehine tasarruf yapılan kişidir. Hükmün uygulanabilmesi için bu sıfatın varlığı şarttır.

Ölüme bağlı tasarruf

Mirasbırakanın ölümüyle hüküm doğuran tek taraflı veya sözleşmeye dayanan işlemleri ifade eder. Bu maddenin ortadan kalkma kuralı vasiyetname ve miras sözleşmesi için geçerlidir.

Zenginleşme

Ölüme bağlı tasarruf uyarınca lehdarın mirasbırakanın ölüm tarihinde elde ettiği malvarlığı artışıdır. Geri isteme talebi bu ölçüye göre hesaplanır, sonradan ortaya çıkan değerler ayrıca değerlendirilir.

Aksi kararlaştırma

Taraflarca, sözleşmede ya da tasarrufta, önce ölenin mirasçılarına geri isteme hakkı tanınmadığını ya da bu hakkın farklı kurulduğunu gösteren hükümdür. Varsa bu kayıt geri isteme hakkını ortadan kaldırır.

Mirasbırakandan önce ölme: hangi şartlar aranır?

• Ölüme bağlı tasarrufta lehdar olarak mirasçı atanmış, belirli mal bırakılmış veya miras sözleşmesi ile lehine tasarruf yapılmış bir kişinin bulunması gerekir.
• Bu lehdarın mirasbırakanın ölümü anında sağ olmaması gerekir; sağ doğmak şartıyla cenin ise bu koşul ölüm anında yalnızca doğmuş olmakla değil, sağ doğumla değerlendirilir.
• Lehdarın mirasbırakandan önce ölmüş olması gerekir; bu hâlde miras sözleşmesi herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmaksızın kendiliğinden ortadan kalkar.
• Lehdarın mirastan feragat etmiş olup mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde birinci fıkranın uygulanmaması gerekir.
• Mirasçıların geri isteme hakkını kullanabilmesi için taraflarca aksi kararlaştırılmamış olması gerekir.
• Geri istemenin konusu, önce ölenin ölüm tarihinde mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu uyarınca elde ettiği zenginleşmedir.

Mirasbırakandan önce ölme: hangi sonuçları doğurur?

• Lehdar mirasbırakandan önce ölmüşse miras sözleşmesi herhangi bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden ortadan kalkar.
• Ortadan kalkan tasarrufun içeriği yalnızca önce ölenin lehine ölüme bağlı tasarruflardan ibaretse tasarrufun tamamı geçersiz olur.
• Ölüme bağlı tasarrufta önce ölenin lehine olanların yanında başka tasarruflar da varsa yalnızca önce ölenin lehine olan kısım hükümsüz olur ve diğer tasarruflar geçerliğini korur, aralarında iç bağlantı bulunmadıkça.
• Aksi kararlaştırılmamışsa önce ölenin mirasçıları, mirasbırakanın ölüm tarihindeki zenginleşmeyi ölüme bağlı tasarrufta bulunandan geri isteyebilir.
• Aksi kararlaştırılmışsa geri isteme hakkı doğmaz; bu kural nispi emredicidir.
• Mirastan feragat eden lehdarın mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde birinci fıkra uygulanmaz ve tasarruf bu nedenle kendiliğinden ortadan kalkmaz.
• Lehdar mirasbırakanın ölümünde sağ değilse, mirasbırakanın ölüm anındaki durum esas alındığından, sonradan yapılacak bir işlem tasarrufu geçerli kılmaz.

Mirasbırakandan önce ölme: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Mirastan feragat eden lehdarın ölümünde de birinci fıkranın kendiliğinden uygulanacağını varsaymak; bu hâlde hüküm uygulanmaz.
• Mirasbırakanın ölümünden sonra doğan veya ölüm anında sağ olmayan kişiyi cenin gibi değerlendirmek; cenin hükmü yalnızca ana karnında bulunan ve sağ doğan çocuk için geçerlidir.
• Önce ölenin mirasçılarının geri isteme hakkını mirasbırakanın ölüm tarihinden sonraki değerler üzerinden hesaplamak; ölçü ölüm tarihindeki zenginleşmedir.
• Aksi kararlaştırılmış hâlde de geri isteme hakkını kendiliğinden doğmuş saymak; taraf iradesi bu hakkı kaldırabilir.
• Kısmi geçersizlik ile tam geçersizliği karıştırmak; önce ölenin lehine olanların yanında başka tasarruflar varsa yalnızca o kısım hükümsüz olur.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Lehdarın mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde miras sözleşmesinin kendiliğinden ortadan kalkacağı ve bu sonucun işlem yapılmasına gerek olmadan doğduğu kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2024/2864 E., 2025/2461 K., 07.05.2025)
• Miras sözleşmesi ve lehine tasarruf bakımından m.548 hükmünün sözleşmenin geçerliliği için kendiliğinden işleyen bir koşul olarak ele alındığı kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2025/299 E., 2025/3810 K., 23.09.2025)
• m.548 uyarınca geri isteme hakkının aksi kararlaştırılmış olması hâlinde doğmayacağı, bu nedenle taraf iradesinin bu noktada önem taşıdığı kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/6603 E., 2023/7130 K., 21.06.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Lehdarın mirasbırakandan önce öldüğünü ileri süren taraf bu olguyu ölüm belgesi veya nüfus kaydı ile ispatlar.
• Miras sözleşmesinin lehdar lehine yapıldığını ileri süren taraf sözleşmenin yazılı şekline uygunluğunu ve lehdar sıfatını belge ile ispatlar.
• Önce ölenin mirasçılarının geri isteme hakkını ileri süren taraf, zenginleşmenin ölüm tarihindeki değerini ve tasarrufa dayalı olduğunu ispatlar.
• Aksi kararlaştırmanın varlığını ileri süren taraf, bu kaydı sözleşme metni veya tasarruf belgesiyle ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.580: Mirasçı olabilmek için mirasbırakanın ölümü anında sağ olmanın gerekli olduğunu düzenler; m.548 birinci fıkranın mirasçı atanan kişi bakımından dayanağıdır.
• 4721 sayılı Kanun m.581: Vasiyet alacaklısının mirasbırakandan önce ölmesi hâlinde vasiyetin yerine getirilme yükümlülüğünün yükümlü lehine ortadan kalkmasını düzenler; m.548 ile birlikte belirli mal ve alacak hakkı bakımından uygulanır.
• 4721 sayılı Kanun m.582: Ana karnındaki cenin için sağ doğmak şartıyla mirasçılık kazanılmasını düzenler; m.548'in cenin lehdarı bakımından sınırını belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.521: Ön mirasçı ve art mirasçı atamasını düzenler; m.548 bu atamada önce ölen lehdar bakımından da ayrı bir hüküm olarak değerlendirilir.
• 4721 sayılı Kanun m.523: Ön mirasçının güvence göstermesini düzenler; m.548'in konusu olan ölüm anı ve geri isteme ile doğrudan bağlantılı değildir.

MK 549, miras sözleşmesi veya vasiyetname ile yapılan ölüme bağlı kazandırmaların, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmın sonradan daralması hâlinde hükümsüz olmayıp yalnızca tenkis edilebileceğini düzenler. Hüküm, miras sözleşmesi ve vasiyetname ile yapılan ölüme bağlı kazandırmalar bakımından uygulanır. Maddede tenkisin hangi sırayla ve hangi hesap yöntemiyle yapılacağı düzenlenmez; bu konu tenkis hesabına ilişkin ayrıntılardır ve kanunda ayrı hükümlerle belirlenmiştir. Tasarruf oranının hesaplanması, saklı pay ve tasarruf nisabı kavramları, sağlar arası kazandırmalar ile ölüme bağlı kazandırmaların birlikte tenkisi bu maddenin kapsamı dışındadır. Mirasbırakanın sağlığında malvarlığını israf etmesi veya miras sözleşmesine aykırı fiilî tasarrufları da maddede çözülmemiş bir boşluk olarak tartışılmaktadır ve bu hâller maddenin doğrudan düzenlediği konu değildir. Sağlar arası kazandırmaların tenkisi ile saklı pay hesabına ilişkin ayrıntılar da bu maddede yer almaz.

Tasarruf edilebilir kısmın daralması: hangi kavramlar bilinmeli?

Ölüme bağlı kazandırma

Mirasbırakanın ölümüyle birlikte hüküm ve sonuç doğuran, vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmadır. Sağlar arası kazandırmalardan ayrılır; bu maddenin kapsamı yalnızca ölüme bağlı kazandırmalardır.

Tenkis

Saklı paylı mirasçının saklı payına tecavüz eden kazandırmanın, saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesidir. Tenkis, kazandırmayı baştan geçersiz kılmaz; yalnızca saklı paya tecavüz eden kısım oranında etkiler.

Tasarruf edilebilir kısım (tasarruf oranı)

Mirasbırakanın saklı paylı mirasçılar dışında ölüme bağlı kazandırmalarla serbestçe tasarruf edebileceği malvarlığı kısmıdır. Miras bırakılırken değil, mirasbırakanın ölümü anında saklı paylara göre belirlenir.

Saklı pay

Kanunun saklı paylı mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufundan koruduğu, asgari miras payı niteliğindeki paydır. Saklı pay ihlali tenkis davasına konu olur.

Miras sözleşmesi

Mirasbırakanın bir kişiyle yaptığı, ölüme bağlı tasarrufunu konu alan sözleşmedir. Vasiyetnameden farklı olarak karşılıklı bir sözleşme niteliği taşıyabilir; ivazlı olabilir.

Tasarruf edilebilir kısmın daralması: hangi şartlar aranır?

• Miras sözleşmesi veya vasiyetname ile ölüme bağlı bir kazandırmanın yapılmış olması gerekir.
• Mirasbırakanın ölümünde, saklı paylı mirasçıların saklı paylarının karşılanması için tasarruf edilebilir kısmın kazandırmaların toplamını karşılayamayacak ölçüde daralmış olması gerekir.
• Daralmanın, kazandırmanın yapıldığı tarihten sonra ortaya çıkmış olması gerekir; yani kazandırma yapılırken geçerli olan tasarruf oranı sonradan azalmış olmalıdır.
• Bu durumda kazandırmanın kendiliğinden hükümsüz olmaması, yalnızca saklı paya tecavüz oranında tenkis edilebilmesi için saklı paylı mirasçının tenkis davası açması gerekir.

Tasarruf edilebilir kısmın daralması: hangi sonuçları doğurur?

• Saklı pay daralması nedeniyle ölüme bağlı kazandırma kendiliğinden hükümsüz olmaz.
• Saklı paylı mirasçı tenkis davası açmadıkça kazandırma geçerliliğini korur ve hâkim tenkisi resen uygulamaz.
• Tenkis davası açıldığında kazandırma yalnızca saklı paya tecavüz ettiği oranda tenkise tabi tutulur.
• Saklı paya tecavüz kazandırmanın tamamını kapsarsa tenkis tam olur ve bu sonuç pratikte hükümsüzlükle aynı olur.
• Mirasbırakanın sağlığında malvarlığını israf etmesi veya fiilî tasarruflarla miras sözleşmesine aykırı davranması hâlinde bu madde bir çözüm getirmez; kanunda bu konuda açık bir düzenleme bulunmadığı kabul edilmektedir.

Tasarruf edilebilir kısmın daralması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Tenkis davası açılmadan kazandırmanın kendiliğinden hükümsüz olduğunu kabul etmek; madde kendiliğinden hükümsüzlük öngörmez.
• Tenkisi hükümsüzlükle aynı sayarak kısmi tenkis imkânını göz ardı etmek; tenkis yalnızca saklı paya tecavüz oranında yapılır.
• Miras sözleşmesi ile vasiyetnameyi aynı hukuki rejime tabi tutup ivazlı sözleşmedeki karşı tarafın durumunu yok saymak.
• Mirasbırakanın israfı veya fiilî tasarrufunu MK 549 kapsamında çözülmüş saymak; kanunda bu konuda açık bir düzenleme yoktur.

Nasıl ispat edilir?

• Tenkis davasını açan saklı paylı mirasçı, kazandırmanın yapıldığını ve saklı payını ihlal ettiğini ispatlamakla yükümlüdür.
• Ölüm tarihindeki terekenin değeri ve tasarruf edilebilir kısmın hesabı bilirkişi incelemesiyle ortaya konur.
• Kazandırmanın vasiyetname veya miras sözleşmesi belgesiyle ispatı esastır; yazılı belge bulunmadığında kazandırma iddiası ispatlanamaz.
• Kazandırma alan taraf, saklı payın tecavüz edilmediğini veya tenkis edilecek kısmın bulunmadığını ileri sürerse bu savunmasını ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.406: Savurganlık hâlinde mirasbırakanın kısıtlanması önerisinin dayanağı olarak anılır; israf sorununa yalnızca kısıtlamanın şartları varsa çözüm sağlar.
• 4721 sayılı Kanun m.611: Mirası reddeden mirasçının yerini altsoyun alması, tasarruf oranı ve saklı payların hesabında etkili olan bir ayrıntıdır; tenkis hesabının dayanaklarından biridir.
• 4721 sayılı Kanun m.568: İntifa ve irat kazandırmalarında saklı paylı mirasçıya tanınan seçim hakkını düzenler; ölüme bağlı kazandırmanın tenkisinde ayrı bir sonuç doğurur.
• 4721 sayılı Kanun m.528: Feragat eden kişinin altsoyunun ivazlı feragatte ne alabileceğini düzenler; tenkis hesabında feragatin etkisini belirler.