Çekişmesiz yargı işi nedir?
Kısaca
Karşılıklı çekişme bulunmayan, mahkemenin koruyucu veya tespit niteliğinde karar verdiği işlerdir.
Bağlam: HMK m.103
Kanunda nerede geçiyor
6 maddeHukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.103 · Adli tatilde görülecek dava ve işler
Karşılıklı çekişme bulunmayan, mahkemenin koruyucu veya tespit niteliğinde karar verdiği işlerdir. Madde bunları adli tatilde görülen işler arasında sayar.
- HMK m.362 · Temyiz edilemeyen kararlar
Karşılıklı çekişme bulunmayan ve hâkimin koruyucu veya tespit edici görevini yerine getirdiği işlerdir. Bu işlerde verilen kararlar, dava konusu miktardan bağımsız olarak temyiz edilemez.
- HMK m.383 · Görevli mahkeme
Karşısında uyuşmazlığa dayalı bir taraf bulunmayan, hâkimin kanunun öngördüğü hallerde bir hakkı ya da durumu tespit veya düzenleme amacıyla bakmakta olduğu işlerdir. Hangi işlerin bu niteliği taşıdığı m.382'de sayılmıştır; bu madde yalnız görevli mahkemeyi belirler.
- HMK m.384 · Çekişmesiz yargı işlerinde yetki
Karşılıklı çekişme bulunmayan, bir kişinin talebi üzerine mahkemece karara bağlanan işlerdir. Bu maddenin uygulanabilmesi için işin çekişmesiz yargı işi olarak nitelendirilmesi gerekir.
- HMK m.385 · Yargılama usulü
Karşılıklı çekişme olmaksızın, bir veya birden çok kişinin talebi üzerine, hukuki durumun yetkili bir makam tarafından saptanmasını ya da kurulmasını ifade eden yargı işidir. Uyuşmazlık çözümü değil, hukuki durumun tespit veya düzenlenmesi amaçlanır.
- HMK m.387 · Kararlara karşı başvuru yolları
Karşısında uyuşmazlık taraf bulunmayan, mahkemenin kayıt ve tespit niteliğinde ya da idari nitelikte işlem yaptığı işlerdir. Maddenin uygulanabilmesi için kararın bu nitelikteki bir iş kapsamında verilmiş olması gerekir.
Karıştırılan kavramlar
Çekişmesiz yargı işi ile çekişmeli dava arasındaki fark nedir?
Çekişmesiz yargı işinde karşılıklı iddia ve savunma yoktur; hâkim kanunun öngördüğü durumu düzenler veya tespit eder.
Çekişmeli dava ise iki taraf arasındaki uyuşmazlığın hüküm yoluyla çözülmesidir.
Görevli mahkeme belirlenirken işin çekişmesiz yargı olup olmadığı önce tespit edilir; çekişmesiz yargıda bu madde, çekişmeli davada ise m.2 ve m.4 genel görev kuralları uygulanır.
Mahkemede görülen çekişmesiz yargı işi ile mahkeme dışı resmî makamın işi arasındaki fark nedir?
Mahkemede görülen işte m.385/1 ve m.385/2 doğrudan uygulanır; basit yargılama usulü niteliğe uygun ölçüde ve resen araştırma ilkesi ile işler.
Mahkeme dışı resmî makamın işinde usul, m.385/3 uyarınca ilgili özel kanuna tabidir; HMK'nın usul kuralları ancak özel kanun izin verdiği ölçüde ve dolaylı olarak uygulanır.
Usul kuralının kaynağı değişir: mahkeme işinde HMK, resmî makam işinde özel kanun belirleyicidir.
Ticari dava ile ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi arasındaki fark nedir?
Ticari dava, TTK m.4 kapsamında çekişmeli uyuşmazlıktır.
Ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi, ticaret hukukuna ilişkin ve kanunda öngörülen çekişmesiz yargı işidir.
Her ikisinde de birinci fıkraya göre asliye ticaret mahkemesi görevlidir; yalnız ticari nitelik taşımayan çekişmesiz işlerde genel görev kuralı (HMK m.383) uygulanır.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2024/224 E., 2025/467 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.383, HMK m.384, HMK m.385, HMK m.387
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/251 E., 2025/468 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.383, HMK m.384, HMK m.385, HMK m.387
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/375 E., 2025/474 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.383, HMK m.384, HMK m.385, HMK m.387
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Geçici hukuki koruma
- İlgililer
- İstinaf yolu
- İvedi iş
- Temyiz sınırı
- Yargı yeri belirlenmesi
- Aksine düzenleme
- Kanunda aksine hüküm
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.