Hak ehliyeti nedir?

Hak ehliyeti, kişinin haklara sahip olabilme ve borç altına girebilme yeteneğidir; bu yeteneğe her insan sahiptir.

Fiil ehliyeti, kişinin bu hakları kendi fiilleriyle kullanabilmesi ve hukuki işlem yapabilmesidir; yaş, ayırt etme gücü ve kısıtlılık durumuna bağlıdır.

Bir bebeğin hak ehliyeti vardır ve miras alabilir, ancak fiil ehliyeti bulunmadığı için kendi başına hukuki işlem yapamaz.

Hak ehliyetinden önceden vazgeçme, kişinin hak sahibi olma yeteneğinden hiç yararlanmamayı taahhüt etmesidir.

Doğmuş bir hakkın kullanılmasından vazgeçme ya da bu haktan feragat, kişinin mevcut hakkı üzerinde tasarruf etmesidir.

Hak ehliyetinden önceden vazgeçme kesin hükümsüzdür; doğmuş bir hakkın kullanılmasından vazgeçme ise geçerlidir.

Hak ehliyeti ana rahmine düşme anından başlar ve sağ doğum koşuluna bağlıdır.

Kişilik ise sağ ve tam doğumla kesin olarak başlar.

Cenin, sağ doğum gerçekleşmediği sürece bağımsız bir kişi değildir; doğum gerçekleşince ehliyet geriye etkili olarak kazanılmış sayılır.

Tüzel kişi, kuruldukça kişilik kazanır ve kural olarak insana özgü nitelikler dışındaki tüm haklara ve borçlara ehildir.

Gerçek kişi, TMK m.8 uyarınca doğumla (sağ doğmak şartıyla ana rahmine düşmeyle) hak ehliyeti kazanır ve hukuk düzeninin sınırları içinde eşit ehliyete sahiptir.

İki kişi türünün hak ehliyeti nitelik olarak aynıdır; fark içeriktedir. Tüzel kişi cins, yaş ve hısımlık gibi niteliklere bağlı haklara ehil değildir.

Hak ehliyeti, haklara ve borçlara ehil olmayı ifade eder ve bu maddeyle düzenlenir.

Fiil ehliyeti, hakkın kişinin kendi fiiliyle kazanılmasını ifade eder ve tüzel kişide organların faaliyeti üzerinden gerçekleşir.

Tüzel kişinin bir hakka sahip olması, o hakkı organları aracılığıyla kullanabilmesi anlamına gelmez; bu ayrım ayrı hükümlerle değerlendirilir.

Cins, yaş ve hısımlık gibi yaradılış gereği insana özgü niteliklere bağlı haklar tüzel kişiye tanınmaz.

Bu niteliklere bağlı olmayan haklar ve borçlar, kanunda özel bir sınırlama yoksa tüzel kişiye açıktır.

Sınır, ilgili hakkın içeriğine bakılarak belirlenir; hakkın genel olarak tüzel kişiye tanınıp tanınmayacağı, o hakkın niteliğinden çıkar.