Anayasa Madde 142E. Mahkemelerin kuruluşu
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Anayasa m.142, mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenlenmesini öngörür. Ayrıca disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulmasını yasaklamakta, savaş halinde ve asker kişilerin görevleriyle ilgili suçlara bakmak üzere askerî mahkeme kurulabileceğini belirtmektedir. Kuralın muhatabı devlet organları, özellikle yasama ve yürütmedir; maddede bireysel bir hak tanınmamaktadır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.
(Ek fıkra: 21/1/2017-6771/13 md.) Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz. Ancak savaş halinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askerî mahkemeler kurulabilir.
Değişiklik geçmişi(1)
- 21.01.2017“Disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemeler kurulamaz. Ancak savaş halinde,…” ile başlayan fıkra 21.01.2017 tarihinde 6771 sayılı Kanunla eklendi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Bu maddedeki kavramlar
- Savaş hâli
- Askerî mahkeme
- Disiplin mahkemesi
- Kanuni düzenleme ilkesi
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
68 karar arasından seçildiİçtihat ayrılığı olabilir: bu maddede en yeni Genel Kurul kararı (25.12.2025, bozma) önceki Kurul kararlarının çoğunluğuna zıt yönde. Kararları metinleriyle birlikte okuyun.
- Hukuk Genel Kurulu E.2025/165 K.2025/940 T.2025-12-25Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
18. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın (Anayasa), mahkemelerin kuruluşu başlıklı 142. maddesine göre mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri ancak kanunla düzenlenebilir.
- Hukuk Genel Kurulu E.2017/373 K.2018/319 T.2018-02-21Hukuk Genel KuruluBozma
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 142'nci maddesi mahkemelerin kuruluşunun, görev ve yetkilerinin, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği hükmünü getirmiştir.
- 16. Ceza Dairesi · E. 2018/1771 · K. 2018/2474 · T. 16.07.2018Daire kararıKabul
Bu karar uyarınca görevlendirilen Genelkurmay Başkanlığı Askeri Savcılığı delilleri yeniden toplama aşamasında iken 16.04.2017 tarihli halk oylaması sonucu Anayasada yapılan değişiklik ile 6771 sayılı Kanunun 13. maddesi ile değişik 2709 sayılı Kanunun 142. maddesine eklenen fıkra uyarınca "Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamaz.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Mahkemelerin KuruluşuAnayasa Hukuku · 5.1 Yargı - 1982 Anayasası Hükümleri · 5:08
Bu maddeye özel soru
1982 Anayasası'nda 2017 yılında 6771 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler, yargı birliği ilkesini pekiştirme amacıyla yargı örgütlenmesinde önemli dönüşümlere yol açmıştır. Bu değişiklikler neticesinde askeri yargı alanında ortaya çıkan yeni anayasal duruma ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Kaldırılan Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyelerinin, görevleriyle ilgili işledikleri suçlara ilişkin yargılamalar, Yargıtay'ın ilgili ceza dairesince yapılmaktadır.
- B) Askeri mahkemelerin görev alanına giren davaların hangi adli yargı mahkemelerinde görüleceği, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan bir yönetmelikle belirlenmiştir.
- C) Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin görevleri Danıştay'a, Askeri Yargıtay'ın görevleri ise Yargıtay'a devredilmiş ve bu yüksek mahkemeler bünyesinde konuya özgü daireler ihdas edilmiştir.
- D) Savaş hali de dahil olmak üzere, asker kişilerin işledikleri tüm suçlara bakma görevi ve yetkisi, suçun niteliğine göre adli yargı mahkemelerine devredilmiştir.
- E) Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulması anayasal olarak yasaklanmış olup, bu yasağın tek istisnası savaş halinde asker kişilerin görev suçları için kanunla mahkeme kurulabilmesidir.
Bu maddeyle ilgili 4 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl