TCK Madde 53Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
TCK m.53, kasten işlenen suçtan hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak kişinin belirli hakları kullanmaktan yoksun kalmasını düzenler; bu yoksunluğun kapsamını (kamu görevi, seçme ve seçilme ehliyeti, velayet, vesayet ve kayyımlık, tüzel kişi yöneticiliği, izne tabi meslek ve serbest meslek/tacirlik), süresini, ertelenen veya koşullu salıverilen hükümlü ile 18 yaşını doldurmamış fail bakımından istisnaları, hak ve yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenen suçlarda infazdan sonra uygulanacak yasaklamayı ve taksirli suçlarda meslek yasağı ile sürücü belgesinin geri alınmasını düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;2
a)Sürekli, süreli veya geçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim ve gözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,
b)Seçme ve seçilme ehliyetinden (…),
c)Velayet hakkından; vesayet veya kayyımlığa ait bir hizmette bulunmaktan,
d)Vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti tüzel kişiliklerinin yöneticisi veya denetçisi olmaktan,
e)Bir kamu kurumunun veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunun iznine tabi bir meslek veya sanatı, kendi sorumluluğu altında serbest meslek erbabı veya tacir olarak icra etmekten,
yoksun bırakılır.
(2)Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.
(3)Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkileri açısından yukarıdaki fıkralar hükümleri uygulanmaz. Mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen hükümlü hakkında birinci fıkranın (e) bendinde söz konusu edilen hak yoksunluğunun uygulanmamasına karar verilebilir.3
(4)Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz.4
(5)Birinci fıkrada sayılan hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla hapis cezasına mahkûmiyet halinde, ayrıca, cezanın infazından sonra işlemek üzere, hükmolunan cezanın yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Bu hak ve yetkilerden birinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen suçlar dolayısıyla sadece adlî para cezasına mahkûmiyet halinde, hükümde belirtilen gün sayısının yarısından bir katına kadar bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına karar verilir. Hükmün kesinleşmesiyle icraya konan yasaklama ile ilgili süre, adlî para cezasının tamamen infazından itibaren işlemeye başlar.
(6)Belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet halinde, üç aydan az ve üç yıldan fazla olmamak üzere, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebilir. Yasaklama ve geri alma hükmün kesinleşmesiyle yürürlüğe girer ve süre, cezanın tümüyle infazından itibaren işlemeye başlar.
- 1.(madde başlığı)Anayasa Mahkemesi’nin 8/10/2015 tarihli ve E.: 2014/140, K.: 2015/85 sayılı Kararı ile; bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “…ve diğer siyasi hakları kullanmaktan” ibaresi ile aynı maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkranın (b) bendinde yer alan “Seçme ve seçilme ehliyetinden…” ibaresi yönünden iptal edilmiştir.
- 2.(1. fıkra)Anayasa Mahkemesi’nin 8/10/2015 tarihli ve E.: 2014/140, K.: 2015/85 sayılı Kararı ile; bu maddenin birinci fıkrasında yer alan “Kişi, kasten işlemiş olduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;…” bölümü, aynı fıkranın (b) bendinde yer alan “…seçilme ehliyetinden…” ibaresi yönünden, yine aynı fıkrada yer alan “…hapis cezasına…” ibaresi ise (b) bendinde yer alan “Seçme ve…” ibaresi yönünden iptal edilmiştir.
- 3.(3. fıkra)14/4/2020 tarihli ve 7242 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle, bu fıkranın birinci cümlesine “ertelenen veya” ibaresinden sonra gelmek üzere “denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da” ibaresi ve ikinci cümlesine “cezası ertelenen” ibaresinden sonra gelmek üzere “veya denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezası infaz edilen ya da koşullu salıverilen” ibaresi eklenmiştir.
- 4.(4. fıkra)Anayasa Mahkemesi’nin 8/10/2015 tarihli ve E.: 2014/140, K.: 2015/85 sayılı Kararı ile; bu fıkrada yer alan “Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya…” ibaresi, aynı maddenin birinci fıkrasında yer alan “…seçilme ehliyetinden…” ibaresi yönünden iptal edilmiştir.
Madde gerekçesi
İşlediği suç dolayısıyla toplumda kişiye karşı duyulan güven sarsılmaktadır. Bu nedenle, suçlu kişi özellikle güven ilişkisinin varlığını gerekli kılan belli hakların kullanmaktan yoksun bırakılmaktadır. Madde metninde, işlediği suç dolayısıyla kişinin hangi hakları kullanmaktan yoksun bırakılacağı belirlenmiştir. Ancak, bu hak yoksunluğu süresiz değildir. Cezalandırılmakla güdülen asıl amaç, işlediği suçtan dolayı kişinin etkin pişmanlık duymasını sağlayıp tekrar topluma kazandırılması olduğuna göre, suça bağlı hak yoksunluklarının da belli bir süreyle sınırlandırılması gerekmiştir. Bu nedenle, madde metninde söz konusu hak yoksunluklarının mahkûm olunan cezanın infazı tamamlanıncaya kadar devam etmesi öngörülmüştür. Böylece, kişi mahkûm olduğu cezanın infazının gereklerine uygun davranarak bunun tamamlanmasıyla kendisinin tekrar güven duyulan bir kişi olduğu konusunda topluma da bir mesaj vermektedir. Bu bakımdan hak yoksunluklarının en geç cezanın infazının tamamlanması aşamasına kadar devam etmesi, suç ve ceza politikasıyla güdülen amaçlara daha uygun düşmektedir. Bu sistemde süresiz bir hak yoksunluğu söz konusu olmadığı için, yasaklanmış hakların geri verilmesinden artık söz edilemeyecektir. Maddenin üçüncü fıkrasında mahkûm olduğu hapis cezası ertelenen veya koşullu salıverilen hükümlünün kendi altsoyu üzerindeki velayet, vesayet ve kayyımlık yetkilerini kullanabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, dördüncü fıkrada, kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında mahkûm oldukları cezaya bağlı herhangi bir hak yoksunluğunun doğmadığı hüküm altına alınmıştır. Maddenin beşinci fıkrasında, belli bir hak ve yetkinin kötüye kullanılması suretiyle işlenen kasıtlı suçlar dolayısıyla mahkûmiyet hâlinde, mahkûm olunan cezanın infazından sonra da etkili olmak üzere bu hak ve yetkinin kullanılmasının yasaklanmasına ayrıca hükmedilmesi öngörülmüştür. Bu durumda mahkemenin belli bir hak ve yetkiyle ilgili olarak vereceği yasaklama kararı bir güvenlik tedbiri niteliği taşımaktadır. Altıncı fıkrada, belli bir meslek veya sanatın ya da trafik düzeninin gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkûmiyet hâlinde, yine güvenlik tedbiri olarak, belli bir süre için bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verilebileceği öngörülmüştür.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır.
Değişiklik geçmişi(1)
- 08.10.20151. fıkra 08.10.2015 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi (AYM E.2014/140, K.2015/85)
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Atıflar(36)
Bu maddeye atıf yapanlar
- Av. K. m.5
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu m.68/A
- Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m.28
- Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun m.45
- Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu m.8
- VUK m.87
- Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu m.21
- Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu m.15
- Türk Sivil Havacılık Kanunu m.18
- Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu m.33
- Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu m.4
- Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu m.8
- Türkiye İş Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.17
- Patent ve Marka Vekilliği ile Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun m.30
- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu m.74
- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu m.83
- Basın Kanunu ek m.3
- Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun m.10
- Dernekler Kanunu m.3
- Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu m.7
- Adli Sicil Kanunu m.13/Asaklı tutulur
- Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu m.50
- Lisanslı Harita Kadastro Mühendisleri ve Büroları Hakkında Kanun m.2
- Özel Öğretim Kurumları Kanunu m.4
- Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun m.1
- Pasaport Kanunu m.14
- Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun m.21
- Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun m.4
- Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun m.11
- Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun m.17/A
- HUAK m.20
- Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun m.6
- Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.6
- DMK m.48
- Bilirkişilik Kanunu m.10
- Öğretmenlik Mesleği Kanunu m.9
Bu maddedeki kavramlar
- Ertelenen hükümlü hakkında istisna
- Kanuni sonuç
- Kötüye kullanma yasağı
- Taksirli suçta meslek yasağı
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
72.885 karar arasından seçildiİçtihat ayrılığı olabilir: bu maddede en yeni Genel Kurul kararı (07.01.2026, onama) önceki Kurul kararlarının çoğunluğuna zıt yönde. Kararları metinleriyle birlikte okuyun.
- Ceza Genel Kurulu E.2025/397 K.2026/1 T.2026-01-07Ceza Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
3628 sayılı Kanun'un 15. maddesi uyarınca sanığın müebbeten kamu hizmetlerinden yasaklanmasına karar verilmesi gerekirken 2 yıl süre ile TCK'nın 53/1-a maddesinde belirtilen hak ve yetkileri kullanmaktan yasaklanmasına hükmedilmesi; aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır.
- 7. Ceza Dairesi · E. 2025/69 · K. 2025/16723 · T. 24.12.2025Daire kararıDüzeltilerek onama
2.Kısa süreli olmayan hapis cezası ertelenen sanık hakkında 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesi gereğince hak yoksunluklarına hükmedilmesi gerekirken, hükmolunan hapis cezasının kısa süreli olduğu belirtilmek suretiyle 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesinin uygulanmasına yer olmadığına karar verilmesi, hukuka aykırı bulunmuş ise de; bahse konu hukuka aykırılıklar Yargıtay tarafından düzeltilerek giderilmiştir.
- 7. Ceza Dairesi · E. 2023/9109 · K. 2025/17114 · T. 23.12.2025Daire kararıDüzeltilerek onama
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (5237 sayılı Kanun) 53/4. maddesinde yer alan "Kısa süreli hapis cezası ertelenmiş veya fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında birinci fıkra hükmü uygulanmaz" hükmüne aykırı olarak, sanık hakkında erteli 1 yıl 3 ay hapis cezasına hükmolunduğu halde 5237 sayılı Kanun'un 53/1. maddesi gereğince hak yoksunluklarına hükmedilmemesi, hukuka aykırı bulunmuş ise de, bahse konu hukuka aykırılık Yargıtay tarafından düzeltilerek giderilmiştir.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Belli bir meslek veya sanatın gerektirdiği dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla işlenen taksirli suçtan mahkumiyet halinde; mahkeme, bu meslek veya sanatın icrasının yasaklanmasına karar verebilir. Bu yasaklama süresi en az ne kadardır?
- A) 1 ay
- B) 2 ay
- C) 3 ay
- D) 6 ay
- E) 1 yıl
Bu maddeyle ilgili 13 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl