TBK Madde 238I. Süresi ve şerhi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Hüküm, taşınmaz satışı ilişkisi doğuran bu haklar bakımından uygulanır; taşınırlar için de kararlaştırılabilir, ancak bu durumda hükmün kıyasen uygulanması gündeme gelir. Hakkın kullanılmasına ilişkin usul, satış ilişkisinin kurulması ve bu hakların hükümsüzlüğü de maddenin kapsamı dışındadır; bunlar için TBK m.237 ve m.239 ile m.240 vd. hükümlerine bakılmalıdır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Önalım, geri alım ve alım hakları en çok on yıllık süre için kararlaştırılabilir ve kanunlarda belirlenen süreyle tapu siciline şerh edilebilir.
Madde gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, "B. Satış ilişkisi doğuran haklar / I. Süresi ve şerhi" kenar başlıklı yeni bir maddedir. Tasarının tek fıkradan oluşan 237 nci maddesinde, sözleşmeden doğan onalım, geri alım ve alım haklarının geçerli olarak kurulabilecekleri süre ile bu hakların tapu siciline şerhi düzenlenmektedir. Maddeye göre, onalım ve geri alım hakları en çok yirmibeş yıllık, alım hakkı ise en çok on yıl lık süre için kararlaştırılabilir ve kanunlarda belirlenen süre ile tapu siciline şerh edilebilir. Kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 216a maddesinde de aynı düzenlemeye yer verilmekle bir likte bu hakların tapu siciline şerhin süresi bakımından bir farklılık bulunmaktadır. Gerçekten, kay nak Kanunda söz konusu hakların tapu siciline şerhi bir süreyle sınırlanmadığı hâlde, Tasannın 237 nci maddesinde, "kanunlarda belirlenen süreyle" tapu siciline şerh edilebileceği öngörülmüştür. Böylece, madde, sözleşmeden doğan onalım hakkı ile alım ve geri alım haklarının şerhinin, her dummda on yıllık süre için etkisini göstereceğine ilişkin 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 735 inci ve 736 nci maddelerinin ikinci fıkralarındaki düzenlemelerle uyumlu olacak biçimde kaleme alınmıştır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddedeki kavramlar
- Alım hakkı
- Geri alım hakkı
- Önalım hakkı
- Şerh
- Munzam aynî etki
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeye özel soru
Malik (M), maliki olduğu tarla vasfındaki taşınmazını 2015 yılında Alıcı (A)'ya satmış ve satış sözleşmesine, “satış tarihinden itibaren 5 yıl içinde, satış bedelini iade etmek suretiyle taşınmazı tek taraflı olarak geri alabileceğine” ilişkin bir kayıt ekletmiştir. Bu geri alım (vefa) hakkı, aynı gün tapu siciline şerh edilmiştir. 2018 yılında (A), söz konusu taşınmazı Üçüncü Kişi (Ü)'ye satarak mülkiyeti devretmiştir. 2019 yılında (M), geri alım hakkını kullanmak istemiştir. Bu durumda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre (M)'nin geri alım hakkının hukuki niteliği ve akıbeti hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Geri alım hakkı, kanunda aksi belirtilmedikçe genel zamanaşımı süresi olan on yıl için kararlaştırılabilir; ancak tapuya şerh edilmiş olsa dahi bu süre taraflarca kısaltılamaz.
- B) Geri alım hakkı kullanıldığında, taşınmazın mülkiyeti geri alınırken ödenecek bedel, sözleşmede belirtilen bedel değil, hakkın kullanıldığı andaki güncel rayiç değerdir.
- C) Taşınmazın (Ü)'ye satılmasıyla birlikte (A)'nın mülkiyeti devretme borcu imkânsızlaşmış olup, (M)'nin geri alım hakkı sona erer ve (M) yalnızca (A)'ya karşı tazminat talebinde bulunabilir.
- D) Geri alım hakkı en çok on yıllık bir süre için kararlaştırılabilir ve bu süre içinde tapu siciline şerh edilmesi durumunda, taşınmazın mülkiyetini sonradan kazanan her malike karşı ileri sürülebilir.
- E) (M)'nin geri alım hakkını kullanabilmesi için, taşınmazı devralan yeni malik (Ü) ile yeniden bir satış sözleşmesi yapması ve (Ü)'nün bu sözleşmeyi kabul etmesi zorunludur.
Bu maddeyle ilgili 1 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl