Yasaklılık nedir?

7 maddede geçiyor · 4 kanun

Kısaca

Yasaklılık, 4 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

  • HMK m.34 · yasaklılık sebepleri: Sayılan haller sınırlıdır; bunların dışında hâkim davadan çekinemez.
  • CMK m.30 · hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii: Hâkimin davaya bakmasını kanun gereği engelleyen durumdur.
  • 5941 s. K. m.2 · bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleri: Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilen kişinin durumudur.

Kanunda nerede geçiyor

7 madde

Ceza Muhakemesi Kanunu

  • CMK m.22 · Hâkimin davaya bakamayacağı hâller

    Hâkimin, kanunda sayılan ilişkiler varsa davaya bakamaması durumudur. Yasaklılık zorunlu ve kesindir; hâkimin istemesi ya da tarafların onayı bu sonucu değiştirmez. Hâkim, reddi istenmese bile bu nedenle görevden çekilmek zorundadır.

  • CMK m.30 · Hâkimin çekinmesi ve inceleme mercii

    Hâkimin davaya bakmasını kanun gereği engelleyen durumdur. Madde 22'de sınırlı olarak sayılmıştır. Bu hâlde hâkimin takdir yetkisi yoktur ve çekinme kendiliğinden sonuç doğurur.

  • CMK m.32 · Zabıt kâtibinin reddi veya çekinmesi

    Kanunda sayılan hâllerin varlığı nedeniyle zabıt katibinin davada hiç görev alamaması durumudur. Hâkimin yasaklılığı için öngörülen sebepler zabıt katibi için de geçerlidir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu

  • HMK m.34 · Yasaklılık sebepleri

    Maddede sayılan hallerden birinin varlığında hâkimin davaya bakamayacağı ve taraf talep etmese bile çekinmek zorunda olduğu durumdur. Sayılan haller sınırlıdır; bunların dışında hâkim davadan çekinemez.

  • HMK m.45 · Zabıt kâtibinin yasaklılığı ve reddi

    Hâkimin davadan kendiliğinden uzak durmasını gerektiren, kanunda sayılan hâllerdir. Madde 34'te düzenlenen bu hâller, zabıt katibi bakımından da aynen geçerlidir ve katip bunlara dayanarak çekinebilir.

Çek Kanunu

  • Çek Kanunu m.2 · Bankanın araştırma yükümlülüğü, çek hesapları ve çek defterleri

    Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verilen kişinin durumudur. Banka açılış ve çek defteri teslimi öncesinde bu durumu Risk Merkezi ve adli sicil kayıtlarıyla araştırır.

Bilirkişilik Kanunu

  • Bilirkişilik Kanunu m.10 · Bilirkişiliğe kabul şartları

    Maddenin (c) ve (ç) bentlerinde yer alan olumsuz koşullardır. Kendi isteği dışında sicilden çıkarılmış olmak veya disiplin yoluyla meslekten ya da memuriyetten çıkarılmış olmak, bilirkişilik yapmanın önünde engel oluşturur.

Karıştırılan kavramlar

Yasaklılık ile tarafsızlığı şüphe arasındaki fark nedir?

Yasaklılık, kanunda sınırlı sayılan ve hâkimin davaya bakmasını engelleyen hâllerdir.

Tarafsızlığı şüphe, kanunda sayılmayan ve hâkimin tarafsızlığını zedeleyebilecek somut durumlardır.

Yasaklılıkta merci yalnızca yeni hâkim veya mahkeme görevlendirir; tarafsızlığı şüphede merci önce çekinmenin uygun olup olmadığını değerlendirir.

CMK m.30

Yasaklılık hâlinde çekinme ile tarafsızlık hâlinde çekinmenin uygunluk denetimi arasındaki fark nedir?

Hâkim yasaklılık sebebini bildirdiğinde merci sebebin varlığını ayrıca tartışmaz.

Hâkim tarafsızlık sebebiyle çekindiğinde merci sebebin yerinde olup olmadığını değerlendirir.

İlk halde görevlendirme doğrudan yapılır; ikinci halde çekinme reddedilebilir ve hâkim davaya bakmaya devam eder.

CMK m.30

Yasaklılık (m.34) ile hâkimin reddi (m.36) arasındaki fark nedir?

Yasaklılık, maddede sayılan hallerde hâkimin tarafsızlığının mutlak olarak kabul edildiği durumdur; hâkim taraf talep etmese de çekinmek zorundadır.

Ret sebebi, tarafsızlıktan şüphe doğuran önemli bir sebep olup m.36'da örnekleri verilmiş, ancak sınırlı olmayan hâllerdir.

Yasaklılık hâlinde hâkim kendiliğinden çekinir ve davaya bakarsa yeniden yargılama sebebi doğar; ret hâlinde taraf ret talebinde bulunmalı ya da hâkim bizzat çekilebilmelidir.

HMK m.34

Tarafsızlık nedeni ile yasaklılık nedeni arasındaki fark nedir?

Tarafsızlık nedeni, hâkimin tarafsız davranmayacağı izlenimini uyandıran ve bu maddede düzenlenen sebeplerdir.

Yasaklılık nedeni, hâkimin davaya bakmasını kanunen yasaklayan hâllerdir ve m.22-24 kapsamındadır.

Yasaklılık hâllerinde süre sınırı yoktur ve istem her aşamada yapılabilir; bu maddedeki süre sınırları yalnız tarafsızlık nedenlerine uygulanır.

CMK m.25

Ret sebebi ile yasaklılık sebebi arasındaki fark nedir?

Ret sebebi, hâkimin tarafsızlığından şüphe edilmesine dayanır ve talep üzerine incelenir.

Yasaklılık sebebi, m.34 kapsamında kanun gereği hâkimin davaya hiç bakamamasıdır.

Ret sebebinde merci takdir eder; yasaklılıkta ise hâkim kendiliğinden davaya bakamaz.

HMK m.36

Sınavın iptali ile sınavın iptali ile birlikte yasaklılık arasındaki fark nedir?

Sınavın iptali, kopya tespit edilen adayın sınavının iptal edilmesidir.

Yasaklılık, iptal edilen adayın ve kimlik yerine giren kişinin sınav ve yerleştirmeye başvurmasını engelleyen ayrı bir sonuçtur.

Yasaklılık iki yıldır ve kendiliğinden doğar; sınav iptali ise ayrıca karar gerektirir. Yasaklılık süresi içinde girilen sınavdaki başarıya dayalı atama varsa bu, derhal sona erdirilir.

6114 s. K. m.10

İlgili konular

Örnek kararlar

3 karar
  1. 2018/89 E., 2019/84 K., 14.11.2019
    İlgili madde: 6754 s. K. m.10
  2. Ceza Genel Kurulu, 2017/880 E., 2018/270 K., 05.06.2018
    İlgili madde: CMK m.22
  3. Hukuk Genel Kurulu, 2013/2379 E., 2014/116 K., 19.02.2014
    İlgili madde: HMK m.34

Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

İlgili terimler

Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.

Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.