HMK Madde 31Hâkimin davayı aydınlatma ödevi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Madde, hâkimin uyuşmazlığın aydınlatılması için taraflara açıklama yaptırabilmesini, soru sorabilmesini ve delil gösterilmesini isteyebilmesini düzenler. Hükmün kapsamı özel hukuk ve diğer yargılamalarda taraflarca getirme ilkesinin sınırları içindeki hâkim müdahalesidir. Madde, hâkimin tarafların ileri sürmediği vakıaları kendiliğinden dikkate almasını, delil toplamasını veya tarafların ileri sürmediği bir talebi ortaya çıkarmasını düzenlemez (m.25).

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

(1)Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Madde gerekçesi

Hâkimin, uyuşmazlığın aydınlatılması bakımından neler yapabileceğinin hüküm altına alındığı bu madde, 1086 sayılı Kanunun 75 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarını karşılamaktadır. 75 inci maddede, “iki tarafın iddiaları hududu dahilinde olmak üzere” şeklinde ifade edilen husus “uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda” ibaresi kullanılarak ifade edilmiştir. Bu düzenlemeye göre, hâkimin ancak bu hâllerde, taraflardan açıklama isteme, soru sorma ve delil göstermelerini isteme yetkisi vardır. Maddede, hâkimin maddî anlamda davayı sevk yetkisi düzenlenmektedir. Mukayeseli hukuktaki gelişim sonucu, günümüzde, bununla hâkimin taraflara sorular sorma, işaret ve müzakere etme ödevi anlaşılmaktadır. Bununla hâkim, olayın ve hukukî uyuşmazlığın olgusal ve hukukî boyutlarını gerekli olduğu ölçüde taraflarla birlikte ele alabilecek, tarafların zamanında uyuşmazlığın çözümü için önemli vakıaların tamamı hakkında açıklama yapmalarını, özellikle ileri sürülen vakıalardaki eksiklikleri tamamlamalarını, delilleri ikame etmelerini ve gerekli talepleri ileri sürmelerini sağlayabilecektir. demet 387 / – 21 –

Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge

Bu maddedeki kavramlar

  • Taraflarca getirilme ilkesi
  • Davayı aydınlatma ödevi
  • Maddi veya hukuki belirsizlik ve çelişki
  • Talebin netleştirilmesi
  • Uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunluluğu

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

2.936 karar arasından seçildi
  1. Hukuk Genel Kurulu E.2017/1781 K.2021/610 T.2021-05-25
    Hukuk Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
    23. Taraflarca getirilme ilkesi, hâkimin soru sorma ve davayı aydınlatma ödevi (HMK m. 31) çerçevesinde yumuşatılmıştır (Pekcanıtez, H./Atalay, O./Özekes, M.:Medeni Usul Hukuku, 2011, s. 248 vd).
  2. 9. Hukuk Dairesi · E. 2025/9820 · K. 2026/1014 · T. 09.02.2026
    Daire kararıBozma
    6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 31. maddesinde, hâkimin davayı aydınlatma ödevi düzenlenmiş olup madde uyarınca, hâkim uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabileceği, soru sorabileceği ve delil gösterilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir.
  3. 3. Hukuk Dairesi · E. 2025/1510 · K. 2025/5363 · T. 17.11.2025
    Daire kararıBozma
    (6.3.14), (6.3.10) ve (6.3.3) maddeleri hakkında bir değerlendirme yapılmadığı, eksik inceleme ile görüş bildiren raporun yetersiz olduğu, Mahkemece Protokolün (6.3.14), (6.3.10) ve (6.3.3) maddeleri uyarınca cezai işlem uygulanan reçete sahibi hastaların 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 31. maddesi uyarınca hâkimin davayı aydınlatma ödevi kapsamında tanık sıfatıyla dinlenmeleri gerektiği, dava konusu uyuşmazlıkta 2016 yılı Protokolü'nün uygulanması,

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Genel

Hâkimin "Davayı Aydınlatma Ödevi"ne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

  1. A) Hâkim, maddi veya hukuki açıdan belirsiz gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabilir.
  2. B) Uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda hâkim taraflara soru sorabilir.
  3. C) Hâkim, uyuşmazlığın çözümü için gerekli gördüğü hallerde taraflardan delil gösterilmesini isteyebilir.
  4. D) Aydınlatma ödevi, hâkimin taraflarca getirilme ilkesini tamamen göz ardı ederek kendiliğinden her türlü delili toplamasına olanak tanır.
  5. E) Bu ödev, yargılamanın makul sürede ve düzenli yürütülmesini sağlayan usul ekonomisiyle de bağlantılıdır.

Bu maddeyle ilgili 1 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl