HMK içindekiler

Birinci Kısım – Genel Hükümlerm.1–104
Metinde aç
- Birinci Bölüm – Görev, Yetki ve Yargı Yeri Belirlenmesim.1–23
  - Birinci Ayırım – Görevm.1–4
  - İkinci Ayırım – Yetkim.5–19
  - Üçüncü Ayırım – Görevsizlik veya Yetkisizlik Kararı Üzerine Yapılacak İşlemler ve Yargı Yeri Belirlenmesim.20–23
- İkinci Bölüm – Yargılamaya Hâkim Olan İlkelerm.24–33
  Metinde aç
- Üçüncü Bölüm – Hâkimin Yasaklılığı, Reddi ve Hukuki Sorumluluğum.34–49
  - Birinci Ayırım – Hâkimin Davaya Bakmaktan Yasaklılığı ve Reddim.34–45
  - İkinci Ayırım – Hâkimin Hukuki Sorumluluğum.46–49
- Dördüncü Bölüm – Taraflar ve Davaya Katılan Üçüncü Kişilerm.50–83
  - Birinci Ayırım – Tarafların Ehliyetlerim.50–56
  - İkinci Ayırım – Dava Arkadaşlığım.57–60
  - Üçüncü Ayırım – Davanın İhbarı ve Davaya Müdahalem.61–70
  - Dördüncü Ayırım – Davaya Vekâletm.71–83
- Beşinci Bölüm – Teminatm.84–89
- Altıncı Bölüm – Süreler, Eski Hâle Getirme ve Adli Tatilm.90–104
  - Birinci Ayırım – Sürelerm.90–94
  - İkinci Ayırım – Eski Hâle Getirmem.95–101
  - Üçüncü Ayırım – Adli Tatilm.102–104
İkinci Kısım – Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlarm.105–117
- Birinci Bölüm – Dava Çeşitlerim.105–113
- İkinci Bölüm – Dava Şartları ve İlk İtirazlarm.114–117
  - Birinci Ayırım – Dava Şartlarım.114–115
  - İkinci Ayırım – İlk İtirazlarm.116–117
Üçüncü Kısım – Yazılı Yargılama Usulüm.118–186
- Birinci Bölüm – Davanın Açılmasım.118–125
- İkinci Bölüm – Cevap Dilekçesim.126–135
- Üçüncü Bölüm – Cevaba Cevap ve İkinci Cevap Dilekçesim.136–136
- Dördüncü Bölüm – Ön İncelemem.137–142
- Beşinci Bölüm – Tahkikat ve Tahkikat Sırasındaki Özel Durumlarm.143–183/A
  - Birinci Ayırım – Tahkikatm.143–146
  - İkinci Ayırım – Duruşmam.147–162
  - Üçüncü Ayırım – Ön Sorun ve Bekletici Sorunm.163–165
  - Dördüncü Ayırım – Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılmasım.166–168
  - Beşinci Ayırım – İsticvapm.169–175
  - Altıncı Ayırım – Islah ve Maddi Hataların Düzeltilmesim.176–183
  - Yedinci Ayırım – Toplu Mahkemelerde Tahkikatm.183/A–183/A
- Altıncı Bölüm – Tahkikatın Sona Ermesi ve Sözlü Yargılamam.184–186
Dördüncü Kısım – İspat ve Delillerm.187–293
- Birinci Bölüm – Genel Hükümlerm.187–198
- İkinci Bölüm – Belge ve Senetm.199–224
- Üçüncü Bölüm – Yeminm.225–239
- Dördüncü Bölüm – Tanıkm.240–265
- Beşinci Bölüm – Bilirkişi İncelemesim.266–287
- Altıncı Bölüm – Keşifm.288–292
- Yedinci Bölüm – Uzman Görüşüm.293–293
Beşinci Kısım – Hüküm ve Davaya Son Veren Taraf İşlemlerim.294–315
- Birinci Bölüm – Hükümm.294–303
- İkinci Bölüm – Hükmün Tashihi, Tavzihi ve Tamamlanmasım.304–306
- Üçüncü Bölüm – Davaya Son Veren Taraf İşlemlerim.307–315
Altıncı Kısım – Basit Yargılama Usulüm.316–322
Yedinci Kısım – Yargılama Giderleri ve Adli Yardımm.323–340
- Birinci Bölüm – Yargılama Giderlerim.323–333
- İkinci Bölüm – Adli Yardımm.334–340
Sekizinci Kısım – Kanun Yollarım.341–381
- Birinci Bölüm – İstinafm.341–360
- İkinci Bölüm – Temyizm.361–373
- Üçüncü Bölüm – Yargılamanın İadesim.374–381
Dokuzuncu Kısım – Çekişmesiz Yargım.382–388
Onuncu Kısım – Geçici Hukuki Korumalarm.389–406
- Birinci Bölüm – İhtiyati Tedbirm.389–399
- İkinci Bölüm – Delil Tespiti ve Diğer Geçici Hukuki Korumalarm.400–406
Onbirinci Kısım – Tahkimm.407–444
Onikinci Kısım – Son Hükümlerm.445–452

HMK Madde 24Tasarruf ilkesi

Yürürlükte

Bu metin, 20.10.2026 tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Madde, medeni yargılamada tasarruf ilkesini düzenler. Hâkimin taraflardan birinin talebi olmadan bir davayı inceleyip karara bağlayamayacağını, kimsenin kendi lehine olan davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamayacağını ve tarafların serbestçe tasarruf edebildikleri konularda dava açıldıktan sonra da tasarruf yetkisinin sürdüğünü kurallaştırır. Kurallar, özel hukuk ilişkilerinde ve tarafların serbestçe tasarruf edebildiği dava konularında uygulanır.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

(1)Hâkim, iki taraftan birinin talebi olmaksızın, kendiliğinden bir davayı inceleyemez ve karara bağlayamaz.

(2)Kanunda açıkça belirtilmedikçe, hiç kimse kendi lehine olan davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamaz.

(3)Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri dava konusu hakkında, dava açıldıktan sonra da tasarruf yetkisi devam eder.

Kanun metninde bu madde Ham metin

Bu maddedeki kavramlar

Tasarruf ilkesi
Tasarruf yetkisi
Dava açıldıktan sonra tasarruf
Dava konusu hak
Kendi lehine olan dava

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

210 karar arasından seçildi

Hukuk Genel Kurulu E.2024/81 K.2025/553 T.2025-09-24
Hukuk Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
6100 sayılı Kanun'un 24. maddesinde düzenlenen "tasarruf ilkesi" kapsamında; dava açma konusundaki inisiyatif davacıya ait olduğu gibi taraflar dava üzerinde tümüyle tasarruf edebilme, dava konusunu (müddeabihi) belirleme, dilekçeler vermek suretiyle davaya etki etme ve mahkemenin karar vermesine gerek kalmadan davayı sona erdiren işlemleri yapabilme yetkisine sahiptirler.
6. Hukuk Dairesi · E. 2025/1079 · K. 2025/1963 · T. 12.05.2025
Daire kararıOnama
Diğer yandan 6100 sayılı HMKnın 24.maddesi ile düzenlenen “Tasarruf ilkesi” gereğince “hiç kimse kendi lehine olan davayı açmaya veya hakkını talep etmeye zorlanamaz.” Bunun istisnası zaman aşımı veya hak düşürücü süredir.
8. Hukuk Dairesi · E. 2021/8476 · K. 2022/3491 · T. 07.04.2022
Daire kararıBozma
1. Davalı Hazine vekilinin, 104 ada 28, 105 ada 3, 106 ada 31, 106 ada 32, 167 ada 1, 162 ada 3 ve 166 ada 1 parsel sayılı taşınmazlara ilişkin hükme yönelik temyiz itirazlarının incelenmesinde; Bilindiği üzere, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 24. Maddesi uyarınca hâkimin, iki taraftan birinin talebi olmaksızın, kendiliğinden bir davayı inceleyip karara bağlaması hukuken mümkün bulunmamaktadır.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Medeni Usul Hukuku

"Tasarruf İlkesi" gereğince aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Hâkim, iki taraftan birinin talebi olmaksızın kendiliğinden bir davayı inceleyemez.
B) Hiç kimse kendi lehine olan davayı açmaya zorlanamaz.
C) Taraflar dava konusu üzerinde serbestçe tasarruf edebilirler.
D) Dava açıldıktan sonra tarafların tasarruf yetkisi sona erer.
E) Hâkim, talep sonucundan fazlasına karar veremez.

Bu maddeyle ilgili 4 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl