İslah nedir?

Kanunda tanımlı14 maddede geçiyor · 6 kanun

Diğer yazımlar: Islah

Kısaca

İslah, 6 kanunda 14 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

  • HMK m.179 · ıslahın etkisi: Tarafın, usul işlemlerini ve iddia veya savunmasını tamamen ya da kısmen düzeltmesi, yani yapılmış bir işlemi değiştirmesi veya genişletmesidir.
  • 775 s. K. m.1 · kapsam ve tarif: Mevcut gecekondu bölgesinin imar düzenine uygun hale getirilmesi amacıyla yapılan iyileştirme işlemidir.
  • 1319 s. K. m.15 · geçici muaflıklar: Bataklık, turbiyer, çorak, makilik, çalılık ve taşlık gibi nedenlerle tarım yapılamayan arazinin ıslah tedbirleriyle tarıma elverişli hale getirilmesidir.

Kanuni tanım

  • 5553 s. K. m.3/1-iTohumculuk Kanunu

    İslah: Elde bulunan çeşitlerin korunmasını ve devamlılığını sağlama, bunların üzerinde çalışarak özelliklerini daha da iyileştirme, genetik kaynak ve stoklardan yararlanarak çeşit veya çeşitler elde etme amacıyla yapılan çalışmaları

Kanunda nerede geçiyor

14 madde

Hukuk Muhakemeleri Kanunu

  • HMK m.100 · İnceleme ve karar

    Dava dilekçesinde değişiklik yapılması, yani davanın açılışına ilişkin işlemlerin sonradan düzeltilmesidir. Islahla geçersiz kılınamayan işlemler, eski hâle getirme talebinin kabulünden etkilenmez.

  • HMK m.141 · İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi

    Tarafın dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde yaptığı iddia ya da savunmayı, yasağa takılmaksızın değiştirmesini ya da genişletmesini sağlayan usul yoludur. Ayrıntılı usulü m.176 ve devamı düzenler.

  • HMK m.176 · Kapsamı ve sayısı

    Dava sırasında tarafların yaptıkları bir usul işlemini tamamen veya kısmen değiştirmelerine, düzeltmelerine ya da genişletmelerine imkân veren kurumdur. Iddia ve savunmanın değiştirilmesi ve genişletilmesi yasağının istisnalarından biridir.

  • HMK m.177 · Islahın zamanı ve şekli

    Tarafların daha önce yaptıkları bir usul işlemini bir defaya mahsus olmak üzere kısmen veya tamamen düzeltmesi anlamına gelen tek taraflı bir irade beyanıdır. Karşı tarafın onayına bağlı değildir.

  • HMK m.178 · Islah sebebiyle ortaya çıkan yargılama giderleri ve karşı tarafın zararının ödenmesi

    Tarafın, tahkikat sona erinceye kadar, usule ilişkin bir işlemini bir defaya mahsus olmak üzere kısmen ya da tamamen düzeltmesi işlemidir. Karşı tarafın onayı gerekmez; ıslahın şekli ve zamanı ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

  • HMK m.179 · Islahın etkisi

    Tarafın, usul işlemlerini ve iddia veya savunmasını tamamen ya da kısmen düzeltmesi, yani yapılmış bir işlemi değiştirmesi veya genişletmesidir. Islah, iddia ve savunmayı değiştirme veya genişletme yasağının istisnasıdır.

  • HMK m.319 · İddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı

    Yasağın istisnalarından biridir ve 141. maddeye göre uygulanır. Madde metninde ayrıca tanımlanmamıştır.

  • HMK m.357 · Yapılamayacak işlemler

    Davacının dava dilekçesinde ya da davalının savunmasında yaptığı değişikliklerin yargılama içinde düzeltilmesi veya genişletilmesidir. Bölge adliye mahkemesinde karşı tarafın rızası olsa bile ıslah yapılamaz.

Gecekondu Kanunu

  • Gecekondu Kanunu m.1 · Kapsam ve tarif

    Mevcut gecekondu bölgesinin imar düzenine uygun hale getirilmesi amacıyla yapılan iyileştirme işlemidir. Yıkım anlamına gelmez; yerinde düzenlemeyi ifade eder.

  • Gecekondu Kanunu m.27 · Yardımlar ve muafiyetler

    Mevcut gecekondu konutunun iyileştirilmesi, yani yeniden inşa etmeden onarılması ve geliştirilmesidir. Islah edecek kişi için de kredi ve ayni ile teknik yardım öngörülmüştür.

Emlak Vergisi Kanunu

  • Emlak Vergisi Kanunu m.15 · Geçici muaflıklar

    Bataklık, turbiyer, çorak, makilik, çalılık ve taşlık gibi nedenlerle tarım yapılamayan arazinin ıslah tedbirleriyle tarıma elverişli hale getirilmesidir. Topoğrafik ve erozyon gibi sınırlayıcı faktörler de bu kapsamda değerlendirilir.

Umumi Hıfzıssıhha Kanunu

  • Umumi Hıfzıssıhha Kanunu m.259

    Kapalı işletmenin sıhhi şartlara uygun hale getirilmesi, yani eksikliklerin giderilmesidir. Islahın sabit olması, kapatmanın kaldırılması için aranan koşuldur.

Çiftçi Mallarının Korunması Hakkında Kanun

Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısiyle Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun

Karıştırılan kavramlar

Islah ile tasfiye arasındaki fark nedir?

Islah, mevcut gecekonduyu yerinde bırakarak imar düzenine uygun hale getirmeyi hedefler.

Tasfiye, gecekonduyu ortadan kaldırmayı veya bölgeyi başka bir düzene kavuşturmayı hedefler.

Hangi amacın seçileceği, uygulanacak tedbirin türünü ve yapının korunup korunmayacağını belirler. Madde bu seçimi yapmaz, kanunun diğer hükümlerine bırakır.

775 s. K. m.1

Ağaçlandırma / Islah / Ağaçlık-bağ-bahçe tesisi (a, b, c): fark nedir?

(a) bendi, Devlet ormanı dışında insan emeğiyle orman haline getirilmek üzere yapılan ağaçlandırmayı kapsar; süre 50 yıldır.

(b) bendi ıslah ile tarıma elverişli hale getirilen araziyi, (c) bendi ise fidan dikimi, aşılama veya yeniden yetiştirme ile ağaçlık, meyvalık, bağ ve bahçe tesis edilen araziyi kapsar; (b) için süre 10 yıl, (c) için asgari 2 yıl ve azami 15 yıldır.

Her bentte muafiyet süresi farklıdır. (c) bendinde süre sabit değildir; asgari ve azami sınır arasında Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.

1319 s. K. m.15

Kapatma ile ıslah sonrası açılma arasındaki fark nedir?

Kapatma, işletmenin sıhhi şartlara kavuşmasına kadar devam eder.

Işlahın sabit olması, kapatmanın sona ermesi için gereken tek koşuldur.

Işlahın tespit edilmesi üzerine kapatma kalkar; ıslah olmadan işletmenin tekrar açılması hukuka aykırıdır.

1593 s. K. m.259

Teftiş ile ıslah talebi arasındaki fark nedir?

Teftiş, işleyişin denetlenmesine yöneliktir.

Islah talebi, tespit edilen uygulama hatalarının giderilmesine yöneliktir ve valilerce murakabe heyetinden istenir.

Vali, teftişten ayrı olarak heyetten hataların düzeltilmesini de talep edebilir.

4081 s. K. m.11

Islah ile açık muvafakat arasındaki fark nedir?

Islah, tarafın kendi dilekçesini düzeltmesi yoluyla yasağı aşmasıdır ve karşı tarafın rızasına bağlı değildir.

Açık muvafakat, karşı tarafın rızasıyla yasağın aşılmasıdır.

Karşı taraf rıza göstermese bile ıslah yolu açık kalır; ıslah ayrıntılı usul kurallarına tabidir.

HMK m.141

Kısmen ıslah ile tamamen ıslah arasındaki fark nedir?

Kısmen ıslahta işlemin yalnızca belirli bir kısmı düzeltilir; örneğin dava değerinin artırılması.

Tamamen ıslahta yapılmış işlem bütünüyle değiştirilir; örneğin dava konusunun başka bir şeyle değiştirilmesi.

Kısmen ıslahta eski işlemin kalan kısmı geçerliliğini sürdürür; tamamen ıslahta ise yerine konan yeni işlem esas alınır.

HMK m.176

İlgili konular

Örnek kararlar

3 karar
  1. Hukuk Genel Kurulu, 2022/843 E., 2023/1162 K., 29.11.2023
    İlgili madde: HMK m.176, HMK m.178, HMK m.179
  2. İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/755 E., 2025/709 K., 07.11.2025
    İlgili madde: HMK m.178, HMK m.179
  3. 2020/42 E., 2023/99 K., 18.05.2023
    İlgili madde: 775 s. K. m.1

Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

İlgili terimler

Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.