Zorunluluk hâli nedir?

6 maddede geçiyor · 5 kanun

Kısaca

Zorunluluk hâli, 5 kanunda 6 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

  • TMK m.753 · zorunluluk hâlinde: Kişinin kendisini veya başkasını tehdit eden bir zararı ya da o anda mevcut bir tehlikeyi, ancak başkasının taşınmazına müdahale ederek önleyebilmesi durumudur.
  • TBK m.63 · genel olarak: Bir tehlikeyi ancak zarar veren bir fiille önleyebilecek durumda olan kişinin, bu tehlikeden kurtulmak için yaptığı fiildir.
  • TCK m.25 · meşru savunma ve zorunluluk hali: Kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak ya da başkasını kurtarmak için, başka çaresi bulunmadan bir fiil işlemek zorunda kalmasıdır.

Kanunda nerede geçiyor

6 madde

Türk Ceza Kanunu

  • TCK m.25 · Meşru savunma ve zorunluluk hali

    Kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak ya da başkasını kurtarmak için, başka çaresi bulunmadan bir fiil işlemek zorunda kalmasıdır. Tehlikenin kaynağı saldırgan bir insan olmak zorunda değildir; hayvan veya doğa olayı da olabilir.

  • TCK m.303 · Düşmanla işbirliği yapmak

    Savaş zamanında düşman devlet toprağında bulunan vatandaşın, bu devlet ordusuna alınmaktan kaçınamadığı durumdur. Bu hâlde fiil cezalandırılmaz; hukuka aykırılığı değil, kusurluluğu ortadan kaldıran bir durumdur ve alınma zorunluluğunun gerçek olması gerekir.

Türk Medeni Kanunu

  • TMK m.753 · 3. Zorunluluk hâlinde

    Kişinin kendisini veya başkasını tehdit eden bir zararı ya da o anda mevcut bir tehlikeyi, ancak başkasının taşınmazına müdahale ederek önleyebilmesi durumudur. Tehlike açık ya da yakın olmalıdır ve kaynağı taşınmazın malikinin kendisi olmamalıdır.

Türk Borçlar Kanunu

  • TBK m.63 · VI. Hukuka aykırılığı kaldıran hâller — 1. Genel olarak

    Bir tehlikeyi ancak zarar veren bir fiille önleyebilecek durumda olan kişinin, bu tehlikeden kurtulmak için yaptığı fiildir.

Türk Ticaret Kanunu

  • TTK m.1110 · 6. Kaptanın donatana karşı hak ve yükümlülükleri

    Donatandan talimat alınamayacak ve gecikmenin zarara yol açacak durumdur. Kaptan olağanüstü tamir ve alımları ancak bu halde yapabilir, elindeki para yeterli olsa bile.

Karayolları Trafik Kanunu

  • KTK m.71 · Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar ve sürme kuralları

    Geçiş üstünlüğü hakkının kullanılmasını gerektiren somut durumdur. Madde bu durumu tanımlamaz; zorunluluk olmadan hakkın kullanılması yasaktır.

Karıştırılan kavramlar

Zorunluluk hâli ile zorunluluk olmayan hâl arasındaki fark nedir?

Zorunluluk bulunduğunda, duyulur ve görünür işaretle birlikte geçiş üstünlüğü kullanılabilir.

Zorunluluk bulunmayan hâlde hakkın kullanılması yasaktır.

Zorunluluk olmadan hakkı kullanan sürücüye 46.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır.

KTK m.71

Zorunluluk hâli ile haklı savunma arasındaki fark nedir?

Zorunluluk hâlinde tehlike doğa olayından, hayvandan veya üçüncü bir kişinin davranışından kaynaklanabilir ve malın sahibine zarar verilmesi gerekir.

Haklı savunmada zarar, saldırganın kendisine yöneltilir.

Zorunluluk hâlinde zarar veren, malik için denkleştirme bedeli ödemek zorunda kalır; haklı savunmada verilen zarar tazmin edilmez.

TMK m.753

Zorunluluk hâli ile meşru savunma arasındaki fark nedir?

Zorunluluk hâlinde kaynak bir saldırı değil bir tehlikedir; tehlike insan, hayvan veya doğa olayından gelebilir.

Meşru savunmada ise haksız bir saldırı bulunur ve saldırı insan davranışından kaynaklanır (m.25/1).

Zorunluluk hâlinde korunan kişiye karşı meşru savunma kabul edilmez; ayrıca zorunluluk hâlinde zarar gören üçüncü kişi, tehlikeyle ilgisi olmasa da zararının giderilmesini isteyebilir.

TCK m.25

Fıkra 1-2 ile fıkra 4 (zorunluluk hâli) arasındaki fark nedir?

Fıkra 1 ve 2, hizmete gönüllü olarak veya kendi iradesiyle girilmesini ceza sorumluluğunun koşulu olarak ele alır.

Fıkra 4, düşman toprağında bulunan ve alınmaktan kaçınamayan vatandaşı kapsar.

Fıkra 4 kapsamında kalan kişi hakkında cezaya hükmolunmaz; zorunluluk bulunmayan kişi birinci veya ikinci fıkraya göre cezalandırılır.

TCK m.303

Düşmanla işbirliği (m.303) ile genel zorunluluk hâli (m.25 benzeri) arasındaki fark nedir?

Madde 303/4, savaş zamanında düşman toprağında bulunup ordu hizmetine alınma zorunluluğunu özel olarak düzenler.

Genel zorunluluk hâli, tehlikenin ağır ve muhakkak olmasını ve zarara dönüşmemiş olmasını arar.

Fıkra 4 hükmü özel hüküm olarak uygulanır; genel zorunluluk ölçütleri ikame edilmez.

TCK m.303

Haklı savunma ile zorunluluk hâli arasındaki fark nedir?

Haklı savunmada kaynak bir insan saldırısıdır.

Zorunluluk hâlinde tehlike insan davranışından kaynaklanmak zorunda değildir.

Her iki hâlde de fiil hukuka aykırı sayılmaz; ayrıntılı koşullar m.64'te düzenlendiğinden bu ayrım m.64 üzerinden yapılır.

TBK m.63

İlgili konular

Örnek kararlar

2 karar
  1. Ceza Genel Kurulu, 2011/436 E., 2012/190 K., 08.05.2012
    İlgili madde: TCK m.25
  2. Ceza Genel Kurulu, 2007/281 E., 2008/37 K., 26.02.2008
    İlgili madde: TCK m.25

Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

İlgili terimler

Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.

Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.