Akıl hastalığı nedir?

Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran akıl hastalığında kişi evlenme ehliyetine sahip değildir ve ehliyet hükümleri (m.125) uygulanır.

Ayırt etme gücünü ortadan kaldırmayan akıl hastalığında kişinin ehliyeti vardır; ancak bu madde uyarınca evlenme engeli oluşur.

Ehliyetsizlik hâlinde evlenme mutlak butlanla geçersiz olur; ayırt etme gücü kalmamış ama engel rapor ile kalkabilen hâlde evlenme raporla mümkün olur.

Bu maddedeki akıl hastalığı kişinin evlenme engelini oluşturur.

Akıl zayıflığı, kısıtlama sebebi olarak m.405 kapsamında düzenlenmiştir ve bu madde kapsamında açıkça yer almaz.

Akıl zayıflığı bakımından evlenme engeli olarak bu maddenin uygulanıp uygulanmayacağı metinden kesin çıkmaz; kısıtlama ayrı bir süreçtir.

Akıl hastalığı, ayırt etme gücünü veya ortak hayatı etkileyen zihinsel bozukluktur.

Sara (epilepsi) akıl hastalığı sayılmaz; zekâ geriliğinin akıl hastalığı niteliği taşıyıp taşımadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenir.

Sara nedeniyle bu madde uygulanamaz; zekâ geriliği ise rapor ile hastalık niteliği kazanırsa madde kapsamına girer.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, biyolojik bir durumun varlığına dayanır ve maddenin ilk fıkrasında birlikte sayılır.

Savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ve kötü yönetim, m.406 kapsamında ayrı bir sebep grubudur.

Akıl hastalığı sebebiyle kısıtlamada resmi sağlık kurulu raporu zorunludur; m.406 sebeplerinde ise kişinin dinlenmesi aranır.

Yaş küçüklüğü, kişinin yaşına bağlı olarak ayırt etme gücünün tümüyle yokluğu değil, yaşa göre değişen gelişimine bağlanır.

Akıl hastalığı, akıl zayıflığı ve sarhoşluk ise kişinin ruhsal ya da geçici durumuna bağlıdır ve her olayda ayrı değerlendirilir.

Yaş küçüklüğünde ayırt etme gücü yaşa göre; diğer sebeplerde olayın ve kişinin durumuna göre belirlenir. (Ceza Genel Kurulu, 2018/226 E., 2022/478 K., 23.06.2022)

Evlenmeye engel akıl hastalığı varken sağlık kurulu raporu olmadan evlenme gerçekleşmişse bent uygulanır.

Raporun gerçeğe aykırı düzenlenmiş olması da aynı sonucu doğurur.

Her iki durumda da evlenme mutlak butlanla sakattır; rapor varlığı görünüşte bu sonucu değiştirmez.