Tenkis nedir?
Kısaca
Saklı paylı mirasçıların saklı paylarını ihlal eden ölüme bağlı tasarrufların, saklı pay oranında indirilmesidir.
Bağlam: TMK m.568
Kanunda nerede geçiyor
13 maddeTürk Medeni Kanunu
- TMK m.519 · III. Tereke ile ilgisi
Saklı payı zedeleyen tasarrufların, saklı pay oranında ve yalnızca zedelenen ölçüde etkisiz kılınmasıdır. Tenkis orantılı yapılır; tasarruf tümüyle geçersiz hâle gelmez.
- TMK m.549 · C. Tasarruf edilebilir kısmın daralması
Saklı paylı mirasçının saklı payına tecavüz eden kazandırmanın, saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesidir. Tenkis, kazandırmayı baştan geçersiz kılmaz; yalnızca saklı paya tecavüz eden kısım oranında etkiler.
- TMK m.561 · 2. Saklı paylı mirasçılar lehine kazandırmalar
Ölüme bağlı kazandırmaların tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümünün, saklı payı zedelenen mirasçının talebi üzerine indirilmesidir. Tenkis yalnız saklı payı ihlal eden kazandırma kadar yapılır.
- TMK m.563 · II. Hükümleri — 1. Genel olarak
Mirasbırakanın saklı pay sahiplerinin haklarını zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesidir. Tenkis yenilik doğurucu bir sonuç taşır ve dava yoluyla gerçekleşir.
- TMK m.564 · 2. Bölünmez mal vasiyetinde
Saklı paylı mirasçıların saklı paylarını zedeleyen ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmaların, yasal sınıra kadar indirilmesidir. Tenkisi gereken kısım, zedelenen saklı payın tamamlanmasına yetecek miktardır.
- TMK m.565
Saklı pay oranını zedeleyen karşılıksız kazandırma veya ölüme bağlı tasarrufun, saklı paylı mirasçının talebiyle, zedeleyen ölçüde etkisiz kılınmasıdır. Tenkis, tasarrufun tamamen geçersiz olması anlamına gelmez; yalnızca saklı payı zedeleyen kısmı kapsar.
- TMK m.568 · 5. İntifa hakkı veya irat bakımından
Saklı paylı mirasçıların saklı paylarını ihlal eden ölüme bağlı tasarrufların, saklı pay oranında indirilmesidir. Madde, intifa hakkı ve irat borcu bakımından bu yolu, tasarruf edilebilir kısmı vererek kaldırma seçeneğiyle birlikte sunar.
- TMK m.569 · 6. Artmirasçı bakımından
Saklı payı zedeleyen ölüme bağlı tasarrufların veya sağlararası kazandırmaların, saklı payı aşan kısmının yenilik doğurucu bir dava ile geri alınmasıdır. Bu maddede, artmirasçı atamanın saklı payı aşan kısmına uygulanır.
- TMK m.570 · III. Tenkiste sıra
Saklı pay sahiplerinin haklarını korumak için mirasbırakanın saklı pay oranını aşan tasarruflarının yasal sınıra indirilmesidir. Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar uygulanır; saklı payı tamamlayacak miktar aşılmadan başka kazandırma tenkis edilmez.
- TMK m.573 · I. Tenkis
Tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırmaların, saklı pay sahibi mirasçının saklı payını tamamlayacak ölçüde etkisizleştirilmesidir. Kazandırma henüz ifa edilmemişse borçtan kurtulma, ifa edilmişse geri verme sonucunu doğurur.
- TMK m.576 · B. Açılma yeri ve yetkili mahkeme
Mirasbırakanın saklı pay sahiplerinin haklarını ihlal eden tasarruflarının saklı paya oranla indirilmesini isteyen davadır. Madde gereği bu dava da mirasbırakanın yerleşim yeri mahkemesinde açılır.
- TMK m.671 · I. Geri verme veya mahsup
Saklı paylı mirasçıların, mirasbırakanın saklı paylarını ihlal eden tasarruflarını azaltma yoluyla korunmasıdır. Madde, tenkis haklarının saklı olduğunu belirtir ancak tenkisin şartlarını düzenlemez.
- TMK m.672 · II. Miras payını aşan kazandırmalar
Saklı paylı mirasçıların, saklı paylarına tecavüz eden kazandırmaların geri alınmasını isteyebilmesi yoludur. Denkleştirmeden muaf tutulan fazla bu yolla yine ulaşılabilir.
Karıştırılan kavramlar
Tenkis ile tasarrufun iptali arasındaki fark nedir?
Tenkis, saklı payı zedeleyen tasarrufun saklı pay oranında orantılı olarak etkisiz kılınmasıdır.
Tasarrufun iptali, tasarrufun baştan geçersiz sayılmasıdır; maddenin ölçütü tenkistir.
Madde yalnızca orantılı tenkise izin verir; tasarrufun tümünün geçersizliği bu madde kapsamında değildir.
Yasal veya atanmış mirasçının tenkis hakkı ile lehine tasarrufun yerine getirilmesi arasındaki fark nedir?
Saklı pay sahibi mirasçı tenkis isteyebilir ve bu istem saklı payın zedelenmesine bağlıdır.
Yasal ya da atanmış mirasçı, lehine yapılmış bir tasarrufun yerine getirilmesini de isteyebilir; bu istem saklı payın zedelenmesine bağlı değildir.
Mirası reddetmiş olan mirasçı bile lehine yapılmış tasarrufu talep edebilir.
Hükümsüzlük ile tenkis arasındaki fark nedir?
Hükümsüzlükte kazandırma baştan veya kendiliğinden ortadan kalkar; hâkimin bu sonucu resen gözetmesi beklenir.
Tenkiste kazandırma geçerliliğini korur; yalnızca saklı paya tecavüz eden kısım oranında indirilir ve bunun için saklı paylı mirasçının dava açması gerekir.
MK 549 uyarınca saklı pay daralması nedeniyle kazandırma kendiliğinden hükümsüz olmaz; tenkis davası açılmadıkça kazandırma olduğu gibi kalır. Tenkisin tamamı yapılırsa sonuç pratikte hükümsüzlükle aynı olur.
Kısmi tenkis ile tam tenkis arasındaki fark nedir?
Saklı paya tecavüz kazandırmanın yalnızca bir kısmını aşıyorsa, kazandırma kısmen tenkis edilir ve geri kalanı geçerliliğini korur.
Saklı paya tecavüz kazandırmanın tamamını aşıyorsa, tenkis tam olarak yapılır.
Tam tenkis hâlinde kazandırma pratikte hükümsüz olmakla aynı sonucu doğurur; kısmi tenkiste ise kazandırmanın kalan kısmı geçerli kalır.
Genel tenkis oranı ile m.561 özel orantılama arasındaki fark nedir?
Genel hesaplamada tenkis, her kazandırmanın miktarı oranında yapılır.
m.561'de tenkis, kazandırmaların saklı payı aşan kısımları oranında yapılır.
Lehine büyük kazandırma yapılan kişi daha fazla, küçük kazandırma alan saklı pay sahibi mirasçı ise daha az tenkis edilir; böylece saklı pay sahibi mirasçılar daha çok korunur.
Orantılı tenkis ile mirasbırakanın farklı arzusu arasındaki fark nedir?
Orantılı tenkis, tasarrufta farklı bir irade yoksa tüm kazandırmaların aynı oranda indirilmesidir.
Mirasbırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılması hâlinde, tenkis o iradeye göre yapılır.
Tasarrufta farklı bir sıra ya da öncelik anlaşılıyorsa orantılılık kuralı uygulanmaz; yalnız o irade esas alınır.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- 8. Hukuk Dairesi, 2024/3884 E., 2025/4447 K., 03.06.2025İlgili madde: TMK m.561, TMK m.563, TMK m.564, TMK m.568, TMK m.569, TMK m.570
- 7. Hukuk Dairesi, 2024/3533 E., 2025/2496 K., 08.05.2025İlgili madde: TMK m.561, TMK m.563, TMK m.564, TMK m.570
- 5. Hukuk Dairesi, 2024/10629 E., 2025/2728 K., 03.03.2025İlgili madde: TMK m.563, TMK m.568, TMK m.569, TMK m.570
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Tasarruf edilebilir kısım
- Saklı Pay
- Sağlararası kazandırma
- Ölüme bağlı tasarruf
- İvaz
- Miras payı
- Mirastan feragat
- Kamu tüzel kişileri
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.