Dosya üzerinde inceleme nedir?

10 maddede geçiyor · 8 kanun

Kısaca

Dosya üzerinde inceleme, 8 kanunda 10 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

  • HMK m.306 · tavzih ve tamamlama talebi ile usulü: Mahkemenin tarafları duruşmaya çağırmadan, yazılı talep ve belgeler üzerinden karar vermesidir.
  • CMK m.104 · şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri: Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtayın, tarafları dinlemeden yalnızca dosya içeriğine bakarak yaptığı incelemedir.
  • 2247 s. K. m.26 · toplanma ve karar verme koşulları ve incelemelerin dosya üzerinde yapılması: Mahkemenin tarafları dinlemeden, yazılı belgeler üzerinden yaptığı incelemedir.

Kanunda nerede geçiyor

10 madde

Hukuk Muhakemeleri Kanunu

  • HMK m.23 · İnceleme usulü ve sonucu

    Yargı yeri belirlemesinin tarafların duruşmaya çağrılmadan, yalnızca dosya içeriği üzerinden yapılmasıdır. Madde, incelemenin dosya üzerinden yapılabileceğini belirtir; duruşma yapılmasını yasaklamaz.

  • HMK m.306 · Tavzih ve tamamlama talebi ile usulü

    Mahkemenin tarafları duruşmaya çağırmadan, yazılı talep ve belgeler üzerinden karar vermesidir. Karşı taraf cevap vermemiş olsa bile uygulanabilir; sözlü açıklama davetinin ise mahkemenin takdirinde olduğu anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun

  • Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun m.25 · Hüküm uyuşmazlıklarında uygulanacak inceleme kuralları

    Hüküm uyuşmazlığının taraflar dinlenmeden, yalnızca dosya içeriği üzerinden değerlendirilmesidir. Mahkeme gerekli görürse veya istek üzerine tarafları dinleyebilir; bu bir zorunluluk değildir.

  • Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun m.26 · 4. BÖLÜM — Uyuşmazlık Mahkemesi Görüşmeleri ve Kararları — Toplanma ve karar verme koşulları ve incelemelerin dosya üzerinde yapılması:

    Mahkemenin tarafları dinlemeden, yazılı belgeler üzerinden yaptığı incelemedir. Maddenin ikinci fıkrasına göre kanunda belirtilen haller dışında kural olarak bu yöntem uygulanır.

Ceza Muhakemesi Kanunu

  • CMK m.104 · Şüpheli veya sanığın salıverilme istemleri

    Bölge adliye mahkemesi veya Yargıtayın, tarafları dinlemeden yalnızca dosya içeriğine bakarak yaptığı incelemedir.

Türk Ticaret Kanunu

  • TTK m.412 · b) Mahkemenin izni

    Mahkemenin duruşma yapmadan, belgeler üzerinden karar vermesi yöntemidir. Madde, zorunluluk olmadıkça bu yolun izleneceğini öngörür.

Avukatlık Kanunu

  • Av. K. m.157 · Disiplin kurulu kararına karşı itiraz

    Disiplin davasının duruşma yapılmadan, yazılı dosya üzerinden karara bağlanması usulüdür. Kural olarak bu usul uygulanır.

Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun

Rekabetin Korunması Hakkında Kanun

  • Rekabetin Korunması Hakkında Kanun m.48 · Nihai Karar

    Sözlü savunma yapılmadan, dosyadaki yazılı belgeler esas alınarak yapılan değerlendirmedir. Sözlü savunmaya gelinmeyen veya yapılmayan hallerde kararın dayanağı budur.

Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu

  • Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.56 · Çalışma esasları

    Kurulun, tarafların sözlü açıklamasına dayanmadan, önündeki yazılı belgeler ve bilgiler üzerinden uyuşmazlığı değerlendirmesidir. Kurul gerekli gördüğünde taraflardan ek bilgi ve belge isteyebilir.

Karıştırılan kavramlar

Dosya üzerinde inceleme ile taraf dinleme arasındaki fark nedir?

Mahkeme, hüküm uyuşmazlığını kural olarak dosya üzerinde inceler.

Mahkeme gerekli gördüğü hallerde veya istek üzerine tarafları dinleyebilir.

Taraf dinlenmesi zorunlu değildir; istek üzerine yapılan dinleme ise Mahkemenin takdirine bağlıdır.

2247 s. K. m.25

Dosya üzerinde inceleme ile taraf dinlenmesi arasındaki fark nedir?

Kural olarak inceleme dosya üzerinde yapılır.

Kanunda belirtilen hallerde dosya dışında inceleme yapılabilir.

Taraf dinlenmesi istisnadır; kanunda öngörülmedikçe duruşma veya sözlü inceleme yapılmaz.

2247 s. K. m.26

Dosya üzerinde inceleme ile dinleme ve yerinde inceleme arasındaki fark nedir?

Esas olarak inceleme dosya üzerinde yapılır; denetlenen kuruluş yöneticileri, ilgili bakanlık temsilcileri, DPT, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu yetkilileri çalışmalar sırasında bulunur ve gerektiğinde dinlenir.

Komisyon Başkanı gerekli gördüğünde altkomisyonlar eliyle kuruluşlarda yerinde inceleme yaptırabilir.

Dinleme ve yerinde inceleme olağan yol değil, gerektiğinde başvurulan araçlardır; inceleme esas olarak belge üzerinden yürür.

3346 s. K. m.7

Dosya üzerinde inceleme ile duruşma arasındaki fark nedir?

Kural olarak mahkeme dosya üzerinde inceleme yaparak karar verir.

Zorunluluk halinde mahkeme duruşma yapabilir.

Duruşma yapılması istisnadır ve zorunluluk gerektirir; kural olarak duruşma gerekmez.

TTK m.412

Duruşmalı inceleme ile dosya üzerinde inceleme arasındaki fark nedir?

Duruşma yapılan işte ilgililer çağrılır, ifadeleri ve delilleri dinlenir ve taraflar gelmese bile karar verilir.

Duruşma yapılmayan işte icra mahkemesi dosya üzerinden inceleme yapar ve kararını on gün içinde verir.

Duruşma yapılmazsa on günlük karar süresi işler; duruşma yapılırsa bu süre bağlı değildir ve duruşma takvimi belirler.

İİK m.18

Dosya üzerinde inceleme ile duruşma ve sözlü açıklama arasındaki fark nedir?

Yüce Divan dışında kalan işler kural olarak dosya üzerinden incelenir.

Bireysel başvurularda duruşma yapılmasına karar verilebilir; ayrıca gerekli görülen hâllerde ilgililer ve bilgisi olanlar sözlü açıklama için çağrılabilir.

Duruşma yapılması Mahkemenin takdirindedir; kendiliğinden zorunlu bir duruşma hakkı doğmaz.

Anayasa m.149

İlgili konular

Örnek kararlar

2 karar
  1. 2. Hukuk Dairesi, 2025/4089 E., 2025/7681 K., 23.09.2025
    İlgili madde: HMK m.306
  2. 7. Hukuk Dairesi, 2025/77 E., 2025/677 K., 12.02.2025
    İlgili madde: HMK m.306

Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

İlgili terimler

Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.

Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.