Muvâzaa nedir?
Kısaca
Muvâzaa, 7 kanunda 9 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TBK m.18 · borç tanıması: Tarafların gerçek iradelerini gizlemek için görünürde farklı bir işlem yapmalarıdır.
- HMK m.203 · senetle ispat zorunluluğunun istisnaları: Tarafların gerçek iradeleri ile açıkladıkları iradenin farklı olmasıdır.
- VUK m.280 · yabancı paralar: Borsa rayicinin gerçek piyasa koşullarını yansıtmayacak biçimde, görünürde oluşturulmuş olması hâlidir.
Kanunda nerede geçiyor
9 maddeTürk Borçlar Kanunu
- TBK m.18 · C. Borç tanıması
Tarafların gerçek iradelerini gizlemek için görünürde farklı bir işlem yapmalarıdır. Borç tanımasında muvazaa, borçlunun görünürdeki borcun gerçekte bulunmadığını ileri sürmesi anlamına gelir ve m.19 ile birlikte değerlendirilir.
- TBK m.19 · D. Sözleşmelerin yorumu, muvazaalı işlemler
Tarafların gerçekte istemedikleri bir işlemi üçüncü kişileri aldatmak amacıyla yapmalarıdır. Görünürdeki işlem ile tarafların gerçek iradesi arasında bilerek kurulan bir uygunsuzluk söz konusudur.
Vergi Usul Kanunu
- VUK m.280 · Yabancı paralar:
Borsa rayicinin gerçek piyasa koşullarını yansıtmayacak biçimde, görünürde oluşturulmuş olması hâlidir. Muvazaanın varlığı, rayicin oluşumunda gerçek bir değer tespitinin bulunmadığının ortaya konmasına bağlıdır.
- VUK m.294 · Esham, tahvilat ve yabancı paralar
Borsa rayicinin gerçek piyasa değerini yansıtmayacak biçimde, gerçek olmayan bir işlem ya da fiyat oluşumuyla meydana getirilmesidir. Muvazaa ispatlandığında rayiç değerleme ölçüsü olmaktan çıkar.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.203 · Senetle ispat zorunluluğunun istisnaları
Tarafların gerçek iradeleri ile açıkladıkları iradenin farklı olmasıdır. Üçüncü kişinin muvazaa iddiası d bendi kapsamında tanıkla ispat edilebilir.
İcra ve İflas Kanunu
- İİK m.331 · Alacaklısını zarara sokmak kasdiyle mevcudunu eksilten borçluların cezası
Tarafların gerçek iradesini gizleyerek görünüşte başka bir işlem yapmalarıdır. Maddede muvazaa yoluyla başkasının uhdesine geçirme, malın gerçekte devredilip devredilmediğinin ayrıca incelenmesini gerektirir.
Bankacılık Kanunu
- Bankacılık Kanunu m.17 · Sermaye artırımları
Sermaye artırımında görünürdeki işlemin gerçek amacı gizleyen, asıl niyetle örtüşmeyen bir biçimde yapılmasıdır. Madde, artırımın muvazaadan arınmış olmasını şart koşar; muvazaalı artırım, maddede öngörülen korumanın dışında kalır.
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
- AATUHK m.110 · Amme alacağının tahsiline engel olanlar
Tarafların gerçek iradesi ile açıklanan iradesinin farklı olduğu, görünürde yapılan işlemdir. Burada borçlunun mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünürdeki devirler bu kavrama girer.
Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu
- Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu m.5 · Kuruluş şartları
Tarafların gerçek iradesini gizleyen, görünüşte yapılan işlemdir. Sermaye ödemesinde muvazaa bulunması, ödenmiş sermayenin hesaba katılmasını engeller.
Karıştırılan kavramlar
Mutlak muvazaa ile nispi muvazaa arasındaki fark nedir?
Mutlak muvazaada tarafların gerçekte hiçbir işlem yapma niyeti yoktur ve görünürdeki işlem tümüyle yok hükmündedir.
Nispi muvazaada tarafların gerçekte istedikleri bir gizli işlem vardır.
Mutlak muvazaada görünürdeki işlem hükümsüzdür; nispi muvazaada gizli işlem, kendi geçerlilik şartlarına uygunsa geçerli olur.
Yurda getirme yükümlülüğü ile muvazaa arasındaki fark nedir?
Üçüncü fıkranın ilk cümlesi, alacağını kararda öngörülen süre içinde yurda getirmeyeni cezalandırır.
Üçüncü fıkranın ikinci cümlesi, kaçırma kastıyla muvazaalı işlem yapanı cezalandırır.
Birinci halde ceza rayiç bedelin yüzde beşidir ve kesinleşmeden alacağı yurda getirenlere ayrıca ceza verilebilir. İkinci halde ceza rayiç bedel kadardır ve teşebbüste yarı oranında indirilir.
Muvazaa veya eksik bildirim tespiti ile eksik bildirimin giderilmesi arasındaki fark nedir?
Muvazaalı işlem veya Temmuz–Aralık 2023 prime esas kazançların eksik bildirildiğinin tespit edilmesi hâlinde destek geri alınır ve işyeri hakkında madde uygulanmaz.
Eksik bildirimin aylık brüt asgari ücretin onda birini geçmeyen tutarda olması ve Kurumun ihtarı üzerine on beş gün içinde giderilmesi hâlinde madde uygulanmaya devam eder.
Küçük tutarlı eksikliğin on beş gün içinde giderilmesi desteği korur; aşan ya da muvazaaya dayanan eksiklik desteği sonlandırır ve geri alma doğurur.
Muvazaa veya eksik bildirim ile asgari ücretin onda birini geçmeyen eksik bildirim arasındaki fark nedir?
Muvazaalı işlem ya da prime esas kazancın eksik bildirilmesi tespit edilirse işyeri hakkında madde uygulanmaz.
Eksik bildirim aylık brüt asgari ücretin onda birini geçmiyorsa ve Kurum ihtarı üzerine on beş gün içinde giderilirse madde uygulanmaya devam eder.
Ağır aykırılıkta destek geri alınır ve gecikme cezası ile gecikme zammı eklenir; hafif eksiklikte ihtar yoluyla destek korunur.
Tasarruf iptali davası ile muvazaa davası arasındaki fark nedir?
6183 sayılı Kanun m.24 vd. uyarınca açılan dava, kamu alacaklısına özgü ve belirli zaman kesitlerine bağlı bir iptal davasıdır.
TBK m.19 uyarınca açılan muvazaa davası, işlemin gerçek iradeye uygun olmadığının tespitine yöneliktir.
Kamu alacaklısı, bu maddeye dayanarak muvazaa iddiasını kanıtlamak zorunda değildir; hangi davanın açılacağı davanın hukuki nedenine göre belirlenir.
Ruhsatnamenin geri alınması ile muvazaa üzerine iptal ve yasak arasındaki fark nedir?
Birinci fıkradaki geri alma, ruhsatnamenin daimi olarak sona ermesidir.
Ek fıkradaki yaptırım, ruhsatnamenin iptalinin yanında belirli süreli bir eczane açma yasağı getirir.
Ek fıkra kapsamındaki eczacı beş yıl eczane açamaz; birinci fıkradaki daimi geri almada böyle bir süreli yasak ayrıca düzenlenmemiştir.
İlgili konular
- Sözleşmelerin şekliBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Alacaklısını zarara sokmak kasdiyle mevcudunu eksilten borçluların cezası, konkordatoda veya sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluylaİcra ve İflas Hukuku
- Belge ve senetle ispat zorunluluğuMedeni Usul Hukuku
- Gayrimenkullerde veya elektrik üretim ve dağıtım varlıklarında maliyet bedelininVergi ve Vergi Usul Hukuku
- Servetleri değerlemeVergi ve Vergi Usul Hukuku
- Zamanaşımı ve terkin, yasaklar ve cezalarVergi ve Vergi Usul Hukuku
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2024/46 E., 2025/282 K., 30.04.2025İlgili madde: HMK m.203
- Ceza Genel Kurulu, 2022/363 E., 2024/238 K., 12.09.2024İlgili madde: İİK m.331
- Hukuk Genel Kurulu, 2015/772 E., 2015/1280 K., 29.04.2015İlgili madde: TBK m.19
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Borsa rayici
- Mutlak muvazaa
- Nispi muvazaa
- Takarrür
- Kurumun uygun görüşü
- Maddi imkânsızlık
- Senetle ispat zorunluluğu
- Aciz belgesi
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.