Zapt nedir?

Satışta satıcı, sözleşmede ayrıca üstlenmese de zapt ve ayıp açısından kanundan doğan sorumluluk taşır.

Bağışlamada bağışlayan, zapt ve ayıptan ancak açıkça garanti vermişse sorumlu olur.

Garanti sözü bulunmayan bağışta zapt veya ayıp nedeniyle tazmin talebi kabul edilmez.

Ayıp, kiralananın kendisinin sözleşmeye uygun niteliği taşımamasıdır.

Zapt, üçüncü kişinin kiralanan üzerinde kiracının hakkıyla bağdaşmayan bir hak ileri sürmesidir.

Ayıpta kiracı m.304 vd. uyarınca talep hakları kullanır; zaptta kiraya veren davayı üstlenir ve kiracının zararını giderir.

Üçüncü kişi satılanın tamamını buna bağlı haklarla birlikte alır.

Üçüncü kişi yalnızca bir bölümünü alır ya da malın kullanımına engel olur.

Madde her iki hâlde de satıcıyı sorumlu tutar; kanun, kısmi zaptı açıkça kapsar.

Tam zapt, satılanın tamamının alıcının elinden alınmasıdır ve sözleşme kendiliğinden sona erer.

Kısmi zapt, satılanın yalnızca bir kısmının alınmasıdır; alıcı sözleşmenin feshini talep edemez, yalnızca zararının tazminini isteyebilir.

Tam zapt hâlinde sözleşme kanun gereği sona erer ve alıcı satış bedelini geri ister; kısmi zapt hâlinde sözleşme sürer ve tazmin ile sınırlı kalınır (m.218/I). Alıcı üstün hakkı bilseydi satın almayacağını ispatlarsa sözleşmenin tamamen ortadan kalkmasını dava edebilir (m.218/II).

TBK m.229 uyarınca alıcı yalnızca fiilen elde ettiği yararları geri verir.

TBK m.217 zapt hükmünde alıcının elde etmeyi ihmal ettiği yararlar da kapsama girer.

Ayıp nedeniyle dönmede iade yükü daha dardır; zapt hükmüne kıyasla alıcının yükümlülüğü azalır.

Zapt, üçüncü kişinin üstün hakkı nedeniyle malın elden alınması veya kullanımının engellenmesidir.

Ayıp, malın niteliğinin sözleşmeye aykırı olmasıdır; hukuki ayıp ile maddi ayıp ayrılır.

Her iki sorumluluk aynı madde ile bağlanmış olsa da şartları ve sonuçları ayrıdır; zapt için üstün hak, ayıp için niteliğin sözleşmeye aykırılığı aranır.