Rücu hakkı nedir?

Kendi payından fazlasını ödeyen müteselsil borçlunun, diğer müteselsil sorumlulardan bu fazla ödeme kadar talep edebilmesi hakkıdır.

Adam çalıştıranın ödediği tazminatı çalışandan geri isteme hakkıdır. Kapsamı, çalışanın bizzat sorumlu olduğu miktarla sınırlıdır.

Zararı ödeyen sorumlunun, zarara başka bir sebeple sorumlu olan kişiye başvurarak ödediğini geri isteyebilmesi hakkıdır.

Borcu ödeyen borçlunun, iç ilişkiye göre sorumluluğu bulunan diğer borçlulardan ödediği miktarı geri isteyebilme yetkisidir. Maddenin uygulanabilmesi için bu hakkın varlığı gerekir.

Kefilin ödediği borç nedeniyle asıl borçludan ödediği miktarı geri isteyebilme hakkıdır. Madde, bu hakkın bildirim yükümlülüğüne aykırılık hâlinde kaybedilebileceğini düzenler.

Taşıyıcılar zincirinde zararı ödeyen taşıyıcının diğer taşıyıcıya karşı sahip olduğu geri isteme hakkıdır. Maddenin üçüncü fıkrası bu hakkın zamanaşımını ayrıca düzenler.

Ipotekle teminat altına alınmış borcu ödeyen kişinin, ödediği miktar oranında borçludan veya diğer borçlulardan geri isteyebileceği hak. Bu maddede rücu, gemi maliki olmayan ödeyenin gemi ipoteğini kazanmasının ölçüsüdür.

Borçlunun, ipotekle güvence altına alınmış borcu ödemesi nedeniyle, ipotekli gemilerden birinin malikine ya da hukuki selefine karşı sahip olduğu geri isteme hakkıdır. Bu hak, 1038 inci maddenin altıncı fıkrasındaki hâlde ortaya çıkar.

Birden fazla borçludan birinin ödediği tutarı, sorumluluk oranına göre diğer sorumludan geri isteme hakkı. Bu madde bakımından rücu hakkı, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıllık süreye tabidir.

Müteselsil sorumluluk hâlinde tazminatı ödeyen sigortacının diğer sigortacılara karşı, onların sözleşme hükümlerine göre ödemek zorunda oldukları bedeller oranında başvurabilmesidir.

Devletin, tazminatı ödemesinin ardından zararın doğmasında kusuru bulunan görevliye karşı yönelttiği geri isteme hakkıdır. Bu hak Devlete saklıdır ve Devlet ödemeyi yapmadan kullanamaz.

Ödemenin reddi hâlinde hamilin cirantalar gibi üçüncü kişilere başvurabilmesidir. Hamilin bu imkâna sahip olması, ödemenin geçerli sayılabilmesinin ayrı bir koşuludur; bu imkânın bulunmadığı hâlde ödeme geçersiz kalır.

Borcu kısmen ödeyen müşterek borçlunun, ödediği tutarı diğer müşterek borçludan geri isteme hakkıdır. Bu hak, hissesinden fazla ödediği ölçüde doğar ve maddede rücu hakkının varlığı ya da yokluğu kayıt tutarını değiştirmez.

Maddedeki ödeme yükümlüsü memur ya da amirin, icra dairesince alınan tutarı borçludan geri istemesi hakkıdır. Rücu, kanun hükümleri çerçevesinde kullanılır.

Devletin, vesayet dairelerinde görevlilerin sebebiyet verdiği zararı tazmin ettikten sonra bu kişilere karşı yöneltebileceği geri isteme hakkıdır. Rücu hakkının doğumu, zamanaşımının başlangıcıdır.

Borcu üstlenmeyen ya da üstlendiği miktardan fazlasını ödeyen mirasçının, ödediğini diğer mirasçılardan geri isteme hakkıdır. Bu hak paylaşma sözleşmesinin kapsamına ve miras payına bağlıdır.

Verginin kesilip ödenmesinden sorumlu tutulan kişinin, ödediği vergiyi asıl mükellefe karşı geri isteyebilmesi hakkıdır. Madde bu hakkı kesenin sorumluluğu nedeniyle kaldırmaz.

Sorumlulardan birinin borcun tamamını ya da bir kısmını ödemesi halinde, diğer sorumlulara karşı ödediği tutarı talep edebilmesi hakkıdır. Madde bu hakkı açıkça saklı tutmuş ve sorumlular arasındaki iç ilişkiyi değiştirmemiştir.

Ödemeyi yapan sorumlunun, asıl mükellef veya diğer işlem tarafına karşı ödediği vergi ve cezayı geri isteyebilme hakkıdır. Ödeyen kişi, kağıdı imzalayan mükellefe karşı bu hakkı kullanır.

Vergi ve cezayı ödemek zorunda kalan kişinin, asıl sorumlu olan mükellefe başvurarak ödediğini geri isteme hakkıdır. Madde bu hakkı saklı tutar; hamil, ödediği tutarı mükellefinden geri alabilir.

Borcu ödeyen ortağın, borcu ödemeyen diğer ortaklara payları oranında başvurabilmesi hakkıdır. Maddede bu hak saklı tutulmuştur.

Ortaklardan birinin, kooperatif borcunu ödemesi üzerine diğer ortaklara karşı payı oranında talepte bulunma hakkıdır. Bu hakkın zamanaşımı, ödemenin yapıldığı andan başlar.

Kurumun, sigortalıya veya hak sahiplerine ödediği yardımları, zararı doğuran üçüncü kişiden geri isteme hakkıdır. Madde metninde bu hakkın kapsamı ayrıntılı olarak yazılmamıştır; uygulamada kanundan doğan (basit) rücu olarak nitelendirilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/371 E., 2024/1410 K., 15.02.2024)

Kurumun, zararlandırıcı olay nedeniyle hak sahiplerine ödediği tutarları, sorumlu kişilere karşı geri isteyebilmesi hakkıdır. Kapsamı ve niteliği yargı kararlarında ele alınmıştır.