İş bölümü nedir?
Diğer yazımlar: İşbölümü
Kısaca
İş bölümü, 8 kanunda 15 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- HMK m.352 · ön inceleme: Bölge adliye mahkemesi daireleri arasında hangi dairenin hangi dosyaya bakacağını belirleyen düzenlemedir.
- CMK m.278 · dosyanın bölge adliye mahkemesinde tevzii: Bölge adliye mahkemesinin iç düzenlemesiyle hangi ceza dairesinin hangi dosyaya bakacağının belirlenmesidir.
- 2575 s. K. m.35 · amme alacaklarına ilişkin davalar: Danıştay dava daireleri arasında hangi uyuşmazlıkların hangi daireye ait olduğunu belirleyen düzendir.
Kanunda nerede geçiyor
15 maddeDanıştay Kanunu
- Danıştay Kanunu m.27 · Dava dairelerinin görevleri
Dava dairelerinin hangi uyuşmazlıkları çözeceğini belirleyen dağılımdır. Kanunda başkaca hüküm yoksa Başkanlık Kurulu tarafından belirlenir ve madde metnindeki ölçütlere bağlıdır.
- Danıştay Kanunu m.35 · Amme alacaklarına ilişkin davalar
Danıştay dava daireleri arasında hangi uyuşmazlıkların hangi daireye ait olduğunu belirleyen düzendir. Madde, bu düzenin amme alacaklarının tahsiline ilişkin davalar bakımından tek bir kuralını koyar.
- Danıştay Kanunu m.36 · Yeni vergilerle ilgili uyuşmazlıkların çözümü
Danıştay dava dairelerinin hangi konudaki davalara bakacağını belirleyen düzendir. Madde, bu düzenin özel bir hâlini, kaldırılan verginin dairesini esas alarak kurar.
- Danıştay Kanunu geç. m.26
Danıştay dairelerinin hangi işleri, hangi dava türlerini ve hangi konuları inceleyip karara bağlayacağını gösteren düzendir. Başkanlık Kurulu tarafından belirlenir.
Yargıtay Kanunu
- Yargıtay Kanunu m.60 · Dava dosyalarının Yargıtaya gönderilmesi ve Hukuk İşbölümü İnceleme Kurulu:
Yargıtay hukuk dairelerinin hangi uyuşmazlık konularına bakacağını gösteren, Yargıtay Kanunu m.14 uyarınca belirlenen dağılımdır. Temyiz dilekçesinde gösterilen daire ismine değil, bu dağılıma göre belirlenir.
- Yargıtay Kanunu geç. m.13
Yargıtay'ın ceza ve hukuk dairelerinin sayısı ile bu daireler arasında hangi işlerin görüleceğinin dağılımıdır. Madde bu dağılımın yeniden yapılmasını düzenler.
- Yargıtay Kanunu geç. m.14
Yargıtay dairelerinin hangi işlere bakacağını gösteren düzendir. Yeni iş bölümü, iş durumu ve daire ihtiyaçları dikkate alınarak yeniden belirlenir ve Resmî Gazete'de yayımlanır.
Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.189 · Birden çok Cumhuriyet savcısı ve avukatın duruşmaya katılması
Birden çok savcı veya avukatın duruşmada görevleri aralarında paylaşmasıdır. Örneğin bir avukat tanık sorgusunu, diğeri savunma yazısını üstlenebilir. İş bölümü yapılması, katılımcıların hepsinin duruşmada hazır bulunmasına engel değildir.
- CMK m.278 · Dosyanın bölge adliye mahkemesinde tevzii
Bölge adliye mahkemesinin iç düzenlemesiyle hangi ceza dairesinin hangi dosyaya bakacağının belirlenmesidir. Madde, dosyanın hangi daireye verileceğini bu işbölümüne bağlar; dosya ilgili daireye doğrudan verilir.
Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun
- Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.9 · Ceza mahkemelerinin kuruluşu
Aynı ceza mahkemesinin daireleri arasında gelen işlerin dağılımıdır. Özel kanunda başka hüküm yoksa ihtisaslaşma amacıyla Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenebilir ve Resmî Gazete'de yayımlanır.
- Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun m.18 · Cumhuriyet başsavcısının görevleri
Başsavcılıktaki savcılar arasında hangi işlerin hangi savcı tarafından görüleceğinin düzenlenmesidir. Başsavcı bu düzenlemeyi yetkisi içinde yapar.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.352 · Ön inceleme
Bölge adliye mahkemesi daireleri arasında hangi dairenin hangi dosyaya bakacağını belirleyen düzenlemedir. Dosyanın geldiği dairenin görevli olmaması hâlinde dosya ilgili daireye gönderilir.
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
- AYMKYUHK m.21 · Genel Kurul
Gelen işlerin iki bölüm arasında dağıtılmasıdır. Genel Kurul, bölümler arasında iş dengesizliği oluştuğunda bu dağıtımı değiştirebilir.
Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun
- Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun m.2 · Kuruluş
Aynı yargı çevresinde birden fazla idare veya vergi mahkemesi bulunduğunda, ihtisaslaşmayı sağlamak amacıyla davaların mahkemeler arasında paylaştırılmasıdır. Yalnızca özel kanunda başka hüküm yoksa ve gelen işlerin yoğunluğu ile niteliği dikkate alınarak Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenebilir.
Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu
- Hakimler ve Savcılar Kurulu Kanunu m.16 · Teftiş Kurulu Başkan ve başkan yardımcılarının görev ve yetkileri
Teftiş Kurulu Başkanının başkan yardımcıları arasında görev dağılımını yaptığı düzenlemedir; başkan yardımcılarının görev ve yetkileri bu işbölümüne göre belirlenir.
Karıştırılan kavramlar
Olağan iş bölümü ile iş yükü dengesizliği hali arasındaki fark nedir?
Normal iş yükünde işbölümü Başkanlık Kurulunca belirlenen esaslara göre sürer.
İş yükü normal çalışmayla karşılanamayacak oranda artar ve daireler arasında dengesizlik oluşursa işlerin bir kısmı başka daireye verilebilir.
Bu hâlde iş devri takvim yılı başında ve ikinci fıkradaki usule göre yapılır.
Madde kapsamı ile genel işbölümü arasındaki fark nedir?
Madde, kaldırma ve yeniden vergi koyma hâlinde uyuşmazlığın dairesini doğrudan belirler.
Genel işbölümü, Başkanlık Kurulunun kararına ve dairelerin görev dağılımına dayanır.
Kaldırma ve yeniden vergi koyma hâlinde önceki verginin dairesi belirleyicidir; Başkanlık Kurulunun genel kararı bu özel durumu değiştirmez.
Eski iş bölümü ile yeni iş bölümü arasındaki fark nedir?
Yeni iş bölümü kararı uygulanmaya başlayıncaya kadar değişiklikten önceki iş bölümü hükümleri uygulanmaya devam eder.
Yeni iş bölümü kararı yayımından on gün sonra uygulanmaya başlar.
Geçiş sırasında hangi dairenin hangi işe bakacağı, uygulama anına göre belirlenir.
Mahkemelerin kuruluş/yargı çevresi tespiti ile iş bölümü arasındaki fark nedir?
Kuruluş ve yargı çevresinin tespiti, mahkemenin varlığını ve sınırlarını belirler.
İş bölümü, aynı yargı çevresinde birden fazla mahkeme bulunduğunda davaların mahkemeler arasındaki dağılımını düzenler ve fıkra 4 kapsamındadır.
İş bölümü kararı mahkemenin kurulmasını ya da yargı çevresini değiştirmez; yalnızca hangi davanın hangi mahkemeye tevzi edileceğini belirler. Bu kararlar Resmî Gazete'de yayımlanır ve mahkemeler tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.
Yeni iş bölümü ile önceki iş bölümü arasındaki fark nedir?
Büyük Genel Kurul onay kararı uygulanmaya başlamadan önce yeni kanun hükümleri iş bölümünü henüz belirlememiştir.
Onay kararı uygulanmaya başlayıncaya kadar değişiklik öncesi iş bölümü hükümleri uygulanmaya devam eder.
Geçiş döneminde iş bölümü boşluğu oluşmaz; eski düzen onay kararının uygulanma tarihine kadar geçerlidir.
Birinci Başkanlık Kurulunun yenilenmesi ile iş bölümü kararının yayımı arasındaki fark nedir?
Kurul, daire başkanlığı seçiminin tamamlanmasından itibaren beş gün içinde yeniden belirlenir.
Yeni kurul, iş bölümü kararını derhâl Resmî Gazete'de yayımlar ve bu karar yayım tarihinden on gün sonra uygulanır.
Kurulun yenilenmesi, iş bölümü kararının yürürlüğe girmesinden önce tamamlanmış olmalıdır; kararın uygulanma tarihi yayımdan on gün sonradır.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- 2023/195 E., 2024/71 K., 07.03.2024İlgili madde: 5235 s. K. m.18
- 2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023İlgili madde: AYMKYUHK m.21
- 2015/18 E., 2016/12 K., 10.02.2016İlgili madde: 2575 s. K. m.27
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Birinci Başkanlık Kurulu
- Yargı çevresi
- Ön inceleme
- Teftiş Kurulu Başkanı
- Merci tayini
- Asliye ceza mahkemesi
- Ağır ceza mahkemesi
- Dava dairesi
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.