TCK Madde 24Kanunun hükmü ve amirin emri
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, hukuka aykırı ancak bağlayıcı bir emrin yerine getirilmesinin ceza sorumluluğuna etkisini; emrin konusu suç teşkil ettiğinde yerine getirenin ve emri verenin sorumluluğunu; emrin hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanunla engellendiği hallerde sorumluluğun emri verene geçmesini düzenler. Maddenin ikinci fıkrası emri yerine getirenin sorumsuzluğunu, üçüncü ve dördüncü fıkraları ise sorumluluğun kimde toplanacağını belirler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmez.
(2)Yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uygulayan sorumlu olmaz.
(3)Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Aksi takdirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur.
(4)Emrin, hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanun tarafından engellendiği hallerde, yerine getirilmesinden emri veren sorumlu olur.
Madde gerekçesi
Hükûmet Tasarısının "Kanunun hükmü ve amirin emri" başlıklı 27. maddesinin iki ve üçüncü fıkraları değiştirilmiştir. Hiyerarşik yapı içinde amirin verdiği emrin hukuka uygun olması hâlinde, verilen bu emrin yerine getirilmesi de hukuka uygun olacaktır. Amirin emri, hukuka aykırı olmasına rağmen, bu emir emredilen açısından bağlayıcı olabilir. Anayasamıza göre; kamu görevlileri, görevlerini ifa ederken amiri durumundaki kişilerden aldıkları emirleri hukuka aykırı bulmaları hâlinde, bu emri "yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir"ler. Ancak, emir hukuka aykırı olmakla beraber, amir "emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, emir yerine getirilir; bu hâlde emri yerine getiren sorumlu olmaz" (madde 137, fıkra 1). Bu durumda emri yerine getiren açısından bir hukuka uygunluk nedeni değil, bir sorumsuzluk nedeni söz konusudur. Yerine getirme zorunluluğu, esasen hukuka aykırı olan emri hukuka uygun hâle getirmez. Ancak, hiyerarşik yapı dolayısıyla, emri yerine getiren sorumlu olmaz. Bu durumda sorumluluk, emri verene aittir. Hükûmet Tasarısındaki hükümde, bu durumda emri verenin de sorumluluktan kurtarılmasına yönelik bir ifadeye yer verilmişti. Yapılan değişiklikle bu yanlışlık düzeltilmiştir. Emir, hukuka aykırı olmanın yanı sıra, ayrıca suç da teşkil edebilir. Anayasamız, konusu suç teşkil eden emrin yerine getirilmesine "hiçbir surette" izin vermemektedir (madde 137, fıkra 2). Bu durumda emri "yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz". Maddenin üçüncü fıkrasında yapılan değişiklikle Anayasanın söz konusu hükmüyle paralellik sağlanmıştır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır.
Bu maddedeki kavramlar
- Konusu suç teşkil eden emir
- Yetkili merci
- Görev gereği zorunlu emir
- Hukuka aykırı ve bağlayıcı emir
- Hukuka uygunluğun denetlenmesinin engellenmesi
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
302 karar arasından seçildi- Ceza Genel Kurulu E.2022/45 K.2025/189 T.2025-04-30Ceza Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
Kanunun hükmünü/görevini yerine getiren kimseye ceza verilemeyeceği (TCK madde 24/1) gibi kanunun hükmünü/görevini yerine getirme koşullarının gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi de bu hatasından yararlanır (TCK m. 30/3).
- Ceza Genel Kurulu E.2023/217 K.2025/74 T.2025-02-13Ceza Genel KuruluBozmaYerleşik içtihat
aa- Sanığın, işlediği fiilin bir haksızlık teşkil ettiğini bilmesine rağmen bu fiili müşahhas olayda hukuka aykırı olmaktan çıkaran bir maddi sebebin varlığı hususunda kaçınılmaz bir yanılgıya düştüğü kanaatine varıldığında bir hukuka uygunluk sebebi olarak yetkili amir tarafından verilen ve yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan, hizmete ilişkin emrin ifasının (TCK madde 24) maddi şartlarında kaçınılmaz bir yanılgıya düştüğü kabul edilerek hatanın TCK'nın 30/3 delaletiyle 30/1. maddesi kapsamında kastı kaldıracak olması sebebiyle CMK'nın 223/2-c maddesi gereğince beraatine,
- 1. Ceza Dairesi · E. 2022/7336 · K. 2022/7288 · T. 26.09.2022Daire kararıRet
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 24/1. maddesinde “kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmeyeceği belirtilmiştir.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Ceza Sorumluluğunu Kaldıran veya Azaltan NedenlerCeza Hukuku Genel · 3.2 Suçun Genel Teorisi, Sorumluluğun Esasları - 2 · 2:14
Bu maddeye özel soru
İlçe Emniyet Müdürü (A), yasadışı bir gösteriye katıldığı iddiasıyla gözaltına alınan şüpheli (Ş)'nin sorgusu sırasında, Polis Memuru (M)'ye hitaben "Bu şahsı konuşturmak için ne gerekiyorsa yapın, insan onuruyla bağdaşmayacak şekilde ve sistematik olarak acı çekmesine yol açacak davranışlarda bulunun." şeklinde sözlü bir emir vermiştir. Polis Memuru (M), bu emri harfiyen yerine getirmiş ve (Ş)'nin bu eylemler sonucunda vücudunda kemik kırıkları oluşmuştur. Bu olayda, Polis Memuru (M)'nin cezai sorumluluğuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Polis Memuru (M), âmiri (A)’dan emrin yazılı olarak tekrar edilmesini isteseydi ve emir bu şekilde yerine getirilseydi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca ceza sorumluluğu yalnızca emri veren (A)'ya ait olurdu.
- B) Polis Memuru (M)’nin eylemi, TCK m. 24/2 kapsamında yetkili bir merciden verilen ve yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emrin uygulanması niteliğinde olduğundan, hukuka uygunluk nedeni bulunmaktadır ve cezai sorumluluğu doğmaz.
- C) Polis Memuru (M)'nin fiili, görevinin gerektirdiği ölçünün dışında kuvvet kullanma niteliğinde olup, TCK m. 256 uyarınca yalnızca zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması suçundan sorumluluğu gündeme gelir.
- D) Emrin hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanun tarafından engellendiği istisnai bir durumun varlığı kabul edilerek, TCK m. 24/4 uyarınca sorumluluğun sadece emri veren (A)’ya ait olduğuna karar verilmelidir.
- E) Polis Memuru (M), konusu açıkça suç teşkil eden emri yerine getirdiği için TCK m. 24/3 uyarınca sorumluluktan kurtulamaz ve bu emri veren İlçe Emniyet Müdürü (A) ile birlikte işkence suçundan dolayı cezalandırılır.
Bu maddeyle ilgili 4 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl