Kanunda aksine hüküm nedir?
Kısaca
Kanunda aksine hüküm, 4 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.193 · genel olarak: Kanunun, eşlerden birinin belirli işlemleri yapmasını sınırlayan ya da bu işlemler için diğer eşin rızasını, onayını veya hâkim izni şartını koyan özel hükümleridir.
- TBK m.146 · on yıllık zamanaşımı: Kanunun belirli alacaklar için on yıldan farklı bir süre koyduğu hükümlerdir.
- HMK m.384 · çekişmesiz yargı işlerinde yetki: Özel bir kanun hükmünün genel yetki kuralının yerine geçmesidir.
Kanunda nerede geçiyor
5 maddeHukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.384 · Çekişmesiz yargı işlerinde yetki
Özel bir kanun hükmünün genel yetki kuralının yerine geçmesidir. Bu durumda madde uygulanmaz ve özel kanundaki yetkili mahkeme esas alınır.
- HMK m.388 · Kararların niteliği
Belirli bir çekişmesiz yargı kararına kanunun açıkça maddi anlamda kesin hüküm gücü tanıması anlamına gelir. Bu tür bir hüküm yoksa genel kural işler.
Türk Medeni Kanunu
- TMK m.193 · I. Genel olarak
Kanunun, eşlerden birinin belirli işlemleri yapmasını sınırlayan ya da bu işlemler için diğer eşin rızasını, onayını veya hâkim izni şartını koyan özel hükümleridir. Bu hükümler genel ilkenin istisnası olarak uygulanır ve kapsamı dar yorumlanır.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.146 · I. On yıllık zamanaşımı
Kanunun belirli alacaklar için on yıldan farklı bir süre koyduğu hükümlerdir. Örneğin TBK m.147'deki beş yıllık süre ile haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeye ilişkin iki yıllık süre bu niteliktedir.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.132 · 5. Faiz ve ücret alma hakkı
Belirli bir şirket türüne ya da konuya ilişkin kanun hükmünün, ortaklara faiz ve ücret ödenmesini yasaklaması veya sınırlaması durumudur. Bu hâlde madde metninde öngörülen imkân devreye girmez ve kanun hükmü uygulanır.
Karıştırılan kavramlar
Kanunda aksine hüküm bulunan hal ile genel kural arasındaki fark nedir?
Harçlar Kanunu'nda ödeme zamanı veya ödenmemenin sonucu ayrıca düzenlenmiş olan hallerde o özel hüküm uygulanır.
Özel bir düzenleme yoksa genel kural, yani harcın tamamının peşin ödenmesi ve işlemin ödemeden yapılmaması geçerlidir.
Nispi harçta ödeme zamanı m.28'e, ödenmemenin özel sonucu m.32 ve m.37'ye göre belirlenir.
Kanunda aksine hüküm ile genel kural arasındaki fark nedir?
Kanunda özel bir düzenleme varsa o düzenleme uygulanır.
Özel düzenleme yoksa genel kural olarak önceki rejimin tasfiye hükümleri geçerlidir.
Örneğin m.214 yetki ve m.225 sona erme anı gibi özel hükümler, genel tasfiye kuralından önce uygulanır.
Diğer kanunda aksine hüküm var ile yok arasındaki fark nedir?
Özel kanunda kanun yoluna ilişkin aksine bir hüküm bulunduğunda, madde uyarınca bu Kanunun kanun yolu hükümleri uygulanmaz.
Özel kanunda aksine hüküm bulunmadığında, idari yaptırım kararlarına karşı 5326 sayılı Kanun'un kanun yolu hükümleri uygulanır.
Hangi kanun yolunun işleyeceği, önce özel kanundaki hükme bakılarak belirlenir.
Genel kural ile ilgili kanunda aksine hüküm arasındaki fark nedir?
Kabahatler Kanunu m.13/1 uyarınca, özel kanunda teşebbüs için açık hüküm bulunmayan kabahatler; teşebbüs aşamasında kalan fiil cezalandırılmaz.
Özel kanunda teşebbüsün cezalandırılabileceği açıkça öngörülen kabahatler; teşebbüs cezalandırılabilir.
İlk durumda fiil kabahat oluşturmaz, bu nedenle idari para cezası verilmez; ikinci durumda TCK'nın teşebbüs hükümleri uygulanır.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2024/224 E., 2025/467 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.384, HMK m.388
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/251 E., 2025/468 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.384, HMK m.388
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/375 E., 2025/474 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.384, HMK m.388
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.