Anayasa Madde 40XV. Temel hak ve hürriyetlerin korunması
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Anayasa'nın 40. maddesi, Anayasa ile tanınan hak ve hürriyetleri ihlal edilen kişinin yetkili makama geciktirilmeden başvurabilmesini isteme hakkını düzenler. Devletin, işlemlerinde ilgili kişilere hangi kanun yollarını, hangi mercilere başvuracaklarını ve bunların sürelerini bildirme yükümlülüğünü de kapsar. Ayrıca kişinin resmî görevlilerin haksız işlemleri sonucu uğradığı zararın Devletçe tazmini ve Devletin ilgili görevliye rücu hakkını düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.
(Ek fıkra: 3/10/2001-4709/16 md.) Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.
Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.
Değişiklik geçmişi(1)
- 03.10.2001“Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere…” ile başlayan fıkra 03.10.2001 tarihinde 4709 sayılı Kanunla eklendi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Bu maddedeki kavramlar
- Rücu hakkı
- Devletin tazmin sorumluluğu
- Geciktirilmeden başvurma imkânı
- Haksız işlem
- Kanun yollarını ve mercileri belirtme yükümlülüğü
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
287 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2020/622 K.2022/323 T.2022-03-15Hukuk Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
Anılan maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, Anayasa’nın 40. maddesi uyarınca diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir [Anayasa Mahkemesinin (AYM) 28.11.2013 tarihli ve 2013/64 E., 2013/142 K. sayılı kararı].
- Hukuk Genel Kurulu E.2017/2927 K.2022/56 T.2022-01-25Hukuk Genel KuruluBozma
“Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40/3. maddesi “…Kişinin, resmi görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir.
- İdare Dava Daireleri Kurulu · E. 2025/12 · K. 2025/35 · T. 14.05.2025İDDKRet
Madde 40 - Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Temel Hak ve Hürriyetlerin KorunmasıAnayasa Hukuku · 2.2 Kişinin Hak ve Ödevleri · 23:46
Bu maddeye özel soru
Resmi görevlilerin haksız işlemleri sonucu uğranılan zarar kim tarafından tazmin edilir ve sonrasında ne yapılır?
- A) Görevli tarafından ödenir, konu kapanır.
- B) Devletçe ödenir; Devletin sorumlu görevliye rücu hakkı saklıdır.
- C) Tazmin edilmez, sadece özür dilenir.
- D) Zarar görenin sigortası tarafından karşılanır.
- E) Sadece Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi emriyle ödenir.
Bu maddeyle ilgili 8 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl