Ticari teamül nedir?
Kısaca
Ticari teamül, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TBK m.143 · hükümleri: Ticaret çevrelerinde uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve uygulanan davranış kalıplarıdır.
- TTK m.115 · ücretin miktarı: Acentenin bulunduğu yerde, benzer işlerde uzun süre ve tekrarlı biçimde uygulanan ve ilgili çevrede bağlayıcı kabul edilen ücret uygulamasıdır.
- VUK m.209 · ambar defteri: Malın miktarının hangi birimle, yani parça, sandık veya sıklet ile gösterileceğini belirleyen uygulama kuralıdır.
Kanunda nerede geçiyor
7 maddeTürk Borçlar Kanunu
- TBK m.143 · II. Hükümleri
Ticaret çevrelerinde uzun süre tekrarlanarak yerleşmiş ve uygulanan davranış kalıplarıdır. Cari hesapta takasın bildirim olmaksızın ya da farklı biçimde gerçekleşmesini sağlayabilir.
- TBK m.233 · II. Satış bedelinin belirlenmesi
Belirli bir mal türü veya ticaret alanında yerleşmiş ve uygulanan ticari uygulamadır. Madde, dara indirimi konusunda teamülü kanuna üstün tutar.
- TBK m.537 · 5. Komisyoncunun garantisi
Komisyoncunun bulunduğu yerde o tür malların satışında yaygın olarak kabul edilen uygulamadır. Teamül, veresiye satış ya da garanti bakımından sorumluluk doğurabilir; teamülün varlığı somut olaya göre belirlenir.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.115 · 3. Ücretin miktarı
Acentenin bulunduğu yerde, benzer işlerde uzun süre ve tekrarlı biçimde uygulanan ve ilgili çevrede bağlayıcı kabul edilen ücret uygulamasıdır. Sözleşme hükmünden sonra ikinci sırada uygulanır; hâlin gereğinden önce gelir.
- TTK m.1151 · V- Güverteye konacak eşya
Belirli bir taşıma türünde taraflarca bilinen ve tekrarlanan uygulamadır. Güvertede taşımanın meşru sayılması için yükleten ile taşıyan arasındaki anlaşma ya da mevzuat zorunluluğu yanında ayrı bir dayanak olarak yer alır.
Vergi Usul Kanunu
- VUK m.209 · Ambar defteri
Malın miktarının hangi birimle, yani parça, sandık veya sıklet ile gösterileceğini belirleyen uygulama kuralıdır. Miktar bu teamüle göre kaydedilir.
Katma Değer Vergisi Kanunu
- KDVK m.25 · Matraha dahil olmayan unsurlar
Ticaret çevrelerinde, ilgili sektörde ve benzer işlemlerde yaygın biçimde uygulanan indirim oranlarıdır. İskontonun matrah dışında tutulabilmesi için bu ölçüye uygun olması gerekir.
Karıştırılan kavramlar
Genel dara kuralı ile ticari teamül arasındaki fark nedir?
Kural olarak satış bedeli darası indirilmiş net ağırlık üzerinden hesaplanır (m.233/II).
Bazı ticari mallarda miktar veya yüzde olarak dara indirimi ya da daralı ağırlık üzerinden bedel teamülde belirlenmiştir (m.233/III).
Teamül varsa önce o uygulanır; teamül yoksa dara kuralı geçerlidir.
Sözleşme hükmü ile ticari teamül arasındaki fark nedir?
Taraflar ücreti sözleşmede açıkça belirlemişse, bu hüküm esas alınır.
Sözleşmede ücret yoksa, acentenin bulunduğu yerdeki ticari teamül uygulanır.
Teamülün devreye girmesi için sözleşmede hiçbir ücret hükmünün bulunmaması gerekir; kısmi ya da belirsiz hükümler çoğu zaman yorumla çözülür.
Ticari teamül ile hâlin gereği arasındaki fark nedir?
Yerel teamül varsa ücret bu teamüle göre belirlenir.
Teamül yoksa ücret olayın koşullarına göre, hâlin gereğine göre belirlenir.
İkinci ölçüt yalnızca birincinin bulunmadığı durumda uygulanır; ölçütler sırayla değerlendirilir.
Yerel örf ve adet ile genel ticari teamül arasındaki fark nedir?
Bu maddedeki örf ve adet, borsanın bölgesindeki borsaya ilişkin uygulamalardır.
Genel ticari teamül, bölge sınırına bağlı olmayan ve ticarette yaygın uygulamadır.
Borsanın tespit ettiği örf ve adet bölgesel kapsamlıdır ve Bakanlık onayı ile ilanla kesinleşir.
Düzenleyenin belirlediği rayic ile ödeme yerindeki ticari teamül arasındaki fark nedir?
Düzenleyen, ödenecek paranın poliçede yazılı belirli bir rayice göre hesaplanmasını şart edebilir.
Böyle bir şart yoksa kanuni rayici olmayan paranın değeri ödeme yerindeki ticari teamüllere göre belirlenir.
Poliçede rayic belirtilmişse o rayic, belirtilmemişse ödeme yeri teamülü esas alınır.
Ticari teamül ile düzenleyenin kura bağlaması arasındaki fark nedir?
Kural olarak yabancı paranın değeri ödeme yerindeki ticari teamüllere göre belirlenir.
Düzenleyen çekte yazılı belirli bir kur esasını şart koşmuşsa, ödenecek tutar bu esasa göre hesaplanır.
Düzenleyenin açık kur şartı, ticari teamüle üstün gelir.
İlgili konular
- Sona erme hâlleriBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Komisyon sözleşmesiBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- Satıcının ağır kusurunun sonuçları, alıcının borçları ve alıcının temerrüdüBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- Acentenin hakları ve acentelik sözleşmesinin sona ermesiTicaret Hukuku
- Diğer müesseselerin tutacakları özel kayıtlar ve serbest mesleklerde defter tutmaVergi ve Vergi Usul Hukuku
- MatrahVergi ve Vergi Usul Hukuku
Örnek kararlar
3 karar- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/1833 E., 2021/216 K., 24.02.2021İlgili madde: KDVK m.25
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/1832 E., 2021/215 K., 24.02.2021İlgili madde: KDVK m.25
- 11. Daire, 1998/1006 E., 1998/3394 K., 12.10.1998İlgili madde: KDVK m.25
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Ambar defteri
- Hesaplanan katma değer vergisi
- İyiniyetli iktisap
- Fatura ve benzeri vesika
- Garanti sorumluluğu
- İskonto
- Cari hesap
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.