Muaccel olma nedir?
Kısaca
Muaccel olma, 4 kanunda 20 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.805: Bir alacağın vadesinin gelmiş ve ödenebilir hale gelmesidir.
- TBK m.392 · geri verme zamanı: Borcun ifa edilebilir hale gelmesi, yani vadesinin gelmesidir.
- TTK m.1155 · sürastarya parası: Borcun vadesinin gelmesi, yani talep edilebilir hâle gelmesidir.
Kanunda nerede geçiyor
20 maddeTürk Ticaret Kanunu
- TTK m.264 · e) Zamanaşımı
Alacağın ödeme zamanının gelmesi, yani hemen istenebilir hale gelmesidir. Alacak ilandan sonra muaccel olursa zamanaşımı bu ana göre işlemeye başlar.
- TTK m.603 · D) Ek ödeme ve yan edim yükümlülükleri — I - Ek ödeme yükümlülüğü — 1. Kural
Borcun vadesinin gelmesi anlamına gelir. Şirketin iflasının açılması, kanunda sayılan diğer koşullar gerçekleşmeden ek ödeme yükümlülüğünü muaccel kılar.
- TTK m.642 · 2. Ödeme
Alacağın vadesinin gelmesi, yani ödeme talep edilebilir hale gelmesidir. Ayrılma akçesi, bu maddede sayılan hallerden birinin gerçekleşmesiyle muaccel olur.
- TTK m.1018 · 5. İpoteğin teminat altına aldığı alacak a) Genel olarak
Borcun vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının ödeme isteyebilir hale gelmesidir. Bu maddede, borcun gemi malikine karşı muaccel olması için malike de ihbarda bulunulması gerektiği belirtilir.
- TTK m.1155 · 4. Sürastarya parası
Borcun vadesinin gelmesi, yani talep edilebilir hâle gelmesidir. Yükleme limanında doğan sürastarya parası, hesapta esas alınan zaman biriminin sonunda muaccel olur.
- TTK m.1197 · 2. Navlunun muacceliyeti
Alacağın vadesinin gelmesi, yani alacaklının ödemeyi talep edebileceği ana gelmesidir. Muaccel olmanın, alacağın doğmasıyla ya da miktarının belirlenmesiyle karıştırılmaması gerekir.
- TTK m.1246 · A) Süre
Alacağın vadesinin gelmiş ve alacaklının bu alacağı talep edebilir hale gelmiş olmasıdır. Zamanaşımı süresi, alacağın muaccel olduğu andan başlar.
- TTK m.1427 · e) Tazminat ödeme borcu aa) Genel olarak
Alacağın ödenmesinin istenebilir hale gelmesidir. Bu madde bakımından sigorta tazminatı, rizikonun gerçekleşmesi, belgelerin verilmesi, araştırmanın bitmesi ve ihbardan belirli bir süre geçmesi koşullarının birlikte gerçekleşmesiyle muaccel olur.
Türk Medeni Kanunu
- TMK m.217 · H. Eşler arasındaki borçlar
Borcun vadesinin gelmesi ve alacaklı tarafından derhâl istenebilir hâle gelmesidir. Mal rejiminin varlığı, eşler arasındaki bir borcun bu anlamda muaccel olmasını engellemez.
- TMK m.270 · D. Eşler arasındaki borçlar
Bir borcun vadesinin gelmesi ve alacaklının ödemeyi istemeye hak kazanması durumudur. Madde, mal rejiminin bu sonucu engellemediğini belirtir; yani mal rejimi süresince eşler arasındaki borçlar muaccel olabilir.
- TMK m.600 · II. Vasiyet alacaklıları tarafından — 1. İstem
Vasiyet alacağının ifa zamanının gelmesidir. Tasarrufta başka bir an gösterilmemişse, mirasçının mirası kabul etmesi veya red hakkının düşmesi ile muaccel olur.
- TMK m.602 · 3. Zamanaşımı
Alacağın ifa edilmesinin istenebilir hale gelmesidir. Vasiyet borcu sonradan muaccel olacaksa, zamanaşımı bu tarihten başlar.
- TMK m.805
Bir alacağın vadesinin gelmiş ve ödenebilir hale gelmesidir. Madde, gelirin muaccel olma tarihinin değil, gelirin ait olduğu dönemin esas alınacağını belirtir.
- TMK m.848 · I. Alacaklının hakkının niteliği
Edimin ifa zamanının gelmiş olması hâlidir. Üç yıllık sürenin başlangıç anı, her edimin kendi muaccel olma tarihidir.
- TMK m.878 · 2. Borcun ödenmesi ve rehnin sona ermesi
Alacağın ya da yıllık taksitin ödenmesi gereken vadeye gelmesi anlamına gelir. Beş yıllık sürenin başlangıcı, alacağın veya taksitlerin muaccel olmasıdır.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.92 · 2. Diğer sürelerde vade
Borcun ifa edilmesi gereken hale gelmesidir. Vade geldiğinde borç muaccel olur ve borçlu ifa ile yükümlü hale gelir.
- TBK m.150 · 2. Dönemsel edimlerde
Edimin ifa zamanının gelmiş olması, yani alacaklının o edimi talep edebilir hale gelmesidir. Bu maddede zamanaşımının başlangıcı, ilk ifa edilmemiş dönemsel edimin muaccel olduğu gün olarak belirlenmiştir.
- TBK m.392 · D. Geri verme zamanı
Borcun ifa edilebilir hale gelmesi, yani vadesinin gelmesidir. Madde, geri verme borcunun hangi andan itibaren muaccel olacağını belirler; muacceliyet gelmeden temerrüt de doğmaz.
- TBK m.601 · IV. Süreli olmayan kefalette
Borcun ödenmesinin istenebilir hale gelmesidir. Bu madde bakımından kefilin istem hakkı asıl borç muaccel olunca doğar.
Vakıflar Kanunu
- Vakıflar Kanunu m.19 · Taviz bedelinin tahsil şekli
Vadesi henüz gelmemiş borcun vadesinin gelmiş sayılmasıdır. Bu maddede bir taksidin zamanında ödenmemesi halinde kalan taksitlerin tamamı muaccel olur.
Karıştırılan kavramlar
Muaccel olma ile ödeme için süre arasındaki fark nedir?
Borcun muaccel olması, vadenin gelmesi ve alacaklının istemesi ile gerçekleşir. Mal rejiminin varlığı bu sonucu değiştirmez.
Ödeme için süre, muaccel olmuş borcun ifasının birliği tehlikeye düşürmesi hâlinde borçlunun talebiyle hâkimce tanınan geçici bir erteleme imkânıdır.
Süre verilmesi borcun doğumunu ya da muaccelliğini ortadan kaldırmaz; yalnızca ifa zamanını erteler.
Kazandırmanın öğrenilmesi ile muaccel olma tarihi arasındaki fark nedir?
Vasiyet borcu hemen muaccel ise, süre alacaklının ölüme bağlı kazandırmayı öğrendiği tarihten işler.
Vasiyet borcu sonradan muaccel olacaksa, süre muaccel olma tarihinden işler.
İki başlangıç anından hangisi uygunsa o tarihten itibaren on yıl hesaplanır; maddenin metni bu iki başlangıcı birlikte ve kesin bir sıra ile düzenler.
Muaccel olma ile ödeme yükümlülüğünün doğması arasındaki fark nedir?
Ayrılma akçesi muaccel olduğunda alacak vadesi gelmiş olur.
Muaccel olmuş akçe, şirketin kullanılabilir özkaynağı bulunmadığı sürece hemen ödenmek zorunda değildir; ödenmeyen kısım alacaklılardan sonra gelen alacak olarak kalır.
Muacceliyet ile ödeme gerçekleşmesi aynı anda olmaz; ödenmeyen kısım sıralamada geri plana düşer.
Muaccel olma anı ile hakkın doğduğu an arasındaki fark nedir?
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan işlemeye başlar.
Sözleşmenin kurulduğu veya alacağın doğduğu tarih, başlangıç anı olarak kabul edilmez.
Sürenin başlangıcı alacağın vadesinin gelmesine bağlıdır; muaccel olmayan alacak için süre işlemez.
İlgili konular
- Mirasın kazanılması ve vasiyet alacaklıları tarafındanMedeni Hukuk
- İfa zamanı ve süreye bağlı borçBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Süreler ve zamanaşımının başlangıcıBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Ödünç sözleşmeleriBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- Sona ermesi, kumar ve bahisBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- Cebrî icra hâlindeMedeni Hukuk
Örnek kararlar
1 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2022/139 E., 2023/1213 K., 06.12.2023İlgili madde: TMK m.602
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Vasiyet alacaklısı
- Taviz bedeli
- İstem hakları
- Rehnin paraya çevrilmesi
- Riziko
- Güvence gösterme
- Gemi kira sözleşmesi
- İyileştirme
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.