İsteğe bağlı sigorta hükümleri, kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin ortak hükümler

5510 sayılı Kanun'un 50. maddesi, uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına isteğe bağlı prim ödeyerek tabi olmayı sağlayan isteğe bağlı sigortanın tanımını ve bu sigortalılığa girebilmek için aranan şartları düzenler. Madde, Türkiye'de ikamet edenler ile Türkiye'de ikamet ederken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşlarına uygulanır. Maddede prim oranı, prim ödeme yöntemi, sigortalılığın başlangıcı ve sona ermesi ayrıntılı olarak düzenlenmemiştir; bunlar ilgili kanun maddesi ve Kanun'un prim hükümlerinde yer alır. Ayrıca sigortalılık süresinin sayılması ve kısmi süreli çalışma istisnası ile zorunlu sigortalılıkla çakışma hâlinin çözümü (m.53) bu maddenin kapsamı dışındadır.

İsteğe bağlı sigorta ve şartları: hangi kavramlar bilinmeli?

İsteğe bağlı sigorta

Kişilerin isteğe bağlı olarak prim karşılığında uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına girmelerine imkân veren sigorta türüdür. Zorunlu sigortadan farklı olarak sigortalının kendi iradesine dayanır.

Uzun vadeli sigorta kolları

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarını kapsayan sigorta kollarıdır. İsteğe bağlı sigortalılık bu kollara ve genel sağlık sigortasına yönelir.

Zorunlu sigortalılık

Kanun'un 4. maddesi uyarınca kendiliğinden doğan sigortalılık hâlidir. Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan olumsuz koşul, zorunlu sigortalılığı gerektiren bir çalışmanın bulunmamasını aranır.

Kısmi süreli çalışma

Ay içinde 30 günden az çalışmayı ya da tam gün çalışmamayı ifade eder. Bu durumda sigortalı zorunlu sigorta kapsamında olmakla birlikte isteğe bağlı sigortalılık koşulu bakımından değerlendirmeye alınır.

Türkiye'de ikamet

İsteğe bağlı sigortalılığın genel koşuludur. Madde metninde süre aranmamakta, ancak ikamet olgusunun bulunması gerekmektedir.

İsteğe bağlı sigorta ve şartları: hangi şartlar aranır?

• Kişinin Türkiye'de ikamet ediyor olması veya Türkiye'de ikamet ederken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşı olması gerekir.
• Kişinin bu Kanuna tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmıyor olması gerekir.
• Sigortalı olarak çalışılıyorsa, ay içinde 30 günden az çalışılması ya da tam gün çalışılmaması gerekir.
• Kişinin kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olması gerekir.
• Kişinin 18 yaşını doldurmuş olması gerekir.
• Kişinin Kuruma isteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle başvurmuş olması gerekir.

İsteğe bağlı sigorta ve şartları: hangi sonuçları doğurur?

• Madde metnindeki şartların tümü gerçekleşirse kişi uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına isteğe bağlı olarak tabi olur.
• Kişinin zorunlu sigortalılığı gerektiren bir çalışması varsa, isteğe bağlı sigortalılık şartı oluşmaz ve isteğe bağlı sigortaya girilemez.
• Ay içinde 30 gün ve üzeri çalışan sigortalı, (a) bendi uyarınca isteğe bağlı sigortadan yararlanamaz.
• Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmış kişi isteğe bağlı sigortalı olamaz.
• Türkiye'de ikamet etmeyen ve sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkede bulunan Türk vatandaşı bu maddedeki şartları taşımış sayılmaz.
• Dilekçe ile başvuru yapılmadığı sürece isteğe bağlı sigortalılık başlamaz.

İsteğe bağlı sigorta ve şartları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metnindeki 2008 değişikliğinden önceki dönemin ikamet koşulunu bu döneme de uygulamak; 506 sayılı Kanun döneminde ikamet şartı aranmadığını göz ardı etmek.
• Kısmi süreli çalışmayı zorunlu sigortalılık sayarak isteğe bağlı sigortaya girişi tamamen engellenmiş saymak; ay içinde 30 günden az çalışmanın istisnasını gözden kaçırmak.
• Mahkeme kararıyla ergin kılınan kişiyi 18 yaş şartını karşılamış saymak; maddede açıkça 18 yaş aranmaktadır.
• Aylık bağlanmış kişiyi, bağlanan aylığın başka bir kanuna dayanması hâlinde de isteğe bağlı sigortadan yasaklanmış saymak; maddedeki yasak yalnızca kendi sigortalılığına dayalı aylık için geçerlidir.
• Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkede ikamet eden Türk vatandaşını, ikamet şartı kapsamında değerlendirmek yerine doğrudan sigortalı saymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• İsteğe bağlı sigortalılık koşullarının tespitinde, başvuru tarihi itibarıyla zorunlu sigortalılık çakışması olup olmadığına bakılması gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2015/21948 E., 2017/7034 K., 18.10.2017)
• 506 sayılı Kanun döneminde Türkiye'de ikamet şartı aranmadığı, bu şartın 01.10.2008 tarihinden sonra 5510 sayılı Kanun'un 50. maddesi ile getirildiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/4611 E., 2024/3274 K., 27.03.2024)
• Yurt dışı sigorta hizmetleri ile isteğe bağlı sigortalılık döneminin çakışıp çakışmadığının, madde koşullarının karşılanıp karşılanmadığının değerlendirilmesinde esas alındığı kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2015/21948 E., 2017/7034 K., 18.10.2017; 10. Hukuk Dairesi, 2015/15217 E., 2015/23176 K., 24.12.2015)
• Danıştay'da Genel Sağlık Sigortası İşlemleri Yönetmeliği'nin 50. maddesinin bu hükme dayanılarak uygulandığı görülmektedir. (Danıştay 15. Daire Başkanlığı, 2013/2663 E., 2015/5831 K., 09.10.2015)

Nasıl ispat edilir?

• Isteğe bağlı sigortalılığı talep eden kişi, Türkiye'de ikamet ettiğini veya sözleşme imzalanmamış bir ülkede ikamet eden Türk vatandaşı olduğunu ikamet belgesi ve nüfus kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.
• Ay içinde 30 günden az çalışıldığı iddiasını ileri süren taraf, SGK kayıtları ve işveren bildirimleriyle bu durumu ispatlamalıdır.
• Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmadığı, aylık kaydının bulunmaması ile ispatlanır; aylık bağlandığını savunan karşı taraf bunu kurum kayıtlarıyla göstermelidir.
• Yaş şartı nüfus kaydı ile ispatlanır; mahkeme kararı ile ergin kılınmanın bu şartı karşılamayacağı kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2015/21948 E., 2017/7034 K., 18.10.2017)
• İsteğe bağlı sigortaya başvuru, yazılı dilekçe ile yapılmış olmalıdır; dilekçenin varlığı Kurum kayıtları ile ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Zorunlu sigortalılık hâllerini düzenler; m.50/2-a bu hâllerle çakışmayan bir çalışma aranmasının dayanağıdır.
• 5510 sayılı Kanun m.5: Yabancı uyruklu kişilerin ve sözleşme ülkelerindeki çalışanların sigortalılık durumunu düzenler; m.50'deki ikamet ve sözleşme ayrımıyla ilgilidir.
• 5510 sayılı Kanun m.53: Zorunlu sigortalılık hâllerinin çakışması durumunda izlenecek yolu düzenler; isteğe bağlı sigortalılık ile zorunlu sigortalılığın çakışmasında m.50 ile birlikte okunur.
• 5510 sayılı Kanun m.51: Zorunlu sigortalılığa tabi çalışmanın tespit edildiği dönemde isteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi ile ilgilidir.

5510 sayılı Kanun'un 51. maddesi, isteğe bağlı sigortalılığın başlangıcını, zorunlu sigortalılıkla çakışan isteğe bağlı prim sürelerinin iptalini, ay içinde kısmi çalışanların primli sürelerinin zorunlu sigortalılık gün sayısına eklenmesini, isteğe bağlı sigortalılığın sona erme hallerini ve isteğe bağlı prim ödenmiş sürelerin hangi sigorta kollarında ve hangi sigortalılık süresi olarak dikkate alınacağını düzenler. Madde, Türkiye'de ikamet, yaş ve isteğe bağlı sigortaya girme ehliyeti gibi koşulları ve prim oranını düzenlemez; bunlar kanunun 50. maddesi ve ilgili hükümlerindedir. Sigorta primlerinin tahsili, gecikme zammı ve borçların yapılandırılması ile ilgili usul hükümleri de bu maddenin kapsamı dışındadır (5510 m.80, 5458 sayılı Kanun).

İsteğe bağlı sigorta başlangıcı ve sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

İsteğe bağlı sigortalılık

Zorunlu sigortalılık kapsamında olmayan kişilerin kendi iradeleriyle primi kendileri ödeyerek uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına dahil olmalarını sağlayan sigortalılık türüdür. Başlangıcı, sona ermesi ve prim ödenen sürelerin etkisi bu maddeye göre belirlenir.

Zorunlu sigortalılıkla çakışma

İsteğe bağlı prim ödenen bir dönemde, kişinin 4. maddeye göre sigortalı olmayı gerektirecek bir çalışmasının bulunmasıdır. Bu durumda çakışan dönemin isteğe bağlı primleri iptal edilir.

Prim ödeme gün sayısı

Aylık prim ödemesine esas gün sayısıdır. Ay içinde 30 günden az çalışan veya 80. madde uyarınca prim ödeme gün sayısı, toplam çalışma saatinin 4857 sayılı Kanun'daki günlük normal çalışma saatine bölünmesiyle hesaplanan sigortalılardır.

Kısmi süreli çalışma (ay içinde 30 günden az çalışma)

Ay içinde 30 günden az çalışan veya çalışma saatine göre prim ödeme gün sayısı hesaplanan sigortalılardır. Bu kişilerin aynı ay isteğe bağlı prim ödemesi, belirli sınırla zorunlu sigortalılık gün sayısına eklenir.

Kurum kayıtlarına intikal

Başvurunun Kurumun kayıtlarına girdiği andır. İsteğe bağlı sigortalılığın başlangıcı bu tarihi izleyen günden işler.

İsteğe bağlı sigorta başlangıcı ve sona ermesi: hangi şartlar aranır?

• İsteğe bağlı sigortalılığın başlaması için başvurunun Kurum kayıtlarına intikal etmiş olması gerekir; sigortalılık bu tarihi takip eden günden itibaren başlar.
• Çakışma halinde kişinin 4. madde kapsamında zorunlu sigortalılığa tabi çalışmasının tespit edilmiş olması gerekir; bu durumda çakışan süreler iptal edilir.
• Ay içinde 30 günden az çalışan veya 80. madde uyarınca prim ödeme gün sayısı çalışma saatine göre hesaplanan sigortalının, aynı ay isteğe bağlı sigortaya prim ödemiş olması gerekir; eklemenin uygulanması için bu koşul aranır.
• Eklenecek isteğe bağlı prim ödenen süreler, zorunlu sigortalılığa ilişkin prim ödeme gün sayısına otuz günü geçmeyecek biçimde eklenir.
• İsteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi için, sona erdirme talebi, aylık talebi veya ölen sigortalının ölümü hallerinden birinin gerçekleşmiş olması gerekir; aylık talebinde ise aylığa hak kazanılmış olması şarttır.

İsteğe bağlı sigorta başlangıcı ve sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

• Başvuru Kurum kayıtlarına intikal ettiğinde isteğe bağlı sigortalılık, tarihi izleyen günden itibaren başlar.
• Zorunlu sigortalılıkla çakışan isteğe bağlı prim ödenen süreler iptal edilir ve bu süreye ilişkin ödenen primler ilgililere iade edilir.
• Ay içinde kısmi çalışan sigortalının aynı ay isteğe bağlı prim ödemesi halinde, primi ödenen süreler zorunlu prim gün sayısına otuz günü geçmemek üzere eklenir.
• Eklenen süreler 4. madde 1. fıkra (a) bendi kapsamında sigortalılık süresi sayılır.
• İsteğe bağlı sigortalılığını sona erdirme talebinde bulunanın sigortalılığı, primi ödenmiş son günü izleyen günden sona erer.
• Aylık talebinde bulunanın sigortalılığı, aylığa hak kazanmış olması şartıyla talep tarihinden sona erer.
• Ölen sigortalının isteğe bağlı sigortalılığı ölüm tarihinde sona erer.
• İsteğe bağlı prim ödenmiş süreler malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinde dikkate alınır ve 4. madde 1. fıkra (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi sayılır.

İsteğe bağlı sigorta başlangıcı ve sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ay içinde 30 günden az çalışan sigortalının eklenen süresini otuz günden fazla saymak; eklemenin üst sınırı otuz gündür.
• Zorunlu sigortalılıkla çakışan isteğe bağlı prim dönemini iptal etmeden süreyi isteğe bağlı sigortalılık olarak korumak; çakışan dönem iptal edilmelidir.
• Başvurunun intikal tarihinden değil, prim ödeme tarihinden itibaren başlangıcı hesaplamak; başlangıç Kurum kayıtlarına intikal tarihini izleyen gündür.
• Aylık talebinde talep tarihini aylığa hak kazanılmamışken uygulamak; aylığa hak kazanılmış olması şarttır.
• Eklenen süreleri 4. madde 1. fıkra (b) bendi yerine (a) bendi kapsamında saymak, ya da prim ödenen sürelerin tümünü (b) bendi ile karıştırmak; kısmi çalışma sürelerinde (a) bendi, diğer prim sürelerinde (b) bendi uygulanır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 5510 sayılı Kanun'un 51. maddesinin son fıkrası uyarınca isteğe bağlı sigortalılıkta eski dönemdeki ayrımın ortadan kaldırıldığını ve isteğe bağlı prim ödenmiş sürelerin malullük, yaşlılık, ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortasında dikkate alınacağını kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/2773 E., 2019/313 K., 19.03.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2015/1779 E., 2019/60 K., 05.02.2019)
• İsteğe bağlı prim ödenmiş sürelerin 4. madde 1. fıkra (b) bendi kapsamında sigortalılık süresi sayılması, bu sürelerin dikkate alınmasında esas alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/2773 E., 2019/313 K., 19.03.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2015/1779 E., 2019/60 K., 05.02.2019)
• Mahkemelerin isteğe bağlı sigortalılık davalarında, dosya kapsamındaki bilirkişi raporları ve 51. maddenin birlikte değerlendirilmesi suretiyle karar verdiği görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/371 E., 2024/543 K., 06.11.2024)
• Danıştay, 51. maddede düzenlenen isteğe bağlı sigortalılığın başlangıcı ve sona ermesi konularını birlikte ele almaktadır. (Danıştay 15. Daire Başkanlığı, 2013/2724 E., 2015/9002 K., 18.12.2015)

Nasıl ispat edilir?

• Isteğe bağlı sigortalılığın başlangıcını iddia eden kişi, Kurum kayıtlarına intikal tarihini belgeyle (başvuru dilekçesi, Kurum kaydı) ispatlamakla yükümlüdür.
• Zorunlu sigortalılıkla çakışma iddiasını ileri süren taraf, çakışan dönemde 4. madde kapsamında çalışmanın bulunduğunu işe giriş bildirgesi, sigorta kaydı veya bilirkişi raporu ile ispat etmekle yükümlüdür. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/371 E., 2024/543 K., 06.11.2024)
• Ay içinde kısmi çalışma ve prim gün sayısı iddiasında, çalışma saatlerini gösteren bordro ve Kurum kayıtları esas alınır; bu hususu ileri süren taraf ispat yükü altındadır.
• Sona erme (aylık talebi, sona erdirme talebi veya ölüm) iddiasında, ilgili talep veya ölüm belgesi ile talep tarihinin ispatı gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.50: İsteğe bağlı sigortanın tanımını ve isteğe bağlı sigortalılığın koşullarını düzenler; zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek çalışmanın olmaması koşulu bu maddede yer alır.
• 5510 sayılı Kanun m.4: Zorunlu sigortalılık statülerini düzenler; 51. maddedeki çakışma ve sürelerin sayılma biçimi bu fıkraların (a) ve (b) bentlerine bağlanır.
• 5510 sayılı Kanun m.53: Zorunlu sigortalılık hallerinin çakışmasında izlenecek yolu düzenler; isteğe bağlı sigortalılık ile zorunlu sigortalılığın çakışmasında uygulanır.
• 5510 sayılı Kanun m.80: Prim ödeme gün sayısının ve prim ödemelerinin hesaplanması ile ilgili hükümleri içerir; 51. maddedeki ay içi kısmi çalışma hesabına girer.
• 4857 sayılı İş Kanunu: Günlük normal çalışma saatini belirler; 51. maddedeki prim ödeme gün sayısının hesabında bu süre esas alınır.

5510 sayılı Kanun'un 52. maddesi, isteğe bağlı sigortalının ödeyeceği primin oranını ve bu primin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası arasındaki dağılımını düzenler. Ayrıca isteğe bağlı sigortalının genel sağlık sigortalısı sayılmasını, yabancı uyruklular için genel sağlık primi alınmamasının koşulunu, prim ödenmeyen sürelerin sigortalılık süresinden sayılmamasını ve zorunlu sigorta borcu bulunan isteğe bağlı sigortalının ödediği primlerin mahsubunu hükme bağlar. Madde isteğe bağlı sigortalılığa tabi kişiler hakkında uygulanır. İsteğe bağlı sigortalılığın şartlarını (yaş, ikamet, zorunlu sigortalılık bulunmaması) düzenlemez (m.50, m.51). Prim gecikme cezası ve gecikme zammının oranını ve hesabını düzenlemez (m.89). Prim ödemeyen sürelerin iadesinin usulünü ve zorunlu sigortada prim ödeme yükümlülüğünü düzenlemez (m.89, m.80).

İsteğe bağlı sigorta primleri ve ödenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

İsteğe bağlı sigorta primi

Sigortalının kendi iradesiyle ödediği, uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasına ilişkin primdir. Matrahı, 82. maddeye göre belirlenen prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında sigortalının seçtiği aylık kazançtır.

Prime esas aylık kazanç

Sigortalının isteğe bağlı sigorta için bildirdiği aylık kazanç tutarıdır. Bu tutar 82. maddede belirlenen alt sınırın altında ya da üst sınırın üzerinde olamaz.

Genel sağlık sigortası primi

Genel sağlık sigortası kapsamındaki sağlık hizmetlerinin finansmanı için alınan primdir. İsteğe bağlı sigortalıda toplam oranın 12 puanını oluşturur.

Yabancı ülke vatandaşı Türkiye'de yerleşik olma hali

Yabancı uyruklu isteğe bağlı sigortalıdan genel sağlık sigortası primi alınabilmesi için aranan bağlantı koşuludur. Bu koşul bir yıl dolmadan genel sağlık primi alınmamasına ve kişinin genel sağlık sigortalısı sayılmamasına yol açar.

Gecikme cezası ve gecikme zammı

Primin ait olduğu ay sonrasına kadar ödenmemesi halinde 89. maddenin ikinci fıkrasına göre hesaplanan ek ödeme kalemleridir. Bu kalemlerle birlikte ödenmeyen süreler sigortalılık süresinden sayılmaz.

İsteğe bağlı sigorta primleri ve ödenmesi: hangi şartlar aranır?

• İsteğe bağlı sigortalı, 82. maddeye göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında kalan bir aylık kazanç bildirmelidir.
• Prim tutarı, bildirilen aylık kazancın yüzde otuz üçü olarak hesaplanmalıdır; bunun yüzde yirmi biri malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, yüzde on ikisi genel sağlık sigortası primine ayrılmalıdır.
• 51. maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen kişiler için prim, 82. maddeye göre belirlenen alt ve üst sınır arasında kalmak kaydıyla belirlenen günlük kazanç ve gün sayısı üzerinden alınmalıdır.
• Yabancı ülke vatandaşları bakımından, Türkiye'de yerleşik olma hali bir yılı doldurmamışsa genel sağlık sigortası primi alınmamalı ve bu kişiler genel sağlık sigortalısı sayılmamalıdır.
• Primin ait olduğu aydan itibaren en geç on iki ay içinde gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmeyen süreler sigortalılık süresinden sayılmamalıdır.
• Bu on iki aylık süre geçtikten sonra ödenen primler 89. maddenin üçüncü fıkrası uyarınca iade edilmelidir.
• İsteğe bağlı sigortalının zorunlu sigortalılık nedeniyle prim borcu varsa, isteğe bağlı sigortaya tabi ödenen primler öncelikle bu borca mahsup edilmelidir.

İsteğe bağlı sigorta primleri ve ödenmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Olağan isteğe bağlı prim, prime esas aylık kazancın yüzde otuz üçü olarak belirlenir; bunun yüzde yirmi biri uzun vadeli sigorta kollarına, yüzde on ikisi genel sağlık sigortasına ayrılır.
• 51. maddenin üçüncü fıkrasındaki kişilerde prim, günlük kazanç ve gün sayısı üzerinden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası için alınır.
• İsteğe bağlı sigortalılar bakmakla yükümlü oldukları kişiler olsa bile genel sağlık sigortalısı sayılır ve genel sağlık primini ödemekle yükümlüdür.
• Yabancı uyruklu kişi Türkiye'de yerleşik olma halini bir yılı doldurmadan genel sağlık primi ödemez ve genel sağlık sigortalısı sayılmaz.
• Ait olduğu aydan itibaren en geç on iki ay içinde gecikme cezası ve gecikme zammıyla ödenmeyen primli süreler sigortalılık süresinden sayılmaz.
• On iki aylık süreden sonra ödenen primler 89. maddenin üçüncü fıkrası hükümlerine göre iade edilir.
• Zorunlu sigortalılık nedeniyle borcu bulunan isteğe bağlı sigortalının ödediği primler öncelikle bu borca mahsup edilir; kalan tutar isteğe bağlı sigorta açısından değerlendirilir.

İsteğe bağlı sigorta primleri ve ödenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Prim oranını yüzde otuz üç olarak alıp yüzde yirmi bir ve yüzde on iki ayrımını yapmadan toplu tahsil etmek; oranın malullük-yaşlılık-ölüm ve genel sağlık bölümlerine ayrılmasını gözden kaçırmak.
• Bakmakla yükümlü olunan kişiyi genel sağlık sigortalısı saydığı için isteğe bağlı sigortalıdan ayrıca genel sağlık primi alınmayacağını varsaymak; oysa isteğe bağlı sigortalı bakmakla yükümlü olsa da genel sağlık primini öder.
• Yabancı uyruklu kişide bir yıllık yerleşme süresini aramadan genel sağlık primi almak ya da süre dolduğu halde prim almayı reddetmek.
• On iki aylık süreyi, gecikme cezası ve gecikme zammı ödenmeden geçen süreyi saymadan hesaplamak; on iki ayın bitiminden sonra ödenen primleri iade etmeden sigortalılık süresine eklemek.
• Zorunlu sigorta borcu olan isteğe bağlı sigortalının ödediği primleri mahsup etmeden doğrudan isteğe bağlı sigortalılık süresine saymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay, zorunlu sigortalılık çakışması durumlarında isteğe bağlı sigortalılığın sona ereceğini kabul etmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2016/3124 E., 2017/6621 K., 10.10.2017)
• Yargıtay, 51. maddenin üçüncü fıkrası kapsamındaki kısmi süreli çalışanların isteğe bağlı sigortaya ilişkin ödeme yükümlülüğünü, 52. maddenin birinci fıkrası ile birlikte değerlendirmektedir. (21. Hukuk Dairesi, 2017/4488 E., 2018/5668 K., 26.06.2018)
• Yargıtay, kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanların 52. maddenin birinci fıkrası kapsamında işsizlik sigortası primi ödemesi durumunda bu primlerin isteğe bağlı prim borcuna etkisini tartışmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2013/203 E., 2013/1505 K., 30.10.2013; 22. Hukuk Dairesi, 2017/28961 E., 2020/8422 K., 01.07.2020; 22. Hukuk Dairesi, 2017/18906 E., 2019/14813 K., 02.07.2019; 20. Hukuk Dairesi, 2016/7511 E., 2016/11036 K., 22.11.2016)

Nasıl ispat edilir?

• Prim borcunun varlığını ve miktarını ileri süren Kurum, isteğe bağlı sigortalılık başvurusunu, bildirilen prime esas kazancı ve ödeme belgelerini ortaya koymakla yükümlüdür.
• İsteğe bağlı sigortalı, ödediği primleri banka dekontu veya Kurum tahsilat kaydıyla ispat eder; ödeme tarihinin on iki aylık süre içinde olduğunu da aynı belgelerle göstermelidir. (10. Hukuk Dairesi, 2016/3124 E., 2017/6621 K., 10.10.2017)
• Yabancı uyruklu sigortalı, Türkiye'de yerleşik olma halinin bir yılı doldurduğunu ikamet belgeleri ile ispat etmelidir; bu koşulun gerçekleştiğini gösteremeyen kişi için genel sağlık primi alınamaz.
• Zorunlu sigortalılık nedeniyle borç bulunduğunu ileri süren Kurum, borcun varlığını ve mahsup edilecek tutarı kayıtlarla göstermelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.50: İsteğe bağlı sigortanın tanımını ve sigortalılık koşullarını belirler; 52. madde bu tanımın üzerine prim oranı ve ödeme kurallarını kurar.
• 5510 sayılı Kanun m.51: İsteğe bağlı sigortalılığa ilişkin ayrım ve üçüncü fıkrasındaki kişiler bakımından günlük kazanç ve gün sayısı usulünü tanımlar; 52. maddenin ikinci cümlesi bu fıkraya atıf yapar.
• 5510 sayılı Kanun m.60: Birinci fıkranın (b) bendi genel sağlık sigortalılığı kapsamını gösterir; 52. madde isteğe bağlı sigortalıyı bu bend kapsamında sayar.
• 5510 sayılı Kanun m.82: Prime esas kazancın alt ve üst sınırını belirler; isteğe bağlı prim matrahı bu sınırlar arasında alınır.
• 5510 sayılı Kanun m.89: Gecikme cezası ve gecikme zammının hesabını, ödenmeyen sürelerin ve on iki aydan sonra ödenen primlerin iadesini düzenler.
• 5510 sayılı Kanun m.80: İşverenin prim ödeme yükümlülüğünü ve tahsil usulünü düzenler; zorunlu sigorta borcunun tahsilinde ilgilidir.

5510 sayılı Kanun'un 53. maddesi, 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerindeki sigortalılık hallerinin aynı kişide çakışması durumunda hangi sigortalılık halinin esas alınacağını, esas alınmayan statüde isteğe bağlı prim ödenmesini, muhtar sigortalılığının öncelik durumunu, isteğe bağlı sigortalılığın sona ermesini, 4/1-a ile 5/a ve 5/e çakışmasını ve ilk defa sigortalı olanların yaşlılık aylığı talebinde esas alınacak sigortalılık halini düzenler. Kanun, sigortalılık hallerinin çakışmasına ve bu çakışmada prim ödeme ve hak kazanma sonuçlarına uygulanır. Maddenin kapsamı dışında kalan konular: sigortalılık hallerinin tanımı ve kapsamı (m.4), isteğe bağlı sigortalılığın tanımı ve koşulları (m.50, m.51), prim ve prim ödeme esasları (m.78 ve m.82'nin prim tabanına ilişkin hükümleri), kısmi süreli çalışma ve borçlanma halleri (m.41 ve borçlanmaya ilişkin hükümler) ile çakışmaya bağlı olmayan hizmet birleştirme ve gecikme zammı uygulamaları bu maddede düzenlenmez.

Sigortalılık hallerinin birleşmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Sigortalılık hallerinin çakışması

Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasının iki veya daha fazla bendindeki sigortalılık statüsüne aynı anda tabi olacak şekilde çalışmasıdır. Çakışma, aynı dönemde birden fazla statünün doğmasıyla ortaya çıkar.

Esas alınan sigortalılık hali

Çakışma halinde kişinin sigortalılığının hangi bent kapsamında kabul edileceğini belirleyen statüdür. Kanun öncelik sırasını (c), sonra (a) olarak belirler; diğer statü esas alınmayan statü olur.

Esas alınmayan sigortalılık statüsü

Çakışmada sigortalılık bakımından öncelik tanınmayan statüdür. Bu statü kapsamında yazılı talep üzerine talep tarihinden itibaren prim ödenebilir.

Muhtar sigortalılığı

4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sayılan bir sigortalılık türüdür. Madde, (b) bendinin 4 numaralı alt bendi dışındaki statüler ile muhtar sigortalılığının çakışmasında muhtar sigortalılığını dikkate alır.

Yazılı talep

Esas alınmayan statüde prim ödemek için sigortalının başvurusudur. Talep tarihi, ödeme yükümlülüğünün başlangıcını belirler.

İsteğe bağlı sigortalılık

Kişinin prim ödeyerek uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tabi olmasını sağlayan sigortalılık türüdür. Madde, 4/1-a, b ve c bentlerinde bir çalışmaya başlanması hâlinde bu sigortalılığın sona ereceğini düzenler.

Sigortalılık hallerinin birleşmesi: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerinden birden fazlasına aynı anda tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmiş olması gerekir.
• (c) bendi statüsü ile (a) veya (b) bendi statüsü çakışıyorsa sigortalılık öncelikle (c) bendi kapsamında kabul edilir.
• (a) ve (b) bentleri çakışıyorsa sigortalılık (a) bendi kapsamında kabul edilir.
• Esas alınmayan statü için sigortalının yazılı talepte bulunması gerekir; bu talep üzerine talep tarihinden itibaren prim ödenebilir.
• Esas alınmayan statü için ödenecek primde 82. maddeye göre belirlenen prime esas kazanç alt ve üst sınırına uyulması gerekir.
• (b) bendinin 4 numaralı alt bendi ile (b) bendindeki diğer statülerin çakışmasında (4 numaralı alt bent dışındaki statü) esas alınır; muhtar sigortalılığı ile diğer (b) statülerinin çakışmasında muhtar sigortalılığı dikkate alınır.
• 4/1-b kapsamında sayılanlar, kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı 4/1-a kapsamında sigortalı bildirilemez.
• İsteğe bağlı sigortalının 4/1-a, b veya c bentleri kapsamında çalışmaya başlaması, Kanun 51. maddesinin üçüncü fıkrası saklı kalmak kaydıyla isteğe bağlı sigortalılık halinin sona ermesi için gereklidir.
• Yaşlılık aylığı talebinde ilk defa sigortalı sayılan ve (a), (b), (c) bentlerinden birden fazlasına tabi çalışmış kişi için, en fazla sigortalılığın geçtiği statü esas alınır; hizmet süreleri eşitse malullük, ölüm, re'sen emeklilik, süresi kanunla belirlenen vazifeye atanma ya da seçilme halleri ve kanunla statünün değişmesi hallerinde son sigortalılık hali esas alınır.

Sigortalılık hallerinin birleşmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Çakışmada esas alınan sigortalılık hali dışındaki statü için sigortalı, yazılı talep üzerine talep tarihinden itibaren prim ödeyebilir.
• Ödenen primler iş kazası ve meslek hastalığı sigortası ile kısa vadeli sigorta kollarından sağlanan diğer yardımlar ve uzun vadeli sigorta kollarından sağlanan yardımlar bakımından belirli bir statüde değerlendirilir.
• Yazılı talep yapılıp ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenmeyen primlerin ödenme hakkı düşer.
• 4/1-b bendinin 4 numaralı alt bendi ile diğer (b) statüleri çakıştığında 4 numaralı alt bent dışındaki statü esas alınır.
• 4/1-b kapsamında sayılanlar kendilerine ait veya ortak oldukları işyerlerinden dolayı 4/1-a kapsamında sigortalı bildirilemez.
• İsteğe bağlı sigortalının 4/1-a, b veya c bentleri kapsamında çalışmaya başlaması halinde isteğe bağlı sigortalılık hali sona erer; 51. maddenin üçüncü fıkrası saklıdır.
• Sigortalının 4/1-a, b, c bentlerindeki hallerle 5. maddenin a ve e bentlerine tabi sigortalılık hallerinin çakışması halinde 4. madde kapsamında sigortalı sayılır ve birinci fıkra hükmü uygulanır.
• Bu madde hükmüne göre sigortalı sayılması gereken halden başka bir sigortalılık hali için ödenen primler, esas alınan sigortalılık halinde ödenmiş ve geçmiş kabul edilir.

Sigortalılık hallerinin birleşmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• (a) ve (c) bentlerinin çakışmasında (a) bendini esas almak; öncelik (c) bendindedir, (c) bendi ilk sırada esas alınır.
• Eski metindeki fıkra numaralarını ve kapsamı esas almak; madde 6111 sayılı Kanun ile değişmiştir ve güncel metne göre uygulanmalıdır.
• Esas alınmayan statü için yazılı talep olmaksızın prim ödenebileceğini düşünmek; yazılı talep zorunludur.
• Yazılı talepte bulunulan halde ödenmeyen primin, ait olduğu ayı izleyen ayın sonundan sonra hâlâ ödenebileceğini sanmak; bu tarihten sonra ödeme hakkı düşer.
• Muhtar sigortalılığını yok sayıp diğer (b) statüsünü esas almak; muhtar sigortalılığı dikkate alınır.
• İsteğe bağlı sigortalılığın 51. maddenin üçüncü fıkrası saklı kalmaksızın kendiliğinden sona erdiğini düşünmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Hukuk Genel Kurulu, 01.10.2008 öncesi dönemde baskın sigortalılık ilişkisine üstünlük tanınması gerektiğini, 01.10.2008 ile 01.03.2011 arasında ise ilk önce başlayan sigortalılık ilişkisinin esas alınmasını kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/12 E., 2026/19 K., 21.01.2026)
• Hukuk Genel Kurulu, 53. maddenin sigortalılık hallerinin birleşmesi başlıklı hüküm olduğunu ve çakışmada uygulanacağını kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/2655 E., 2021/764 K., 15.06.2021)
• Hukuk Genel Kurulu, 1.10.2008 tarihli eski metinde (a), (b), (c) bentlerinden birden fazlasına aynı anda tabi olma halinin düzenlendiğini ve bu düzenlemenin uygulanmasını kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/872 E., 2019/417 K., 09.04.2019)
• Hukuk Genel Kurulu, maddenin 6111 sayılı Kanun'un 33. maddesi ile değiştiğini ve bugünkü hâlini bu değişiklikle aldığını kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/1312 E., 2017/558 K., 29.03.2017; Hukuk Genel Kurulu, 2015/2617 E., 2017/557 K., 29.03.2017)

Nasıl ispat edilir?

• Çakışma ve buna bağlı esas alınan statüyü iddia eden taraf, sigortalılık bildirim kayıtları ve hizmet dökümü ile ispat yükü altındadır.
• Sigortalılık süresinin karşılaştırılması için SGK kayıtları ve işveren bildirimleri esas delil olarak kullanılır.
• Esas alınmayan statü için prim ödediğini iddia eden sigortalı, yazılı talep belgesini ve ödeme kayıtlarını sunmakla yükümlüdür.
• Muhtar sigortalılığının varlığını ve dikkate alınmasını iddia eden taraf bu sıfatı belgelemekle yükümlüdür.
• Yazılı talebin tarihi ve ödemenin süresinde yapılıp yapılmadığı, ödeme kayıtları ile ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalılık hallerinin tanımını ve (a), (b), (c) bentlerini düzenler; 53. madde bu bentler arasındaki çakışmayı çözer.
• 5510 sayılı Kanun m.5: (a) ve (e) bentlerine tabi sigortalılık hallerinin 4. madde ile çakışması halinde 53. maddenin uygulanmasını sağlar.
• 5510 sayılı Kanun m.50: İsteğe bağlı sigortalılığın tanımını düzenler; 53. maddedeki isteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi hükmü bu tanıma bağlıdır.
• 5510 sayılı Kanun m.51: İsteğe bağlı sigortalılığın sona ermesi hükmünde üçüncü fıkrası saklı tutulmuştur.
• 5510 sayılı Kanun m.82: Esas alınmayan statü için ödenecek primde prime esas kazanç alt ve üst sınırını belirler.

Bu madde, 5510 sayılı Kanuna göre bağlanacak aylık ve gelirlerin aynı kişide birleşmesi halinde hangisinin ya da hangilerinin ödeneceğini düzenler. Uzun vadeli sigorta kolları (a bendi), kısa vadeli sigorta kolları (b bendi) ve malullük, yaşlılık, ölüm, vazife malullüğü ile iş kazası ve meslek hastalığı sigortalarının birleşmesi (c bendi) için ayrı ayrı sıralama yapar; ayrıca birden fazla dosyadan aylık veya gelir birleşmesinde kalan dosyaların sona ermesini belirler. Maddenin kişisel kapsamı, bu Kanuna göre aylık veya gelir bağlanacak sigortalılar ve hak sahipleridir. Sigortalılık statüleri arasındaki çakışmanın çözümünü (m.53), geçici hükümlerdeki eski sistem uygulamasını ve 1479 ya da 2330 gibi mülga veya ayrı kanunlara tabi aylıkların bağlanmasını düzenlemez (ilgili hükümler ayrı maddelerdedir). Alt sınır uygulamasını da bu madde değil, prime esas kazanç alt sınırına ilişkin hükümler belirler.

Aylık ve gelirlerin birleşmesi: hangi şartlar aranır?

• Aynı kişiye, bu Kanuna göre bağlanacak birden fazla aylık veya gelirin aynı anda hak kazanılmış olması gerekir.
• Hak kazanılan haklar, a bendinde uzun vadeli sigorta kollarından, b bendinde kısa vadeli sigorta kollarından, c bendinde ise malullük, yaşlılık, ölüm, vazife malullüğü ile iş kazası ve meslek hastalığı sigortalarından birlikte değerlendirilmelidir.
• Birleşen haklar, ilgili bendin sıralamasına göre (a ve b bentlerinde sayılan hallerden biri gerçekleşerek) yalnız belirlenen aylık ya da gelir veya bunların tamamı-yarısı ayrımı uygulanarak bağlanmalıdır.
• Üçüncü fıkrada belirtilen durumda, birleşen gelir ve aylıklardan en fazla ödemeye imkân veren iki dosya dışındaki dosyalardaki haklar, bağlanacak yeni durum değişikliğine ya da başka bir dosyadan hak kazanılana kadar düşer.
• Birden fazla dosyanın birleşmesinde, dosyalardan hangisinin ödemede kalacağı ayrıca belirlenmelidir; ikiden fazla dosya varsa ödeme imkânı en yüksek olan iki dosya esas alınmalıdır.

Aylık ve gelirlerin birleşmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Birleşen aylık veya gelirlerden hangisinin ya da hangilerinin bağlanacağı, madde metnindeki sıralamaya göre belirlenir.
• Uzun vadeli kollarda (a bendi) çoğu halde yüksek aylık tamamı ile bağlanır; çocuklar ve ana-baba gibi hak sahiplerinde az olan aylığın yalnızca yarısı ödenir.
• Malullük ve yaşlılık ile ölüm aylığının birlikte bağlanabildiği hallerde (a/2) her iki aylık ödenir; bu halin dışında aynı sigortalıya tek aylık bağlanır.
• Eşinden ve ana/babasından aynı anda ölüm aylığı hakkı doğan kişiye tercihine göre yalnız bir aylık bağlanır (a/5, b/4).
• Ölüm nedeniyle evliliğin sona ermesi halinde sonraki eşinden de hak doğan kişi, tercih ettiği tek bir aylığı veya geliri alır (a/7, b/5).
• Kısa vadeli kollarda eş için sürekli iş göremezlik geliri ile ölüm geliri birlikte ödenir (b/1).
• Üçüncü fıkraya göre, ikiden fazla dosyada hak birleşirse en fazla ödemeye imkân veren iki dosya dışında kalan dosyalardaki haklar, durum değişikliği veya başka dosyadan hak kazanılmasına kadar düşer.
• Birleşme kuralları emredici niteliktedir; sigortalı veya hak sahibinin sözleşme ya da iradesiyle bu sıralamayı değiştirmesi mümkün değildir. Bu konuda malzemede açık bir kayıt bulunmamakla birlikte, madde metni bu yönde bir seçim tanımamaktadır (tercih yalnız a/5, a/7, b/4, b/5 hallerinde tanınır).

Aylık ve gelirlerin birleşmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Üçüncü fıkrayı ikiden fazla dosyanın birleşmesi için ilk iki dosyayı kendiliğinden ödemeye alma kuralı olarak okumak; oysa seçim, ödeme imkânı en fazla olan dosyalara göre yapılır.
• Yaşlılık ve malullük aylıklarını birleştirirken a/1 kuralını (yalnız yüksek olan) uygulamak; malullük ve yaşlılık birlikte hak kazanıldığında a/1 ve a/2 hallerinin ayrı değerlendirilmesi gerekir.
• a/5 ve a/7 hallerinde tercih hakkının aylık bağlanması sırasında kullanıldığını yanlış anlayıp her iki aylığı birlikte bağlamak.
• Eşitlik halinde c bendinde iş kazası ve meslek hastalığı gelirinin tamamı bağlanır, malullük aylığı yarı ödenir; bu sıralamanın yüksek-az olan kuralıyla karıştırılması.
• Ölüm aylığının bağlandığı tarihteki mevzuatı dikkate almadan güncel metni uygulamak; kararlar bu konuda eski düzenlemeyi de incelemektedir.
• Birleşme dışında kalan bir aylığın alt sınır uygulaması (m.96) ile birleşme sıralamasını birbirine karıştırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ölüm aylığının bağlandığı tarihte yürürlükte olan düzenlemeye göre birleşme değerlendirmesi yapılması gerektiği yönünde içtihat bulunmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/203 E., 2025/648 K., 22.10.2025)
• Bir kişinin ölen eşinden aylık aldığı dönemde, sonradan kendi çalışmasına dayalı yaşlılık aylığına hak kazanması halinde 5510 sayılı Kanun m.54 kapsamında birleşme değerlendirmesinin yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/331 E., 2025/655 K., 22.10.2025)
• Sigortalının vefatından önce 506 sayılı Kanun kapsamında kendi çalışmasına dayalı aylık almaması halinde, o dönemdeki sigortalılık durumu dikkate alınarak birleşme değerlendirmesi yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/405 E., 2025/657 K., 22.10.2025)
• Eşinden ölüm aylığı alan bir kişiye, ayrıca başka bir sigortalıdan ölüm aylığı bağlanıp bağlanamayacağı, hakkın doğduğu tarihteki mevzuata göre değerlendirilmektedir; bu değerlendirmede m.54 hükümleri ile eski kanunun hükmü ayrı ayrı ele alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/649 E., 2025/659 K., 22.10.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2024/796 E., 2025/660 K., 22.10.2025)
• Eski kanuna tabi bir sigortalının babasından ölüm aylığı talebinde bulunması halinde, bu aylığın 5510 sayılı Kanun kapsamında değil ilgili eski kanun hükümlerine göre bağlanması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/548 E., 2025/658 K., 22.10.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Birleşme iddiasını ileri süren kişi, aynı anda hangi aylık veya gelire hak kazandığını ve bu hakların tarihlerini ispatlamakla yükümlüdür; ispat yükü davacıdadır.
• Hak kazanılan aylıklara ilişkin belgeler, Kurum kayıtları ve bağlama yazıları en güçlü delil niteliğindedir; tarafların bu belgeleri sunması yeterli olabilmektedir.
• Hakkın doğduğu tarihteki sigortalılık durumunu (ör. çalışma, prim ödeme veya başka kurumda sigortalılık) ispat yükü, bu hakkı talep eden kişidedir.
• Kurumun birleşme sonucu bir aylığı kesmesi veya yalnız yarısını bağlaması halinde, bu işlemin madde metnine uygun olduğunu gösterme yükü Kuruma aittir.
• Ölen eşin veya ana-babanın sigortalılık ve ölüm tarihi gibi koşulları, ilgili ölüm belgesi ve kayıtlarla ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.53: Sigortalılık hallerinin çakışması durumunda hangi statünün esas alınacağını düzenler. Bu madde ise aylık ve gelirlerin birleşmesini çözer; iki hüküm farklı olguları düzenler.
• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalılık statülerini (a, b, c bentleri) tanımlar; bu maddedeki a, b ve c bentleri ayrımı m.4 statüleriyle bağlantılıdır.
• 5510 sayılı Kanun m.96: Bu Kanuna göre bağlanacak aylıkların alt sınırını düzenler; birleşme sonucunda bağlanan aylığa alt sınır uygulanıp uygulanmayacağını belirler.

5510 sayılı Kanun'a göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı ile hak sahiplerinin aylık ve gelirlerinin güncellenmesini düzenler: durum değişikliği halinde aylığın yeniden hesaplanması, altı aylık dönemlerde TÜİK tüketici fiyatları indeksine göre artırım, yeni bağlanacak aylıklarda asgari tutar (alt sınır) güvencesi, malullük aylığında yıllık asgari tutar ile iş kazası sonucu sürekli bakıma muhtaç sigortalının geliri için alt sınır ve aylıkların peşin ödenmesi ile yoklama usulünün yönetmelikle düzenlenmesi. Kanun, maddeyi bağlanmış aylığı alan sigortalı ve hak sahipleri bakımından uygular. Maddenin uygulandığı haller ile yardımcı ödemelerin alt sınır dışında kalan yönleri bu maddede düzenlenmez; aylık bağlanma koşulları (m.26, m.28, m.33), aylık hesabında kullanılan ortalama kazanç (m.29), prim ve gün sayısı (m.79 ve devamı) ile yersiz ödemelerin geri alınması ve zamanaşımı (m.102) başka maddelerde yer alır. Ayrıca aylık kesilmesi halleri (m.56) bu maddenin kapsamına girmez.

İşlemleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Durum değişikliği

Sigortalının veya hak sahibinin, bağlanmış gelir veya aylığın tutarını etkileyecek nitelikte değişen hâlidir. Değişiklik gerçekleştiği tarihten sonraki ilk ödeme dönemi başından itibaren aylığa yansır.

Altı aylık dönemde yapılan artış

Her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinde, bir önceki altı aylık döneme ait TÜİK tarafından açıklanan en son temel yıllık tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar yapılan artırımdır. Artış oranı, yalnızca bu indeksteki değişime bağlıdır.

Alt sınır aylığı

Yeni bağlanacak aylıkların ve ölen sigortalının hak sahiplerinin aylıklarının hesabına esas tutarın, asgari düzeyde kalmamasını sağlayan kanuni taban tutardır. Bu tutar, prime esas günlük kazanç alt sınırının aylık tutarı üzerinden, ortalama aylık kazancın belirli yüzdesi olarak hesaplanır.

Sürekli iş göremezlik geliri

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu başka birinin sürekli bakımına muhtaç duruma gelen sigortalıya m.19 uyarınca bağlanan gelirdir. Bu gelir için ayrı bir asgari oran öngörülmüştür.

Bağlanan kısmi aylık

Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri gereğince, sözleşmenin öngördüğü ölçüde ve ilgili ülkeye yapılan prim süreleri dikkate alınarak bağlanan aylıktır. Bu kısma alt sınır hükümleri uygulanmaz.

İşlemleri: hangi şartlar aranır?

• Sigortalı ya da hak sahibinin durumunda, bağlanmış gelir veya aylığın tutarını değiştiren bir değişiklik meydana gelmiş olmalıdır; bu değişiklik düzeltmeyi gerektirecek nitelikte bulunmalıdır.
• Düzeltme, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından itibaren yeni duruma göre yapılmalıdır.
• Kanun uyarınca bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinde, bir önceki altı aylık döneme ait TÜİK en son temel yıllık tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılmalıdır.
• Sigortalıya bağlanacak aylıklar ile ölen sigortalının hak sahiplerinin aylıkları, çalışma sürelerindeki her yıl için m.82 uyarınca tespit edilen prime esas günlük kazanç alt sınırları dikkate alınarak hesaplanmalıdır; bu tutar talep veya ölüm yılının Ocak ayı itibarıyla m.29/2 uyarınca belirlenen ortalama aylık kazancın %35'inden, bakmakla yükümlü olunan eş veya çocuk varsa %40'ından az olamaz.
• Hak sahibi bir kişi ise aylığı, alt sınır aylığının %80'inden; hak sahibi iki kişi ise %90'ından az olamaz.
• Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri gereğince bağlanan kısmi aylıklarda yukarıdaki alt sınır hükümleri uygulanmaz.
• Malullük sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan aylıklar, m.4/1(a), (b) ve (c) kapsamındaki sigortalılar için ayrı ayrı, yaşlılık sigortasından bir önceki yılın son ödeme ayında ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamaz; bu hesapta yıl içi artışlar uygulanmaz.
• İş kazası veya meslek hastalığı sonucu başka birinin sürekli bakımına muhtaç duruma gelen sigortalının m.19 uyarınca hesaplanacak sürekli iş göremezlik geliri, m.82 uyarınca tespit edilen prime esas kazanç alt sınırının aylık tutarının %85'inden az olamaz.
• Gelir ve aylıklar her ay peşin olarak ödenmelidir; ödeme dönemleri, tarihleri, şekli ve merkezleri Kurumca belirlenir.

İşlemleri: hangi sonuçları doğurur?

• Durum değişikliği meydana geldiğinde aylık, değişiklik tarihinden sonraki ödeme dönemi başından itibaren yeni duruma göre düzeltilir.
• Bağlanan gelir ve aylıklar her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinde TÜİK indeks değişim oranı kadar artırılarak belirlenir.
• Yeni bağlanan sigortalı aylığı, ortalama aylık kazancın %35'inden, bakmakla yükümlü eş veya çocuk varsa %40'ından az olamaz.
• Hak sahibi bir kişi için aylık, alt sınır aylığının %80'inden, iki kişi için %90'ından az olamaz.
• Uluslararası sözleşme gereğince bağlanan kısmi aylıklarda alt sınır hükümleri uygulanmaz.
• Malullük aylığı, yaşlılık aylığının asgari tutarının altına düşürülemez; bu karşılaştırma dosya bazında ayrı ayrı yapılır.
• İş kazası sonucu sürekli bakıma muhtaç sigortalının sürekli iş göremezlik geliri, m.82 kapsamındaki alt sınırın aylık tutarının %85'inden az olamaz.
• Gelir ve aylıklar her ay peşin olarak ödenir.
• Aylık alma şartlarının devam edip etmediğine yönelik yoklama usul ve esasları, bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

İşlemleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Altı aylık artışı her yıl sabit bir oran olarak uygulamak; oysa artış her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihleri için bir önceki altı aylık döneme ait TÜİK indeks değişimine bağlıdır.
• Hak sahibi aylığında %80 ve %90 oranlarını sigortalı aylığının alt sınırı yerine doğrudan ortalama aylık kazanç üzerinden hesaplamak; oran, alt sınır aylığının yüzdesidir.
• İş kazası sonucu sürekli bakıma muhtaç sigortalının %85 asgari tutarını, genel %35 ya da %40 oranı ile karıştırmak.
• Uluslararası sözleşmeye dayalı kısmi aylığa alt sınır uygulamak; bu aylık alt sınır hükümlerinin dışındadır.
• Malullük aylığı yıllık asgari tutarını ferdi bir karşılaştırma olarak almak; karşılaştırma dosya bazında ve m.4/1 bentlerine göre ayrı ayrı yapılır.
• Durum değişikliğinde düzeltmeyi değişiklik tarihinin ayına göre değil, ödeme dönemi başına göre yapmamak; düzeltme değişiklik tarihinden sonraki ödeme dönemi başından itibaren geçerlidir.
• Yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen yoklama usullerini kanun maddesinde aranacak koşul gibi değerlendirmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Sürekli bakıma muhtaç olmayan meslek hastalığı nedeniyle bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinde, m.55'in ikinci fıkrasında yer alan artışın bu gelire doğrudan uygulanıp uygulanmayacağı tartışılmış; yüzdelik artış hükmünün yalnızca ilgili fıkrada açıkça anılan aylık ve gelirlere uygulanabileceği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2018/2173 E., 2018/9594 K., 20.11.2018)
• Dosya bazında yapılan karşılaştırmada, m.4/1 (c) kapsamındaki sigortalılar için m.55 hükmünün ayrı ayrı uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. (12. Daire, 2022/3647 E., 2024/1560 K., 26.03.2024; 12. Daire, 2022/6370 E., 2024/1561 K., 26.03.2024)
• Hak sahibi aylığının hesabında, m.55'in ikinci fıkrasının hak sahibi sayısına ilişkin yüzdelerinin ölen sigortalının kazanç esasına bağlı olarak uygulanması gerektiği yönünde yerleşik bir yorum bulunmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/227 E., 2021/1455 K., 18.11.2021)
• Eski Kanun'un ilgili hükmüne dayanan bir kararda, madde metninde yer alan güncel uygulamaya uyum sağlanmıştır; bu nedenle eski tarihli kararlarda belirtilen rakam ve yüzdelerin güncel metinle karşılaştırılması gerekir. (2008/56 E., 2011/58 K., 30.03.2011)

Nasıl ispat edilir?

• Artış, asgari tutar veya düzeltme talebinde bulunan sigortalı ya da hak sahibi, bağlanmış aylığın hesaba esas kazanç ve sigortalılık sürelerini belgelerle ispatlamalıdır.
• Durum değişikliğinin tarihi, kurum kayıtları ve ilgili bildirimlerle ispatlanır; değişikliğin tarihinden sonraki ilk ödeme dönemi bu tarihe göre belirlenir.
• Alt sınır uygulanmasını isteyen taraf, hak sahibi sayısını ve bakmakla yükümlü olunan eş veya çocuk varlığını nüfus ve aile belgeleriyle ispatlamak zorundadır.
• Uluslararası sözleşme kapsamındaki kısmi aylık iddiası, sözleşmeye dayanan bağlanma kararı ve ilgili ülkedeki prim süreleri ile ispatlanır; Kurum bu sözleşmeye dayanarak alt sınırın uygulanmadığını savunursa bu savunmayı kendi kayıtlarıyla ispatlamak zorundadır.
• Yıllık asgari tutar iddiasında, bir önceki yılın son ödeme ayında ödenen en düşük yaşlılık aylığı Kurumun ödeme kayıtlarıyla ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Malullük aylığının asgari tutarı, m.4/1 (a), (b) ve (c) bentlerindeki sigortalı gruplarına göre ayrı ayrı uygulanır.
• 5510 sayılı Kanun m.19: Sürekli iş göremezlik gelirinin hesabını düzenler; m.55'teki %85 asgari tutar bu hesaplanan gelir için geçerlidir.
• 5510 sayılı Kanun m.29: Ortalama aylık kazancın belirlenmesini düzenler; m.55'teki alt sınır yüzdeleri bu kazanç üzerinden hesaplanır.
• 5510 sayılı Kanun m.82: Prime esas günlük kazanç alt sınırlarını belirler; m.55'teki alt sınır tutarları bu sınırlardan hesaplanır.
• 5510 sayılı Kanun m.56: Gelir ve aylık bağlanamayacak halleri düzenler; m.55 bağlanmış aylığın tutarını, m.56 ise aylığın bağlanamayacağı ya da kesileceği halleri düzenler.

5510 sayılı Kanun'un 56. maddesi, ölen sigortalının hak sahiplerinden belirli ağır hallerde gelir ve aylık ödenmemesini ve ödenmiş tutarların geri alınmasını düzenler. Birinci fıkra, sigortalıya veya hak sahibine karşı kasten öldürme, ağır suç veya mirasçılıktan çıkarılmaya yol açan hallerde hak kaybını kurar. İkinci fıkra, boşanmış görünüp boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların gelir ve aylıklarının kesilmesini ve geri alınmasını öngörür. Madde, kişinin hak sahipliğinin ölen sigortalıyla ilişkisi üzerinden uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında geri alma usulünün ayrıntıları (m.96), ölüm aylığının bağlanma ve kesilme koşulları (m.34) ve yaşlılık ya da malullük aylığına alt sınır uygulaması yer alır.

Gelir ve aylık bağlanmayacak haller: hangi kavramlar bilinmeli?

Hak sahibi

Ölen sigortalının ölümünden doğan gelir ve aylıklara hak kazanabilecek kişilerdir. Maddenin kapsamı bu kişiler üzerinden belirlenir.

Kesinleşmiş yargı kararı

Birinci fıkradaki hallerin varlığının, ilgili mahkeme kararıyla kesinleşmiş olarak ortaya konulmasıdır. Kurum bu kararı beklemeden kendi tespitiyle ödemeyi durduramaz.

Ağır suç

Birinci fıkra b bendinde, hak sahibi veya sigortalıya karşı işlenen ve mirasçılıktan çıkarma sebebi oluşturan nitelikli suçtur. Hafif kabahatler bu kapsamda değerlendirilmez.

Fiilen birlikte yaşama

Boşanmış olunmasına rağmen eşlerin aynı konutta sürekli yaşamasıdır. Yalnızca resmî adres kaydı bu tespit için yeterli değildir, fiili birlikteliğin belirlenmesi gerekir.

Geri alma

Hak sahibine ödenmiş gelir ve aylıkların 96. madde hükümlerine göre geri istenmesidir.

Gelir ve aylık bağlanmayacak haller: hangi şartlar aranır?

• Ölen sigortalının hak sahiplerinden birinin, birinci fıkranın a veya b bendinde sayılan hallerden birini gerçekleştirmiş olması gerekir.
• Bu hallerin varlığı hakkında kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmalıdır.
• Kararın, sigortalıyı kasten öldürme, öldürmeye teşebbüs veya sürekli iş göremez hale getirme gibi a bendi hallerinden birini ya da ağır suç, mirasçılıktan çıkarma veya aile yükümlülüğünü ağır biçimde yerine getirmeme gibi b bendi hallerinden birini ortaya koyması gerekir.
• İkinci fıkra bakımından, boşanmış olan kişinin boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığının belirlenmiş olması gerekir.
• Bu koşullar gerçekleştiğinde gelir veya aylık ödenmez ya da kesilir.

Gelir ve aylık bağlanmayacak haller: hangi sonuçları doğurur?

• Birinci fıkradaki hallerde kesinleşmiş yargı kararı bulunan kişilere gelir veya aylık ödenmez.
• Birinci fıkra kapsamında daha önce ödenmiş gelir ve aylıklar 96. madde hükümlerine göre geri alınır.
• İkinci fıkradaki hallerde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilir.
• İkinci fıkra kapsamında kendilerine ödenmiş tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır.
• Kesinleşmiş yargı kararı bulunmayan birinci fıkra hallerinde gelir veya aylık kesilmez.
• Fiilen birlikte yaşama tespit edilmediği sürece ikinci fıkra uygulanmaz ve aylık devam eder.

Gelir ve aylık bağlanmayacak haller: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Boşanmış olmak ile fiilen ayrı yaşamanın aynı şey olduğunu varsaymak; ikinci fıkra için boşanma kararı tek başına yeterli değildir, fiili birlikteliğin de belirlenmesi gerekir.
• Birinci fıkra kesilmesi için kesinleşmiş yargı kararını aramamak; a ve b bentlerinde kesinleşmiş yargı kararı şarttır.
• İkinci fıkra kapsamını ölüm aylığı dışındaki bütün gelirlere otomatik olarak genişletmek; metin bağlanmış olan gelir ve aylıkları düzenler.
• Yürürlük tarihi öncesi bağlanmış aylıklara ikinci fıkrayı kendiliğinden uygulamak; uygulamada bu tarihten önceki aylıklara uygulanmayacağı yönünde görüş bulunduğunu dikkate almamak.
• Geri alma tutarını hesaplarken 96. maddedeki sürelere ve usule bakmamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı iddiasında, komşu ifadeleri ve kontrol memuru tutanakları tek başına yeterli sayılmamakta, fiili birlikteliğin tespiti için somut delillerin aranması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/1135 E., 2025/213 K., 09.04.2025)
• Davanın dayanağının 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'un 56. maddesinin ikinci fıkrası olduğu, bu nedenle hükmün yürürlük tarihinden önce bağlanan aylıklara uygulanamayacağı yönünde değerlendirme yapıldığı görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/305 E., 2024/471 K., 25.09.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2023/281 E., 2024/425 K., 12.09.2024)
• Boşanma kararının mahkemece verilmiş olması, kontrol memurlarınca yok sayılamayacağı yönünde eleştiri konusu yapılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/18 E., 2026/205 K., 01.04.2026; Hukuk Genel Kurulu, 2025/20 E., 2026/206 K., 01.04.2026; Hukuk Genel Kurulu, 2024/332 E., 2025/794 K., 10.12.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Kesilme işlemini yapan Kurum, birinci fıkra hallerinin varlığını kesinleşmiş yargı kararıyla ortaya koymakla yükümlüdür. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/18 E., 2026/205 K., 01.04.2026; Hukuk Genel Kurulu, 2025/20 E., 2026/206 K., 01.04.2026; Hukuk Genel Kurulu, 2024/332 E., 2025/794 K., 10.12.2025)
• İkinci fıkra bakımından fiilen birlikte yaşamanın varlığını ispat yükü Kurumdadır; komşu ifadesi, kontrol tutanağı ve adres kaydı bu amaçla kullanılır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/1135 E., 2025/213 K., 09.04.2025)
• Hak sahibi, resmi adres kaydı ile birlikte yaşamadığını ortaya koyan delillerle savunma yapabilir ve bu savunmayı yazılı belgelerle destekleyebilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/1135 E., 2025/213 K., 09.04.2025)
• Yazılı ifade vermekten kaçınma tek başına fiili birlikteliğin kanıtı sayılmaz; tanık anlatımlarının bütünlük içinde değerlendirilmesi gerekir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/1135 E., 2025/213 K., 09.04.2025)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.96: Ödenmiş gelir ve aylıkların geri alınmasının usul ve esaslarını düzenler. 56. madde geri alma sonucunu bağlar, uygulamanın ayrıntısı 96. maddededir.
• 5510 sayılı Kanun m.34: Ölüm aylığının kesilme hallerini düzenler. 56. maddenin ikinci fıkrası ile birlikte değerlendirildiğinde, boşanma sonrası birlikteliğe bağlı kesilme ayrı bir sebep olarak ortaya çıkar.

5510 sayılı Kanun'un 57. maddesi, iş kazası ve meslek hastalığı hallerinde hak sahiplerine bağlanacak gelirlerin hesabında esas alınacak doğum tarihini, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarında yaşa bağlı hükümlerin uygulanmasında esas alınacak doğum tarihini ve yaş düzeltmelerinin hangi tarihten sonra dikkate alınmayacağını düzenler. Ayrıca nüfus kayıtlarında ay ve gün bilgisi eksik olanların doğum tarihinin nasıl sayılacağını ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarının 5434 sayılı Kanun'un 40. maddesindeki yaş hadleri nedeniyle yapılacak emeklilik işlemlerinde esas alınacak tarihi belirler. Madde, sigortalılar, hak sahipleri ve bu kişilerin dayandığı önceki sandık mevzuatına tabi olanlar bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında, sigortalılık başlangıcının ve prim ödeme gün sayısının tespiti (m.80 ve ilgili hükümler), malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin aylık bağlama koşulları (m.27 vd. ve m.34 vd.) ile yaş düzeltmesine ilişkin idari ve yargısal usul yer alır.

Yaş: hangi kavramlar bilinmeli?

Esas alınan doğum tarihi

Nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihidir ve gelir, aylık ve sermaye değeri hesabında yaş esas alınırken kullanılır. Maddede farklı tarihler öngörüldüğünden her hal için hangi tarihin nüfus kütüğündeki kaydının esas alınacağı ayrıca belirlenmelidir.

Yaş düzeltmesi

Nüfus kütüğündeki doğum tarihinin sonradan değiştirilmesi sonucunu doğuran işlemdir. Madde, sigortalılığın ilk başladığı tarihten sonra yapılan yaş düzeltmelerinin sigortalılık hesaplarında dikkate alınmayacağını öngörür.

İlk defa tabi olma tarihi

Sigortalının 5510 sayılı Kanun'a veya bu Kanunla yürürlükten kaldırılan kanunlara ilk kez tabi olduğu tarihtir. Madde bu tarihi, yaş hesabında esas alınacak nüfus kaydının belirlenmesinde ve yaş düzeltmelerinin sınırlandırılmasında referans olarak kullanır.

Yaş hadleri

5434 sayılı Kanun'un 40. maddesinde belirlenen, Silahlı Kuvvetler ve Jandarma ile Sahil Güvenlik mensuplarının yaş sınırına bağlı emeklilik işlemlerinde kullanılan yaştır. Bu sınırlar yalnız anılan kadrolar ve bu kanunun 40. maddesi kapsamında uygulanır.

Yaş hesabında 1 Temmuz ve 1 Eylül kuralı

Nüfus kaydında ay ve gün bulunmayan doğumlarda ya da yalnız ayı yazılı olan doğumlarda, maddenin öngördüğü sabit günler esas alınır. Bu kural genel hal ile ilgilidir ve yaş hadleri bakımından ayrı bir 1 Eylül kuralı ile birlikte uygulanır.

Yaş: hangi şartlar aranır?

• İş kazası veya meslek hastalığı hali bakımından, hak sahiplerine bağlanacak gelirin hesabında iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim ya da sağlık kurulu raporuyla ilk kez tespit edildiği tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihinin esas alınması gerekir.
• Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarında yaşa bağlı hükümlerin uygulanmasında, sigortalı ve hak sahibi çocuğun bu Kanuna veya önceki sandık mevzuatına ilk defa tabi olduğu tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihi esas alınmalıdır.
• Hak sahibi çocuklar bakımından, sigortalının bu Kanuna göre ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan çocuklar için nüfus kütüğüne ilk kez yazılan doğum tarihi esas alınmalıdır.
• İş kazası, meslek hastalığı, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından gelir ve aylık bağlanması ile sermaye değeri hesabında, ilk tespit ya da ilk tabi olma tarihinden sonra yapılan yaş düzeltmeleri dikkate alınmamalıdır.
• Nüfus kayıtlarında doğum ay ve günü yazılı değilse doğum 1 Temmuz olarak kabul edilmelidir; yalnızca ay yazılı ise o ayın birinci günü esas alınmalıdır.
• Yaş hadleri nedeniyle emeklilik işlemi yapılacak TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensupları bakımından, ay ve günü yazılı olmayanlar ile 1 Eylülden önce doğanlar için 1 Eylül, 1 Eylül ve sonrasında doğanlar için müteakip yılın 1 Eylül tarihi esas alınmalıdır.

Yaş: hangi sonuçları doğurur?

• İş kazası ve meslek hastalığında hak sahiplerine bağlanacak gelirler, olay veya ilk tespit tarihindeki nüfus kaydına göre hesaplanır.
• Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarında yaş koşulu, sigortalının ilk tabi olduğu tarihteki nüfus kaydına göre değerlendirilir.
• Sonradan doğan hak sahibi çocuğun yaşı, nüfusa ilk yazılan doğum tarihine göre belirlenir.
• İlk tespit veya ilk tabi olma tarihinden sonra yapılan yaş düzeltmeleri gelir, aylık ve sermaye değeri hesabında dikkate alınmaz.
• Nüfus kaydında ay ve gün yoksa 1 Temmuz, yalnız ay yazılıysa o ayın birinci günü doğum tarihi sayılır.
• TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarının yaş hadlerine bağlı emeklilik işlemleri 1 Eylül veya müteakip yılın 1 Eylül tarihinde yapılır.
• Madde bir yaş düzeltmesinin hiç yapılamayacağını söylemez; düzeltmenin sigortalılık hesabında hangi tarihten sonra etkili olmayacağını belirler.

Yaş: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yaş düzeltmesinin tümüyle geçersiz olduğunu varsaymak; madde yalnızca ilk tespit ya da ilk tabi olma tarihinden sonraki düzeltmeleri dikkate almaz.
• Malûllük, yaşlılık ve ölüm ile iş kazası ve meslek hastalığı için aynı referans tarihini almak; her kolun esas tarihi farklıdır.
• Sonradan doğan hak sahibi çocuk için ilk tabi olma tarihindeki nüfus kaydına bakmak; bu çocuklar için nüfusa ilk yazılan doğum tarihi esas alınır.
• Ay veya günü eksik nüfus kayıtlarında 1 Temmuz kuralını TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik emeklilik işlemlerinde de uygulamak; bu kadrolarda 1 Eylül kuralı geçerlidir.
• Mülga kanunlardaki yaş kuralını bu maddeden bağımsız uygulamak; madde mülga sandıklara tabi olanlar bakımından bu tarihi açıkça bağlar.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yüksek mahkemeler, sigortalılığın başlangıcından sonra yapılan yaş düzeltmelerinin sosyal sigorta hesaplarında etkisiz olduğu yönünde uygulama geliştirmiştir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/680 E., 2022/1397 K., 27.10.2022; 10. Hukuk Dairesi, 2023/10161 E., 2023/10790 K., 06.11.2023)
• Mahkemeler, kuralın somut olayın özelliklerine göre esnek uygulanıp uygulanmayacağını tartışmış; ilk derece mahkemesinin bu kuralı katı biçimde uygulamayabileceğine dair değerlendirmesi, üst mercilerce incelenmiştir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/280 E., 2024/296 K., 29.05.2024)
• Uygulamada 506 sayılı Kanun'un 120. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 57. maddesi birlikte değerlendirilerek, ilk çalışmadan sonra idari işlemle değiştirilen doğum tarihinin hangi etkiyi doğuracağı tartışılmıştır. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/822 E., 2020/409 K., 16.06.2020)
• Danıştay tarafından 57. maddenin 1, 2 ve 3. fıkralarına ilişkin iptal ve yürütmenin durdurulması istemlerinin incelendiği görülmektedir. (Danıştay 15. Daire Başkanlığı, 2013/2572 E., 2018/5219 K., 24.05.2018)
• Genel Kurul kararlarında 57. maddenin uyuşmazlığa uygulanması gerektiği vurgulanmış, somut olayın bu hükme göre çözülmesi gerektiği belirtilmiştir. (Genel Kurul, 2020/1617 E., 31.01.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Yaş düzeltmesini ileri süren taraf, düzeltmenin hangi tarihte yapıldığını ve hangi nüfus kaydına dayandığını yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır.
• İlk tespit veya ilk tabi olma tarihindeki nüfus kaydı, SGK kayıtları ve nüfus müdürlüğü belgeleri ile ispatlanır.
• İş kazası veya meslek hastalığında olay tarihi ve hekim ya da sağlık kurulu raporunun tarihi, ilgili tıbbi belgelerle ispatlanır.
• Karşı taraf, düzeltmenin sigortalılık başlangıcından önce yapıldığını ileri sürerse bunu nüfus kaydı ve sigortalılık kayıtlarıyla ispatlamalıdır.
• Kurumun 'düzeltme dikkate alınmaz' savunması, düzeltmenin ilk tabi olma tarihinden sonra yapıldığını göstermekle ispatlanır. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/680 E., 2022/1397 K., 27.10.2022)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.27: Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin aylık bağlama koşullarını düzenler; m.57 bu koşullarda yaşın hangi nüfus kaydına göre tespit edileceğini belirler.
• 5510 sayılı Kanun m.80: Prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süreleri ile ilgilidir; m.57 yalnız yaşa ilişkin tarihi düzenler, prim hesabını değil.
• 5434 sayılı Kanun: Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'dur; m.57, bu Kanun'un 40. maddesinde belirlenen yaş hadlerini 1 Eylül kuralı ile bağlar.
• 5417 sayılı Kanun: Mülga sandık mevzuatından biridir; m.57 bu kanuna tabi olanların doğum tarihinin esas alınmasını öngörür.
• 6900 sayılı Kanun: Mülga sandık mevzuatındandır; m.57 bu kanuna tabi olanlar için aynı doğum tarihi kuralını uygular.
• 506 sayılı Kanun m.120: Mülga kanunun yaş düzeltmesine ilişkin hükmüdür; uygulamada 5510 sayılı Kanun m.57 ile birlikte anılmaktadır.

5510 sayılı Kanun'un 58. maddesi, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kuruluşunu, üye yapısını, çalışma ve toplantı kurallarını, huzur hakkını, Kurulun incelemeye yetkili olduğu itiraz konularını, mahkemelerden gelen dosyalarda görüş bildirmesini ve sekretarya ile yönetmelik düzenlemesini kapsar. Madde, Kurumca verilen vazife malûllüğü, iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik ile çalışma gücünün malûliyeti gerektirecek derecede kaybına ilişkin kararların itiraz üzerine incelenmesinde uygulanır ve bu kararları veren Kurum ile Kurul üyelerine ilişkin bütün tarafları ilgilendirir. Maddenin kapsamına girmeyen konular: Kurulun görev alanı dışındaki yetkili sağlık kurullarının oluşumu ve rapor düzenleme usulü, malûllük oranının yönetmelikteki tespit esasları (m.58 kapsamında yönetmelikle düzenlenir, ancak ölçütleri madde metninde yoktur), sigortalının kurul önündeki rapor düzeni ile sağlık hizmeti kapsamı (m.64) ve iş kazası ile meslek hastalığı sigortasının yerine getirilme şartları, bu hususların tamamı başka kurallara bağlıdır.

Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu: hangi kavramlar bilinmeli?

Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu

Branşları Kurum tarafından belirlenen uzman hekimlerden oluşan, Kanunda yazılı görevleri yerine getiren ve itiraz konusu sağlık kararlarını inceleyen kuruldur. Kurul, Kurumun kendi tıbbi birimi değildir; Kurumca verilen kararları denetleyen bir organdır.

Huzur hakkı

Kurul toplantılarına katılanlara, katıldıkları her toplantı günü için ödenen ücrettir. Miktarı 4000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunur ve ayda sekiz toplantı ile sınırlıdır.

Mazeretsiz devamsızlık

Bir takvim yılı içinde mazeretsiz olarak birbirini izleyen beş veya toplam on toplantıya katılmama halidir. Bu hâlde üyelik kendiliğinden sona erer ve yerine aynı usulle yeni üye görevlendirilir.

Salt çoğunluk

Kurul kararlarının alınmasında aranan oy ölçütüdür. Oylarda eşitlik olursa başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır.

İtiraz konusu karar

Kurumun sigortalı hakkında verdiği vazife malûllüğü, iş kazası ve meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik derecesi ile çalışma gücünün malûliyeti gerektirecek kayıp kararlarından, itiraz edilmiş olanlardır. Kurulun incelemesi yalnızca bu kararlarla sınırlıdır.

Bilirkişi raporu talebi

Mahkemelerin dava dosyasını bilirkişi sıfatıyla Kurula gönderip görüş istemesidir. Kurul bu görevi yalnızca bu Kanunda yazılı görevleri aşmamak kaydıyla yapar.

Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu: hangi sonuçları doğurur?

• Kurul üyeleri, katıldıkları her toplantı günü için huzur hakkı alır; ayda sekiz toplantıyı aşan toplantılar için ayrıca huzur hakkı ödenmez.
• Kurulun çalışmalarıyla ilgili her türlü gider Kurumca karşılanır.
• Kurul gerek gördüğü hâllerde dışarıdan uzman görüşü alabilir; bu kişilere de aynı miktar ve şartlarda huzur hakkı ödenir.
• Bir takvim yılı içinde mazeretsiz beş ardışık veya toplam on toplantıya katılmayan üyenin üyeliği kendiliğinden sona erer ve yerine aynı usulle yeni üye görevlendirilir.
• Kurul, sigortalı veya hak sahiplerinin talebi üzerine kendi görevlendirdiği uzman hekimi dinlemek zorundadır; bu talebin reddedilmesi kanuna aykırılık oluşturur.
• Kurulun görev, yetki, çalışma usul ve esasları ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usul ve esaslar Kurumca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
• Kurulun sekretarya işlemleri Kurumca yerine getirilir.
• Aynı usulle birden fazla Kurul oluşturmaya Bakanlık yetkilidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay, Kurulun incelemesinin yalnızca itiraz konusu kararlarla sınırlı olduğunu ve Kurumca verilen malûllük ile çalışma gücü kaybına ilişkin tespitlerde Kanunda öngörülen usulün izlenmesi gerektiğini kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/400 E., 2025/68 K., 19.02.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2021/237 E., 2022/1758 K., 15.12.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2020/120 E., 2022/622 K., 28.04.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2019/779 E., 2022/411 K., 29.03.2022)
• Yargıtay, malûllük ve meslekte kazanma gücü kaybı tespitlerinde Kurul incelemesinin 5510 sayılı Kanunun 58. ve 95. maddelerinde öngörülen yolla yapılması gerektiğini kabul etmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/3271 E., 2024/9311 K., 01.10.2024; 10. Hukuk Dairesi, 2024/9553 E., 2024/9713 K., 09.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Kurul incelemesine itiraz eden sigortalı veya hak sahibi, itiraza konu Kurum kararını ve itiraz dilekçesini sunmakla yükümlüdür.
• Kurulun uzman hekim dinlenmesi talebini, talep eden taraf yazılı olarak yapmalı; talebin reddi ya da gerçekleşmemesi usul eksikliği olarak ileri sürülür.
• Huzur hakkı ve katılım sayısına ilişkin iddialarda Kurul toplantı tutanakları ve yoklama kayıtları esas alınır.
• Mazeretsiz devamsızlık sonucu üyeliğin sona erdiği iddiasında, bu sayının o takvim yılı içindeki toplantı kayıtlarından belirlenmesi gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.63: Sağlık hizmetlerinin yöntem, tür, miktar ve kullanım süreleri belirlenir; madde metninde açıkça atıf yapılmamakla birlikte Kurulun denetlediği sağlık kararlarıyla dolaylı ilişkilidir.
• 5510 sayılı Kanun m.64: Kurumca karşılanmayacak sağlık hizmetlerini düzenler; Kurul bu maddenin kapsamına girmez, ancak sigortalının sağlık hizmeti talebi üzerine verilen kararlar Kurul incelemesine konu olabilir.
• 5510 sayılı Kanun m.95: Malûllük derecesi ve çalışma gücü kaybına ilişkin hükümleri düzenler; Kurul incelemesi bu tespitler üzerinden yürür.

Madde, 5510 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetim ve kontrolünü, bu denetimi yapan Kurum memurlarının yetkilerini ve denetlenenlerin yükümlülüklerini düzenler. Ayrıca ihaleli işler ile özel bina inşaatı işyerlerinde ilişiksizlik belgesi verilmesine ilişkin serbest muhasebeci malî müşavir ve yeminli malî müşavir raporlarının niteliğini, kamu idarelerinin denetim elemanlarının bildirim yükümlülüğünü ve bu raporların sorumluluk rejimini kapsar. Madde, işverenler, sigortalılar, işyeri sahipleri, tasfiye ve iflas idaresi memurları, işle ilgili gerçek ve tüzel kişiler ile tüm kamu görevlileri bakımından uygulanır. Madde, Kurumun prim alacağının tahsil yöntemlerini, prim ve idari para cezalarının hesaplanmasını ve itiraz usulünü düzenlemez (ilgili hükümler için 5510 sayılı Kanunun 102. maddesi ve ilgili mevzuat). Kurumun iş mahkemesi önündeki dava yolunu ve zamanaşımını da düzenlemez; bu konular genel hukuk ve usul hükümlerine tabidir. Denetimin ayrıntılı usul ve esasları Kurumca çıkarılacak yönetmeliğe bırakılmıştır."

Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi: hangi kavramlar bilinmeli?

Denetim ve kontrol memuru

Kurum tarafından bu görevlendirilmek üzere atanan ve 5510 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemleri denetleyen Kurum personelidir. Görevlendirme dışındaki Kurum personeli bu sıfatı taşımaz.

Kurum alacağını doğuran olay

Prim, gecikme cezası, gecikme zammı ya da idari para cezası gibi Kuruma ödeme yükümlülüğü doğuran fiil veya durumdur. Denetim memuru bu olayı görevi sırasında tespit ettiğinde tutanakla belgeler.

Tutanak karinesi

Denetim memurlarınca düzenlenen tutanakların aksi sabit oluncaya kadar geçerli sayılması hâlidir. Tutanak kesin delil değildir; karşı tarafın aksini ispatına açıktır.

İlişiksizlik belgesi

İşverenin Kuruma prim borcunun bulunmadığını gösteren belgedir. Maddede, ihaleli işler ve özel bina inşaatı işyerleri bakımından rapor ve ödeme koşuluna bağlanmıştır.

Yetkili meslek mensubu raporu

3568 sayılı Kanuna göre yetkilendirilmiş serbest muhasebeci malî müşavir ya da yeminli malî müşavirin, işyeri kayıtlarını inceleyerek Kuruma bildirilen işçilik tutarlarına ilişkin düzenlediği rapordur. Raporun geçerli olması Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun hesaplama yöntemine bağlıdır.

Müştereken ve müteselsilen sorumluluk

Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen meslek mensubu ile işverenin Kurumun uğradığı zarardan birlikte ve her birinin tamamından sorumlu olmasıdır. Kurum, zararın tamamını her birinden talep edebilir.

Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi: hangi şartlar aranır?

• Denetimin Kurumun görevlendirdiği denetim ve kontrol memurları eliyle yapılması gerekir; askerî işyerlerinde askerî iş müfettişleri de denetim yapabilir.
• Denetim memurunun görevi sırasında Kurum alacağını doğuran bir olay veya bu olaya ilişkin işlemi tespit etmiş olması gerekir.
• İlgililerin (işveren, sigortalı, işyeri sahibi, tasfiye ve iflas idaresi memuru, işle ilgili gerçek ve tüzel kişiler) denetim memurları çağrıldığında gelmesi, gerekli defter ve belgeleri getirip göstermesi ve görevin yapılması için her türlü kolaylığı sağlaması gerekir; istekler gecikmeksizin yerine getirilmelidir.
• Yasal denetimde 4857 sayılı İş Kanununda belirtilen denetim, teftiş ve kontrol yetkisi de kullanılabilir.
• İhaleli işler ve özel bina inşaatı işyerlerinde ilişiksizlik belgesi için, yetkili meslek mensubunun raporunda Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun hesaplama yapılmış olması gerekir.
• Eksik işçilik bildirilen işyerlerinde ilişiksizlik belgesi verilebilmesi için, tespit edilen fark işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim, gecikme cezası ve gecikme zammı ile 102. maddenin birinci fıkrasının (d) bendi ile (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca verilecek idari para cezalarının ödenmiş olması gerekir.
• Meslek mensupları, işverenin devamlı işyerlerinin sigortalıları ile yaptığı işler ile Kurumda tescil edilmemiş işler veya tescil edilmiş olmakla birlikte işçilik bildirimi yapılmamış işler hakkında inceleme yapamaz.
• Kamu idarelerinin denetim elemanları, yaptıkları inceleme sırasında sigortasız çalıştırıldığını tespit ettikleri kişileri Kuruma bildirmek zorundadır; diğer prime esas kazanç veya sigortalı gün eksikliğine ilişkin tespitlerini en geç bir ay içinde bildirir.

Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi: hangi sonuçları doğurur?

• Denetim memurlarınca düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir; Kurum alacağı bakımından bu tutanaklar karine olarak işler.
• Denetim ve kontrol memurlarının tespitleri yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir.
• Denetime ilişkin çağrıya uymayan, gerekli belgeleri göstermeyen ya da kolaylık sağlamayan ilgililer madde kapsamında yükümlülüğe aykırı davranmış olur.
• Kamu görevlileri denetim memurlarına gerekli kolaylığı göstermek ve yardımcı olmakla yükümlüdür.
• Yetkili meslek mensubunun usul ve esaslara uygun raporu ile eksik işçilik bildirilen işyerleri, fark tutar üzerinden hesaplanan prim, gecikme cezası, gecikme zammı ve idari para cezalarını ödediklerinde ilişiksizlik belgesi alabilir.
• Kurumca belirlenen usul ve esaslara aykırı hareket edilerek Kurum zararına sebep olunduğu anlaşılan meslek mensuplarının raporları dikkate alınmaz; sonraki raporları da Kurumca işleme konulmaz.
• Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen meslek mensupları, Kurumun uğradığı zarardan işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olur; Kurumun genel hükümlere göre takip hakkı saklıdır.
• Kamu idaresi denetim elemanlarının tespitleri üzerine Kurum bildirimi esas alarak gerekli yasal işlemi yapar; ilgililerin itiraz hakları saklıdır.
• Denetim ve kontrolün ayrıntılı usul ve esasları Kurumca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Denetim memurunun tutanağını kesin delil saymak; oysa tutanak karine niteliğindedir ve aksi ispat edilebilir.
• Kurum memurlarının tutanaklarının yemin dışındaki delillerle ispatlanamayacağını varsaymak; madde yemin dışında her türlü delile izin verir.
• Kamu idaresi denetim elemanının tespitini Kurum tutanağı ile aynı karine gücünde saymak; bu tespit bildirim niteliğindedir ve Kurum yasal işlemi kendi değerlendirmesiyle yapar.
• İlişiksizlik belgesinde SMMM veya YMM raporunu kesin kabul etmek; Kurumun denetim yetkisi saklı kalmaktadır.
• Devamlı işyerinin sigortalılarıyla yapılan işleri veya işçilik bildirimi yapılmamış işleri meslek mensubunun incelemesine konu almak; madde bu işleri inceleme kapsamı dışında bırakır.
• Usul ve esaslara aykırı rapordan doğan zararı yalnız işverene yüklemek; gerçeğe aykırı rapor düzenleyen meslek mensubu da işverenle müştereken ve müteselsilen sorumludur.
• Eksik bildirimin düzeltilmesi için yalnızca prim ödemesinin yeterli olacağını düşünmek; ilişiksizlik için gecikme cezası, gecikme zammı ve idari para cezalarının da ödenmesi gerekir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay, Kurum memurlarının görevleri sırasında tespit ettiği olaylara ilişkin işlemlerin yemin hariç her türlü delille ispatlanabileceğini ve memur tutanaklarının aksi sabit oluncaya kadar geçerli olduğunu kabul etmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2019/689 E., 2022/989 K., 22.06.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2018/382 E., 2021/894 K., 01.07.2021; Hukuk Genel Kurulu, 2018/342 E., 2021/645 K., 01.06.2021; Hukuk Genel Kurulu, 2016/440 E., 2020/175 K., 18.02.2020)
• Tutanağın karine niteliği, karşı tarafın yazılı ve tanık delilleriyle çürütülebilmesi anlamına gelir; tanık beyanlarında tutarlılık ve tutanak tanığının dinlenmesi değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/247 E., 2021/1173 K., 07.10.2021; Hukuk Genel Kurulu, 2018/1019 E., 2021/1037 K., 21.09.2021)
• Kurum memurlarının hazırladığı tutanaklar durum tespiti niteliğindedir; Kurum bunlara dayanarak işlem yapmadıkça hukuki sonuç doğurmaz ve bu aşamada tek başına dava açılamaz. Bu tutanaklara karşı açılan davada hukuki yarar yokluğu nedeniyle dava şartı noksanlığı ile usulden red edilebilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Kurum alacağını doğuran olayı ileri süren Kurum, olayın varlığını ispatla yükümlüdür; denetim memurunun tutanağı bu ispatta karine oluşturur.
• Tutanak aksi ispat edilinceye kadar geçerli olduğundan, tutanağa karşı çıkan işveren veya sigortalı aksini yazılı belge, tanık veya bilirkişi gibi delillerle ispatlamak zorundadır.
• Denetim memurunun tespit ettiği olaylar yemin dışındaki her türlü delille ispatlanabilir; bu nedenle tanık ve belge delilleri kullanılabilir.
• İlişiksizlik belgesi için sunulan SMMM veya YMM raporunun Kurumca belirlenen usul ve esasa uygun olup olmadığı belgelerle incelenir; Kurumun denetim yetkisi saklı olduğundan rapor kesin delil değildir.
• Kamu idaresi denetim elemanının bildirimi üzerine yapılan işlemde, bildirimin gerçekliğini ve prime esas kazancın eksik bildirildiğini Kurum belgeleriyle ortaya koymalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.102: Birinci fıkranın (d) ve (e) bentlerinin (4) numaralı alt bendinde düzenlenen idari para cezaları, ilişiksizlik belgesi için ödenmesi gereken tutarın bir parçasını oluşturur.
• 4857 sayılı İş Kanunu: Madde, Kurum denetim memurlarına İş Kanununda belirtilen denetim, teftiş ve kontrol yetkisini de tanır.
• 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî Müşavirlik Kanunu: İlişiksizlik belgesi için rapor düzenleyecek serbest muhasebeci malî müşavir ve yeminli malî müşavirlerin yetkisini belirler.