Tespit davası nedir?

Tespit davası yalnızca hukuki ilişkinin varlığını veya yokluğunu belirler; davalıyı bir edaya mahkum etmez.

Eda davasında hüküm, davalıyı bir şeyi vermeye, yapmaya veya yapmamaya mahkum eder.

Eda davası açılabiliyorsa tespit davasında güncel yarar kural olarak bulunmaz; tespit davası eda davasının öncüsü sayılır.

Gerçek tespit davasında amaç, mevcut bir hukuki ilişkinin varlığı veya yokluğu hakkındaki uyuşmazlığı gidermektir.

Kira tespiti gibi davalar, adı tespit olsa da sözleşme içeriğini yeniden düzenlediği için inşai dava niteliğindedir.

Bu tür davalarda m.106'nın güncel yarar şartı ve tespit davasına ilişkin sınırlar doğrudan uygulanmaz; dava niteliğine göre rejim belirlenir.

Tespit davası kararı, borçlunun mal varlığının en az üçte birini kaybettiğine ilişkin davada verilen karara dayanır ve alacağın dava veya icra safhasına geldiğini gösterir.

Sulh belgesi, alacaklı ve borçlunun muvazaasız biçimde sulh olup belgeyi karşılıklı imzalamalarına dayanır ve belgeye konu alacağı değersiz alacak sayar.

Tespit kararı alacağın dava veya icra aşamasına geldiğini gösterir, sulh belgesi ise alacağın değersizliğini doğrudan sağlar. Her iki yol da pasifte karşılık ayrılmasına dayanak olabilir, ancak sulh belgesi için muvazaasızlık şartı aranır.

Takipten önce açılan davada borçlu, takibin durdurulması için ihtiyati tedbir isteyebilir; mahkeme alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında bu tedbiri verebilir.

Takipten sonra açılan davada takibin ihtiyati tedbirle durdurulması mümkün değildir; borçlu yalnızca icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini isteyebilir.

Takibin durdurulması talebi yalnızca takip öncesi davada mümkündür; takip sonrası davada ancak paranın alacaklıya verilmemesi talep edilebilir.

Ödeme yapılmadan önce veya ödeme yapılmamış olarak sürdürülen dava menfi tespit davasıdır.

Borç ödendikten sonra menfi tespit davası kanun gereği istirdat davasına dönüşür ve ödenen paranın geri alınması istenir.

Ödeme gerçekleşmişse dava istirdat davası olarak devam eder; ödemenin hangi tarihte yapıldığı sürenin başlangıcını belirler.

Üçüncü kişi, bildirimden itibaren yirmi gün içinde dava açtığına dair belgeyi icra dairesine verirse, cebri icra işlemleri kararın kesinleşmesine kadar durur.

Üçüncü kişi itirazda bulunur ama dava açıp belgeyi sunmazsa, takip işlemleri durmaz.

Yalnız belgenin sunulması cebri icranın durmasını sağlar; davanın kaybedilmesi hâlinde üçüncü kişi dava konusunun en az yüzde yirmisi tutarında tazminata mahkûm edilir.