Bölünmenin uygulanmasına ilişkin hükümler ve bölünme belgelerini inceleme hakkı

TTK m.162, bölünme sebebiyle devreden şirketin sermayesinin azaltılması halinde, sermaye azaltımına ilişkin genel hükümlerin uygulanmasını dışta bırakır. Hükmün kapsamındaki genel hükümler TTK m.473 ve m.474 ile m.592 ile kooperatifler bakımından Kooperatifler Kanunu m.98 uyarınca uygulanan TTK m.473 ve 474'tür. Hüküm, bölünme sebebiyle sermaye azaltımı yapan devreden şirketler ve kooperatifler bakımından uygulanır. Sermaye azaltımının hangi koşullarda ve hangi oranda yapılacağını düzenlemez (bu konuda yönetim organının takdiri ve bölünme raporu ilgilidir, m.169). Devralan şirketin sermaye artırımını düzenlemez (m.163). Tam bölünmede sermaye azaltımının söz konusu olmadığını ve bölünme raporunun içeriğini de düzenlemez (m.159, m.169).

Sermayenin azaltılması: hangi kavramlar bilinmeli?

Devreden şirket

Bölünme sebebiyle malvarlığının bir kısmını veya tamamını başka şirkete devreden ortaklık. Kısmi bölünmede varlığını sürdürür, tam bölünmede sona erer.

Sermaye azaltımı

Esas sermayenin itibari değerinin esas sözleşmede değiştirilerek düşürülmesi. Ödenmiş ya da ödenmemiş olması sonucu değiştirmez.

Tasarrufa elverişli özvarlık

Şirketin bağlı yedeklerle sınırlı olmaksızın ortaklara dağıtılabilecek öz kaynağı. Sermaye azaltılmadan nakdi temettü yoluyla dağıtım yapılabiliyorsa sermaye azaltımına gerek kalmayabilir.

Genel sermaye azaltımı hükümleri

TTK m.473 (rapor ve alacaklı korunması için ön koşul), m.474 (alacaklılara çağrı ve ilan) ve m.592 (limited şirketlerde kıyas) ile kooperatifler için KoopK m.98 uyarınca uygulanan düzenlemeler.

Tam bölünme

Bölünen ortaklığın sona erip ticaret sicilinden silinmesi yoluyla yapılan bölünme. Bu hâlde sermaye azaltımı söz konusu olmaz.

Sermayenin azaltılması: hangi şartlar aranır?

• Bölünme sebebiyle devreden şirketin sermayesinin azaltılması gerektiği hâlde, azaltımın bölünmenin bir parçası olarak yapılması gerekir.
• Sermaye azaltımında TTK m.473 ve m.474 uygulanmaz; alacaklılara ön rapor ve üç kez çağrı zorunluluğu bu hâlde aranmaz.
• Sermaye azaltımında TTK m.592 uygulanmaz; anonim şirket esas sermaye hükümlerinin limited şirkete kıyası bu hâlde devre dışı kalır.
• Kooperatif söz konusuysa KoopK m.98 uyarınca TTK m.473 ve 474 uygulanmaz; bu hükmün dışta bıraktığı genel hükümler kooperatiflerde de aynı şekilde işlemez.
• Azaltımın tek tek koşulları ve miktarı bölünme sürecinde belirlenir; bu hükümle yasal bir üst sınır ya da oran getirilmez.

Sermayenin azaltılması: hangi sonuçları doğurur?

• Bölünme sebebiyle devreden şirket sermayesini azaltırken TTK m.473, m.474 ve m.592 uygulanmaz.
• Kooperatiflerde KoopK m.98 uyarınca aynı hükümler dışta kalır.
• Sermaye azaltımı için m.473 gereği alacaklıların korunmasını gösteren rapor zorunluluğu bu hâlde yerine getirilmez; bunun yerine bölünme raporunda ve denetimde alacaklıların durumu incelenir.
• Sermaye azaltımının miktarı ve koşulları m.162'de belirlenmediğinden, bölünme sürecinde yönetim organının belirlemesi ve bölünme raporunda açıklaması gerekir.

Sermayenin azaltılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bölünme sebebiyle yapılan sermaye azaltımında TTK m.473 ve 474'ün hâlâ uygulanacağını sanmak; bu hükümler m.162 gereği dışta kalır.
• Kooperatiflerde KoopK m.98 atfını gözden kaçırıp TTK m.473-474'ün tümüyle uygulanacağını varsaymak.
• Tam bölünmede de sermaye azaltımı yapılabileceğini düşünmek; devreden şirket sona erdiğinden azaltım söz konusu olmaz.
• m.162'yi sermaye azaltımına ilişkin bir miktar ya da oran getiren hüküm olarak okumak; hüküm yalnızca uygulanmayan hükümleri sayar.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bölünme sebebiyle sermaye azaltımında alacaklıların korunmasının bölünme raporu, işlem denetimi ve ticaret sicili denetimi üzerinden sağlandığı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/9127 E., 2023/3352 K., 30.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bölünme sebebiyle sermaye azaltımını ileri süren devreden şirket, azaltımın bölünme sürecinin parçası olduğunu ve gerekli raporun hazırlandığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Sermaye azaltımının gerekli olup olmadığı ve miktarı bölünme raporunda ve işlem denetimi raporunda belgelenmelidir; bu belgeler yazılı delil niteliğindedir.
• Azaltımın alacaklılara zarar vermediğini savunan taraf, devreden şirketin kalan net malvarlığının alacakları karşıladığını bilanço ve bilirkişi raporu ile göstermelidir.
• Sermaye azaltımının TTK m.473 ve 474 kapsamında yapıldığını iddia eden taraf, bu kuralların uygulandığını ispat etmek zorundadır; m.162 gereği bu iddia geçerli değildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.473: Sermaye azaltımında alacaklıların korunmasına ilişkin rapor zorunluluğunu düzenler; m.162 bu hükmü bölünme sebebiyle azaltımda uygulanmaz kılar.
• 6102 sayılı Kanun m.474: Alacaklılara çağrı ve ilan usulünü düzenler; m.162 bölünme sebebiyle azaltımda bu usulü dışta bırakır.
• 6102 sayılı Kanun m.592: Limited şirket sermaye hükümlerinin anonim şirket hükümlerine kıyasını düzenler; m.162 bu kıyası bölünme sebebiyle azaltımda devre dışı bırakır.
• 6102 sayılı Kanun m.169: Bölünme raporunda, sermaye azaltımının gerekip gerekmediğini ve alacaklılar üzerindeki etkileri açıklamayı öngörür; m.162'nin uygulanma alanının bölünme sürecinde nasıl tamamlandığını gösterir.
• 6102 sayılı Kanun m.163: Devralan şirkette sermaye artırımını düzenler; m.162 ise devreden şirketin sermaye azaltımına ilişkindir.
• 6102 sayılı Kanun m.159: Tam bölünmede bölünen ortaklığın sona ereceğini belirtir; sermaye azaltımının söz konusu olmadığı hâlleri belirler.
• 6102 sayılı Kanun m.174: Alacaklıların korunmasına ilişkin bölünme güvencelerini düzenler; m.162 gereği sermaye azaltımında asıl koruma bu hükümlerle sağlanır.
• 6102 sayılı Kanun m.175: Alacaklıların korunmasına ilişkin bölünme güvencelerini düzenler; sermaye azaltımında genel hükümlerin yerini alan koruma aracıdır.
• Kooperatifler Kanunu m.98: Kooperatiflerde sermaye azaltımında TTK m.473 ve 474'ün uygulanmamasına dayanak olan atıfı yapar.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 163. maddesi, bölünmede devralan şirketin sermaye artırımının miktarını ve bu artırımda ayni sermaye hükümlerinin ve kayıtlı sermaye tavanının uygulanıp uygulanmayacağını düzenler. Madde, devralan şirketin sermayesini devreden şirket ortaklarının haklarını koruyacak miktarda artırma yükümlülüğünü ve bölünme sebebiyle yapılan artırımda ayni sermaye ile kayıtlı sermaye sistemine ilişkin istisnayı kapsar. Kuralın muhatabı, bölünme yoluyla devralan anonim şirket ve bu şirketin sermaye artırımına ilişkin organlarıdır. Madde, artırımın genel kurul kararı, rüçhan hakkı, yönetim kurulu beyanı ve sicil işlemleri gibi usul konularını düzenlemez; bu konular genel sermaye artırımı hükümlerinde yer alır (6102 sayılı Kanun m.457, m.460, m.462). Bölünmenin genel hükümleri ve koruyucu önlemler de bu maddenin kapsamı dışındadır (6102 sayılı Kanun m.159-174 ve m.166, m.169, m.170).

Sermaye artırımı: hangi kavramlar bilinmeli?

Devralan şirket

Bölünme sonucunda devreden şirketin varlığının bir kısmını devralan, bu nedenle sermaye artırımı yapması gerekebilen şirkettir. Bölünmenin türüne göre birden fazla devralan şirket bulunabilir.

Devreden şirket

Bölünme işlemi ile malvarlığının bir kısmını devreden ve bu malvarlığına karşılık devralan şirketin paylarını ortaklarına dağıtan şirkettir.

Koruyacak miktar

Devralan şirketin artırılacak sermayesinin, devreden şirketin ortaklarının haklarını koruyacak ölçüde olmasını ifade eder. Bu ölçü, devreden şirketin ortaklarının devralan şirkette pay sahibi olabilmesi için gereken payları karşılayacak tutardır.

Ayni sermaye

Nakit dışında malvarlığı değerlerinin sermaye olarak konulmasıdır. Bölünmede bu tür sermaye konulmasına ilişkin hükümler uygulanmaz, çünkü bölünmede aynî sermaye konulmasına ilişkin korumalar başka maddelerle sağlanmıştır.

Kayıtlı sermaye tavanı

Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulunun artırabileceği en yüksek sermaye tutarıdır. Bölünme sebebiyle yapılan artırımda, bu tavan müsait değilse bile tavan değiştirilmeden sermaye artırılabilir.

Sermaye artırımı: hangi şartlar aranır?

• Bölünme işlemi yoluyla devralan şirketin sermayesinin artırılması gerektiği ortaya çıkmış olmalıdır; bu gereklilik devreden şirket ortaklarının devralan şirkette pay alabilmesinden doğar.
• Devralan şirketin artırılan sermayesi, devreden şirketin ortaklarının haklarını koruyacak miktarda olmalıdır.
• Bölünmede ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümler uygulanmaz; bu nedenle ayni sermaye konulmasına ilişkin ayrı bir onay ya da değerleme gerekliliği bu artırım için aranmaz.
• Kayıtlı sermaye sisteminde tavanda yeterli yer bulunmasa bile, bölünme sebebiyle tavan değiştirilmeden sermaye artırılabilir.

Sermaye artırımı: hangi sonuçları doğurur?

• Devralan şirket, devreden şirket ortaklarının haklarını koruyacak miktarda sermaye artırmak zorundadır.
• Artırım bu miktarın altında kalırsa devreden şirket ortaklarının devralan şirkette pay alma hakkı korunmamış olur ve bölünme kararı bu bakımdan itiraz konusu olabilir.
• Ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümler uygulanmadığı için bölünme sebepli artırımda ayni sermaye bakımından ayrı bir kurul bulunmaz; bu korumalar bölünmeye ilişkin maddelerle sağlanır.
• Kayıtlı sermaye sisteminde tavan müsait değilse dahi bölünme sebebiyle sermaye artırılabilir ve tavanın değiştirilmesi zorunlu değildir.

Sermaye artırımı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bölünme sebepli artırımda ayni sermaye hükümlerinin de uygulanacağını varsaymak; madde bu hükümlerin uygulanmayacağını açıkça belirtir.
• Kayıtlı sermaye tavanı müsait değilse artırımın yapılamayacağını düşünmek; bölünme sebebiyle tavan değiştirilmeden artırım mümkündür.
• Artırılacak tutarı genel kurul kararındaki serbest takdire bırakmak; tutar devreden şirket ortaklarının haklarını koruyacak miktarla sınırlıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bölünme sebebiyle yapılan artırımda artırılan tutarın devreden şirket ortaklarının haklarını koruyacak ölçüde olup olmadığı, bölünme kararı ve bilançodan yapılan hesaplamayla denetlenir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/9127 E., 2023/3352 K., 30.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Devralan şirketin sermaye artırımının devreden şirket ortaklarının haklarını koruyacak miktarda olduğunu, artırımı talep eden taraf ispat yükü altındadır; bu ispat bölünme sözleşmesi, bilanço ve değişim oranı belgeleriyle yapılır.
• Artırım tutarının yeterliliğine itiraz eden ortak, artırımın koruyacak miktarın altında kaldığını ileri sürer ve bunu bilirkişi raporu ile ispatlamakla yükümlüdür.
• Kayıtlı sermaye sisteminde tavanın müsait olmadığını ileri süren taraf bu durumu sicil kayıtlarıyla ispatlar; tavan değiştirilmeden artırım yapıldığını savunan şirket bölünmenin sebep olduğunu belgelerle ortaya koyar.
• Ayni sermaye konulmadığını ileri süren şirket, artırımın bölünme sebebiyle yapıldığını bölünme planı ve sözleşmesi ile gösterir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.166: Bölünmede ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümlerin uygulanmamasının gerekçesi olan koruyucu önlemlerden biridir; 163. maddenin ikinci fıkrasındaki istisnayı destekler.
• 6102 sayılı Kanun m.169: Bölünmede devralan şirketin kendi koruyucu önlemlerini düzenler ve ayni sermaye korumalarının bölünmede yerini aldığını gösterir.
• 6102 sayılı Kanun m.170: Bölünmede koruyucu önlemleri düzenler; ikinci fıkradaki ayni sermaye istisnasının gerekçesine dayanak oluşturur.
• 6102 sayılı Kanun m.457: Sermaye artırımında yönetim kurulu beyanı ve gerekli bilgileri düzenler; 163. madde bu genel usulün bölünme sebepli artırımda nasıl uygulanacağını sınırlar.
• 6102 sayılı Kanun m.460: Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu yetkisi ve tavan kurallarını düzenler; 163. maddenin ikinci fıkrası bu tavan hükmünden istisna getirir.
• 6102 sayılı Kanun m.462: Sermaye artırımında iç kaynaklar ve bedelsiz payların kuralını düzenler; bölünme sebepli artırımın genel usul kurallarına tabi olduğunu gösterir.

Bölünme yoluyla yeni bir şirket kurulmasında kuruluş hükümlerinin hangi çerçevede uygulanacağını düzenler: bölünme çerçevesinde kurulan yeni şirkete TTK ile Kooperatifler Kanunu'nun kuruluşa ilişkin hükümlerinin uygulanması ve sermaye şirketlerinde asgari kurucu sayısı ile ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümlerin uygulanmamasıdır. Maddenin uygulanması bakımından bölünmeyle yeni kurulan sermaye şirketleri ve kooperatifler esas alınır. Madde, kuruluş işlemlerinin ayrıntısını (esas sözleşme içeriği, değerleme, tescil, kurucuların sorumluluğu) düzenlemez; bu konular kuruluşa ilişkin genel hükümlerde yer alır (TTK m.335 ve devamı). Bölünmenin kendisinin usulü ve koşulları ile bölünme sözleşmesi ve planının içeriği de bu maddenin konusu değildir (TTK m.150 vd. ve m.159 vd.). Bölünmenin geçersizliği ve bölünme davaları ile ilgili usul ve süreler de bu maddede düzenlenmez.

Yeni kuruluş: hangi kavramlar bilinmeli?

Bölünme yoluyla yeni kuruluş

Bir şirketin varlığının bir kısmını veya tamamını, yeni kurulacak bir veya birden fazla şirkete devretmesi suretiyle gerçekleşen bölünme türüdür. Bu maddede uygulanacak kuruluş hükümleri, yeni kurulan şirket bakımından devreye girer.

Kuruluşa ilişkin hükümler

Yeni bir şirketin tüzel kişilik kazanmasına kadar gereken işlemleri, yani esas sözleşme, kuruculuk, sermaye ve tescile ilişkin genel kuralları ifade eder. Bölünmeyle kurulan şirkete, şirket türüne göre TTK'nın ilgili kuruluş hükümleri ile Kooperatifler Kanunu'nun kuruluş hükümleri uygulanır.

Asgari kurucu sayısı

Sermaye şirketinin kurulabilmesi için gereken en az kurucu sayısıdır. Bölünme yoluyla kurulan sermaye şirketlerinde bu asgari sayı şartı aranmaz.

Ayni sermaye

Paradan başka bir değerin sermaye olarak konulmasıdır. Bölünme yoluyla kurulan sermaye şirketlerinde, ayni sermaye konulmasına ilişkin kuruluş kuralları uygulanmaz; yani bölünmede devredilen malvarlığı ayrıca ayni sermaye koyma prosedürüne tabi tutulmaz.

Yeni kuruluş: hangi şartlar aranır?

• Yeni kurulacak şirketin bir bölünme işlemi sonucunda kurulmuş olması gerekir.
• Yeni kurulan şirketin bir sermaye şirketi veya kooperatif olması halinde, kuruluşa ilişkin genel hükümler, bu Kanun ve Kooperatifler Kanunu bakımından uygulanır.
• Sermaye şirketi kurulurken kurucuların asgari sayısına ilişkin hükümlerin uygulanmaması için bölünmenin yeni kuruluş yoluyla gerçekleşmiş olması gerekir.
• Ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümlerin uygulanmaması için yeni şirketin bölünme yoluyla kurulmuş olması gerekir.

Yeni kuruluş: hangi sonuçları doğurur?

• Bölünme yoluyla kurulan sermaye şirketinde kurucuların asgari sayısına ilişkin hüküm uygulanmaz; tek bir kişi veya az sayıda kurucu ile kuruluş mümkün olur.
• Bölünme yoluyla kurulan sermaye şirketinde ayni sermaye konulmasına ilişkin hükümler uygulanmaz; devredilen malvarlığı için ayrıca ayni sermaye koyma ve değerleme usulü aranmaz.
• Yeni kurulan şirket bakımından TTK'nın ve Kooperatifler Kanunu'nun kuruluşa ilişkin genel hükümleri uygulanır; bu hükümlerin uygulanmadığı konular yalnız madde metninde sayılanlardır.
• Madde hükmü sermaye şirketleri için düzenlenmiştir; kooperatif türünde yeni kurulan yapıda Kooperatifler Kanunu'nun kuruluş hükümleri devreye girer.

Yeni kuruluş: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bölünme yoluyla kurulan sermaye şirketinde de asgari kurucu sayısının aranacağını sanmak; m.164 bu aramayı açıkça kaldırmıştır.
• Bölünmeyle kurulan şirkette ayni sermaye konulması için değerleme raporu aramak; m.164 ayni sermaye hükümlerini uygulanmaz kılmıştır.
• Maddeyi bölünmenin tüm usul ve geçerlilik koşullarını düzenleyen bir hüküm sanmak; madde yalnızca kuruluş rejimini belirler.
• Kooperatif türünde yeni kurulan şirkete sermaye şirketi kuruluş kurallarını uygulamak; m.164 kooperatiflerde Kooperatifler Kanunu'nun kuruluş hükümlerini işaret eder.

Nasıl ispat edilir?

• Bölünme yoluyla yeni bir şirketin kurulduğunu ileri süren taraf, bölünme sözleşmesi veya planı, bölünme kararı ve ticaret siciline tescil kaydı ile bunu ispatlar.
• Kurucu sayısının veya ayni sermayenin bulunmadığını öne süren taraf, bu konuda m.164'ün uygulanması gerektiğini ve bölünme kaynaklı kuruluş olduğunu belirten belgelerle ispat yükü altındadır.
• Ayni sermaye konulmamasına rağmen değerleme yapılmadığına itiraz eden taraf, yeni şirketin bölünme yoluyla kurulduğunu ispatlamak zorundadır; bu konuda bölünme belgeleri esastır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.137: Geçerli birleşme türlerini ve birleşme kataloğunu düzenler; yeni kuruluş yoluyla birleşmede hangi şirketlerin hangi şirketle birleşebileceğini belirler. Bölünmede yeni kurulan şirketin türünü bu çerçeve belirler.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.335: Anonim ve limited şirketlerin kuruluş usulünü, esas sözleşmenin imzalanmasını ve tescili düzenler; bu madde ile yeni kurulan bölünme şirketine uygulanan genel kuruluş rejiminin temelini oluşturur.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.342: Ayni sermaye konulmasına ilişkin şartları düzenler; m.164 bölünme yoluyla kurulan sermaye şirketinde bu hükmün uygulanmayacağını belirtir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.338: Anonim şirketin kurulabilmesi için kurucu sayısına ilişkin genel kuralı düzenler; m.164 bölünme yoluyla kurulan şirkette bu asgari sayı şartının uygulanmayacağını belirtir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.159: Bölünmenin tanımı ve türlerini düzenler; m.164'teki kuruluş hükmü ancak bu bölünme türlerinden yeni kuruluş yoluyla yapılan bölünme ile ilgilidir.
• Kooperatifler Kanunu: Bölünme yoluyla kurulan kooperatiflerin kuruluşuna ilişkin hükümleri içerir; m.164 bu kanunun kuruluş hükümlerinin de uygulanacağını belirtir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 165. maddesi, bölünmede bir ara bilançonun ne zaman çıkarılacağını ve bu bilançoya yıllık bilanço hükümlerinin nasıl uygulanacağını düzenler. Düzenleme, bilanço günü ile bölünme sözleşmesinin imzası veya bölünme planının düzenlenmesi tarihi arasındaki süreye ve bölünmeye katılan şirketlerin malvarlığındaki önemli değişikliklere bağlıdır. Kurala, bölünmeye katılan şirketler bakımından uyulur. Maddenin başlığı ara bilançoya ilişkin olsa da hüküm esasen bölünme sebebiyle bilanço çıkarma zorunluluğunu konu alır. Madde, bilançonun bölünme raporu ve değişim oranı ile ilişkisini, yeni kuruluş şeklindeki bölünmede bilançonun kimin için çıkarılacağını ve bilanço hazırlığında aranan ayrıntılı bilgi listesini düzenlemez; bunlar TTK m.169 ve m.167 kapsamındadır. Birleşmede ara bilanço için TTK m.144, tasfiye sırasında bilanço için TTK m.287 ve bölünme raporunun hazırlanması için TTK m.169 ayrı hükümlerdir. Bilançonun genel değerleme ve envanter kuralları ile defter tutma usulü de bu maddenin dışında kalır.

Ara bilanço: hangi kavramlar bilinmeli?

Ara bilanço

Yıllık bilanço dönemi dolmadan, bölünme işlemi için hazırlanan ve bilanço gününden sonraki bir tarihi esas alan bilançodur. Yalnızca madde metnindeki iki halden biri gerçekleştiğinde çıkarılır.

Bilanço günü

Bilançonun esas aldığı tarihtir. Altı aylık süre bu günden ve bölünme sözleşmesinin imzası ya da bölünme planının düzenlenmesi tarihinden hesaplanır.

Malvarlığında önemli değişiklik

Son bilançonun çıkarılmasından sonra bölünmeye katılan şirketlerin malvarlıklarında ortaya çıkan, değerlemeyi etkileyecek ölçüde büyük değişikliktir. Değişikliğin önemli olup olmadığı somut olaya göre belirlenir; kanun bu konuda sayısal bir eşik koymaz.

Yıllık bilanço hükümleri

Ara bilanço için kanun, yıllık bilançoya ilişkin hüküm ve standartların uygulanmasını öngörür. Fıkra (2)'de belirtilen bent hükümleri bu uygulamaya üstün gelir.

Değerleme

Bilanço kalemlerine para değeri verilmesidir. Ara bilançoda son bilançodaki değerlemeler ticari defterlerdeki hareketler ölçüsünde değiştirilir.

Ara bilanço: hangi şartlar aranır?

• Bilanço günü ile bölünme sözleşmesinin imzası veya bölünme planının düzenlenmesi tarihi arasında altı aydan fazla zaman bulunmalıdır; bu durumda ara bilanço çıkarılması zorunludur.
• Altı aylık süre aşılmamışsa, son bilançonun çıkarılmasından itibaren bölünmeye katılan şirketlerin malvarlıklarında önemli değişikliklerin meydana gelmiş olması aranır.
• Bu iki halden birinin gerçekleşmesi gerekir; ikisi birlikte aranmaz.
• Ara bilançoda fizikî envanter çıkarılması gerekmez (fıkra 2, a bendi).
• Ara bilançoda son bilançoda kabul edilmiş değerlemeler yalnızca ticari defterlerdeki hareketler ölçüsünde değiştirilebilir; amortismanlar, değer düzeltmeleri, karşılıklar ve defterlerden anlaşılmayan önemli değer değişiklikleri dikkate alınmalıdır (fıkra 2, b bendi).

Ara bilanço: hangi sonuçları doğurur?

• Altı aydan fazla süre bulunduğunda bölünmeye katılan şirketler ara bilanço çıkarmak zorundadır.
• Süre aşılmamış olsa da son bilançonun çıkarılmasından itibaren malvarlığında önemli değişiklik meydana gelmişse ara bilanço çıkarılması zorunludur.
• Ara bilançoya yıllık bilanço hükümleri ve standartları uygulanır; fıkra (2)'deki a ve b bentleri bu uygulamanın istisnasıdır.
• Ara bilançoda fizikî envanter çıkarılmaz.
• Ara bilançoda değerlemeler yalnızca defter hareketleri ölçüsünde değişir; bu sınırın dışında kalan amortisman, karşılık ve değer değişiklikleri dikkate alınır.
• Her iki hal de gerçekleşmemişse ara bilanço çıkarılması zorunlu değildir; bu durumda bölünme için son yıllık bilanço kullanılabilir.

Ara bilanço: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddenin başlığına (ara bilanço) bakarak hükmü salt bir ara dönem bilançosu gibi okumak; madde esas olarak bölünme sebebiyle bilanço zorunluluğunu düzenler.
• Altı aylık süre ile önemli değişiklik ölçütünü birlikte aramak; bunlardan biri gerçekleşmesi yeterlidir.
• Süre dolmamış olduğu için ara bilanço çıkarılmayacağını varsaymak; son bilançodan sonra önemli değişiklik varsa zorunluluk doğar.
• Ara bilançoda fizikî envanter çıkarmayı zorunlu saymak; fıkra (2) bunu açıkça dışlar.
• Ara bilançoda değerlemeleri serbestçe yeniden yapmak; değerleme yalnızca defter hareketleri ölçüsünde değişir, amortisman ve karşılıklar ayrıca dikkate alınır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ara bilanço zorunluluğu, altı aylık süre ile önemli değişiklik ölçütlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesiyle belirlenmektedir. Mahkemeler ve uygulama, değişikliğin önemli olup olmadığını somut malvarlığı durumuna göre değerlendirmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/9127 E., 2023/3352 K., 30.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Ara bilanço çıkarılmadığını ileri süren taraf, bilanço gününün ve sözleşme veya plan tarihinin altı ayı aşmadığını, ayrıca önemli değişikliğin bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Altı aylık süre, bilanço günü ve sözleşme veya plan tarihinden belirlenir; bu tarihler yazılı belge ile (sözleşme, plan, bilanço) ispatlanır.
• Önemli değişikliğin varlığını iddia eden taraf, son bilanço tarihinden sonraki malvarlığı hareketlerini belge ile ortaya koymak zorundadır.
• Bilanço ve ara bilançonun doğruluğu, ticari defterler ve belgelerle karşılaştırılarak denetlenir; defter kayıtlarındaki boşluk ayrıca karşılıklar ve amortismanlar için bilirkişi incelemesi gerekebilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.144: Birleşmede ara bilanço çıkarılmasına ilişkin paralel düzenlemedir; bölünmede bu madde ile aynı iki hal aranır.
• 6102 sayılı Kanun m.167: Bilanço ile birlikte bölünme sözleşmesinde payların değişim oranı ve denkleştirme tutarının belirlenmesinde ara bilançonun kullanımını düzenler.
• 6102 sayılı Kanun m.169: Bölünme raporunun hazırlanmasını düzenler; ara bilanço bu raporun ekinde ve değişim oranının dayanağında kullanılır.
• 6102 sayılı Kanun m.162: Bölünme hükümlerinin genel çerçevesini oluşturur; bu madde bölünme sebebiyle bilanço zorunluluğunu bu çerçevede düzenler.

Madde, bir şirketin bölünme yoluyla malvarlığının bölümlerini devrettiği hallerde kullanılacak belgeleri ve bu belgelerin şeklini düzenler. Mevcut şirketlere devirde bölünme sözleşmesinin, yeni kurulacak şirketlere devirde bölünme planının yapılacağını; her ikisinin yazılı şekilde yapılmasının ve genel kurulca onaylanmasının şart olduğunu belirtir. Hükmün uygulanmasında bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organları ile bölünen şirketin yönetim organı esas alınır. Maddeyi bölünme raporu, inceleme hakkı, malvarlığındaki değişikliklere ilişkin bilgi ve bölünme belgelerinin içeriği bakımından düzenlemez; bu konular bölünme raporunun hazırlanması (m.169), belgelerin incelemeye açılması (m.171), malvarlığı değişiklikleri (m.172) ve genel kurul onayı (m.173) gibi sonraki maddelerde yer alır.

Aa) Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

Bölünme sözleşmesi

Malvarlığı bölümlerinin var olan şirketlere devredilmesi için bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organlarınca yapılan sözleşmedir. Taraflar birden fazla mevcut hukuki kişidir ve sözleşme taraflar arasında müzakere edilerek kurulur.

Bölünme planı

Malvarlığı bölümlerinin yeni kurulacak şirketlere devredilmesi hâlinde, devreden şirketin yönetim organınca tek taraflı olarak düzenlenen belgedir. Karşı taraf bulunmadığı için sözleşme niteliğinde değildir.

Var olan şirket / yeni kuruluş

Malvarlığı bölümünü devralan şirketin, bölünme işlemi sırasında hukuken mevcut olup olmamasına göre yapılan ayrımdır. Devralan mevcut ise sözleşme, henüz kurulmamış ise plan düzenlenir.

Yazılı şekil

Bölünme sözleşmesi ile bölünme planının geçerlilik koşuludur. Yazılı şekle uyulmayan belge hukuken geçerli bir bölünme belgesi sayılmaz.

Aa) Genel olarak: hangi şartlar aranır?

• Bölünmenin malvarlığı bölümlerinin devralan şirkete geçmesi amacına dayanması gerekir.
• Devralan şirketlerin bölünme anında mevcut olması hâlinde, bölünmeye katılan şirketlerin yönetim organlarınca bir bölünme sözleşmesi yapılmalıdır.
• Devralan şirketin bölünme anında henüz kurulmamış olması hâlinde, devreden şirketin yönetim organınca bir bölünme planı düzenlenmelidir.
• Bölünme sözleşmesi ve bölünme planının yazılı şekilde yapılması gerekir.
• Bölünme sözleşmesi ya da planının genel kurul tarafından 173 üncü madde hükümlerine göre onaylanması gerekir.

Aa) Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

• Bölünme sözleşmesi veya planı yazılı şekilde yapılmadıysa geçerli bir bölünme belgesi oluşmaz.
• Bölünme sözleşmesi ya da planı genel kurul onayı almadan bölünme işlemi tamamlanamaz.
• Hem sözleşme hem de plan yapılması gereken hâllerde her iki belgenin de yazılı şekilde yapılması ve onaylanması gerekir.
• Belgelerin kendi içeriğine ilişkin ayrıntılar bu maddede yer almaz; bunlar ilgili sonraki maddelerden uygulanır.

Aa) Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Devralan şirketin mevcut olup olmadığını kontrol etmeden sözleşme ile plan arasında seçim yapmak; ikisini karıştırmak.
• Bölünme planını, karşı taraf varmış gibi müzakere edilen bir sözleşme olarak değerlendirmek.
• Yazılı şekil şartını genel kurul onayının yerine geçen bir unsur saymak; iki koşulu ayrı tutmamak.
• Hem sözleşmenin hem de planın gerektiği hâllerde yalnızca birini düzenleyip diğerini atlamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bölünme planında ve sözleşmesinde belgelerin içeriğine ilişkin eksiklikler, Yargıtay'ın bölünme belgelerinin incelemeye açılması ve bilgilendirme yükümlülüklerini emredici kabul eden yaklaşımıyla birlikte değerlendirilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/3326 E., 2024/6328 K., 12.09.2024; 11. Hukuk Dairesi, 2021/9127 E., 2023/3352 K., 30.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bölünme sözleşmesinin veya planının yazılı şekilde yapıldığını ve genel kurul onayından geçtiğini ileri süren taraf bu hususları ispatla yükümlüdür; bunun için yazılı belge ve genel kurul tutanağı esas delildir.
• Devralan şirketin bölünme anında mevcut olup olmadığı, Ticaret Sicili kayıtlarıyla ispatlanır; buna göre sözleşme mi plan mı düzenleneceği belirlenir.
• Yazılı şekle uyulmadığını ileri süren taraf, belgenin şekil eksikliğini gösterecek delillerle savunmasını ispat eder.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.169: Bölünme raporunun hazırlanması yükümlülüğünü düzenler; bölünme sözleşmesi veya planıyla birlikte hazırlanan belgenin içeriğini belirler.
• 6102 m.171: Bölünme sözleşmesinin veya planının, raporun ve finansal belgelerin pay sahiplerinin incelemesine açılmasını düzenler.
• 6102 m.172: Bölünme sözleşmesi veya planının hazırlanmasından sonra malvarlığında meydana gelen önemli değişikliklere ilişkin bilgilendirmeyi düzenler.
• 6102 m.173: Bölünme sözleşmesinin ve planının genel kurul onayına ilişkin usulü belirler; 166. maddenin 3. fıkrasında atıf yapılan hükümdür.

TTK m.167, bölünme sözleşmesi ve bölünme planının asgari içeriğini düzenler. Bölünmeye katılan şirketlerin unvan, merkez ve türü; aktif ve pasif malvarlığının devir amacıyla bölümlere ayrılması ve envanter/listesi; değişim oranı ve denkleştirme tutarı; devralan şirketin intifa senedi, oydan yoksun pay ve özel hak sahiplerine tanıdığı haklar; pay değişim tarzı; kâra katılma tarihi; devreden şirketin işlemlerinin devralan hesabına sayılacağı tarih; yönetim organı üyeleri ile denetçilere tanınan özel menfaatler ve devralana geçen iş ilişkileri listesi bu maddenin konusudur. Madde, bölünme raporunun içeriğini (m.169 ve m.171 bağlantısı) ve bölünmenin uygulanmasına ilişkin ayrıntıları (m.162-165) düzenlemez. Bölünme sözleşmesinin yapılma şekli ile yetkili organ (m.166) ve ortakların bilgi alma hakkı (m.171) ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Bölünme sonrası ortakların korunması (m.161, m.140 atfı) da bu maddenin dışındadır.

Bb) Bölünme sözleşmesinin ve bölünme planının içeriği: hangi kavramlar bilinmeli?

Bölünme sözleşmesi

Bölünmeye katılan mevcut sermaye şirketleri arasında yapılan, malvarlığı parçasının mevcut bir şirkete devrini düzenleyen çok taraflı işlemdir. Yeni kurulacak şirkete devir söz konusuysa bunun yerini bölünme planı alır.

Bölünme planı

Devralan şirketin henüz kurulmamış olduğu hallerde, devreden şirketin yönetim organınca hazırlanan ve bölünme sözleşmesinin içeriğini taşıyan tek taraflı hukuki işlemdir.

Envanter

Devredilecek aktif ve pasif malvarlığı unsurlarının açık tanımlamayla bölümler halinde gösterildiği belgedir. Taşınmazlar, kıymetli evrak ve maddi olmayan malvarlığı teker teker listelenir.

Değişim oranı

Devreden şirketin ortaklarına, devralan şirkette verilecek payların oranını gösterir. Tam bölünmede ve asimetrik kısmi bölünmede önem taşır.

Denkleştirme tutarı

Değişim oranının tam olarak uygulanamadığı hallerde ortaklara ödenecek nakdi tutardır. Yalnızca gerektiğinde belirlenir.

İntifa senedi ve oydan yoksun pay

Devralan şirketin, devreden şirketin ortaklarına veya özel hak sahiplerine tanıdığı özel haklardır. Bu hakların yoksa madde gereği yer alması da gerekmez.

Özel menfaat

Yönetim organı üyelerine, müdürlere, yönetim hakkına sahip kişilere ve denetçilere bölünme dolayısıyla tanınan ayrıcalıklı haklardır.

Bb) Bölünme sözleşmesinin ve bölünme planının içeriği: hangi şartlar aranır?

• Bölünme sözleşmesi veya planında bölünmeye katılan şirketlerin ticaret unvanı, merkezi ve türü yer almalıdır.
• Devredilecek aktif ve pasif malvarlığı devir amacıyla bölümlere ayrılmalı, bu bölümlere ilişkin envanter ve taşınmaz, kıymetli evrak ile maddi olmayan malvarlığını teker teker gösteren liste eklenmelidir.
• Payların değişim oranı ve gerektiğinde ödenecek denkleştirme tutarı belirtilmeli; devreden şirketin ortaklarının devralan şirketteki ortaklık haklarına ilişkin açıklamalar yapılmalıdır.
• Devralan şirketin intifa senedi, oydan yoksun pay ve özel hak sahiplerine tahsis ettiği haklar belirtilmelidir.
• Şirket paylarının değişim tarzı ve paylarının bilanço kârına hangi tarihten itibaren hak kazanacağı ile bu istem hakkının özellikleri gösterilmelidir.
• Devreden şirketin işlemlerinin hangi tarihten itibaren devralan şirketin hesabına yapılmış sayılacağı belirtilmelidir.
• Yönetim organı üyelerine, müdürlere, yönetim hakkına sahip kişilere ve denetçilere tanınan özel menfaatler yazılmalıdır.
• Bölünme sonucu devralan şirketlere geçen iş ilişkilerinin listesi eklenmelidir. Madde bu kalemlerin varlığını ve içeriğini zorunlu kılar; kalemlerden birinin konusu yoksa (örneğin intifa senedi yoksa) bu kalem hakkında hüküm kurulamaz.

Bb) Bölünme sözleşmesinin ve bölünme planının içeriği: hangi sonuçları doğurur?

• Bölünme sözleşmesi veya planı m.167'de sayılan kalemleri içermelidir; bu kalemler zorunlu asgari içeriği oluşturur.
• Madde 'özellikle' ifadesiyle bağlanmış olduğundan, bölünmenin mahiyetine uygun başka kayıtlar da sözleşmede yer alabilir.
• Kalemlerden biri somut olayda konusuz ise (örneğin intifa senedi veya oydan yoksun pay yoksa) o kalem hakkında hüküm kurulmaz.
• Envanter, taşınmaz, kıymetli evrak ve maddi olmayan malvarlığı için eksik ya da hatalı yazılırsa devir içeriği belirsiz kalır ve bölünmenin geçerliliği tartışmalı hale gelir.
• Değişim oranı ve denkleştirme tutarının sıhhati, bölünmenin geçerliliği açısından zorunlu olarak gözetilmelidir.
• Madde metninde ayrıca bir yaptırım belirtilmemiştir; eksik içeriğin sonucu, bölünmenin geçerliliğine ve ortakların korunmasına ilişkin genel hükümlerden doğar.

Bb) Bölünme sözleşmesinin ve bölünme planının içeriği: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Envanteri yalnızca genel bir ifadeyle yazmak; taşınmaz, kıymetli evrak ve maddi olmayan malvarlığını teker teker listelememek.
• Kısmi bölünmede her durumda değişim oranı hesaplanması gerektiğini varsaymak; oysa simetrik kısmi bölünmede pratik etkisi sınırlıdır.
• Yeni kurulacak şirkete devirde bölünme sözleşmesi hazırlamak; bu durumda bölünme planı gerekir.
• m.167'deki kalemlerin hepsinin her olayda zorunlu olduğunu düşünmek; konusu olmayan kalem (örneğin intifa senedi) için hüküm kurulmaz.
• Madde 'özellikle' ifadesi nedeniyle içeriği kapalı bir liste saymak; mahiyete uygun ek kayıtlar da yer alabilir.
• Denkleştirme tutarını gerekmediği halde zorunlu sanmak; yalnız gerektiğinde belirlenir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler, bölünme planının m.167 kalemlerini içerip içermediğini tescil aşamasında kontrol etmektedir. (İzmir 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/947 E., 2025/732 K., 18.07.2025)
• Bölünme işlemlerinde 6102 sayılı Kanun'un 166 ila 175. maddeleri arasındaki emredici hükümlerin dikkate alınmaması, ortakların alacakları bakımından kurulan hükmün eksik kalmasına yol açmaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2023/3326 E., 2024/6328 K., 12.09.2024)
• Bölünmenin, bölünmeye katılan şirketlerin alacakları üzerindeki etkisi dikkate alınarak tehlikeye düşen alacakların teminata bağlanması gerekebilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/3326 E., 2024/6328 K., 12.09.2024)
• Bölünmeye ilişkin 159-174. maddelerin ihlali halinde, bölünme kararına olumlu oy vermeyen ortakların ayrılma ve bölünme kararının iptaline ilişkin haklarının değerlendirildiği görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/9127 E., 2023/3352 K., 30.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bölünme sözleşmesi veya planının m.167 kalemlerini içerdiğini ileri süren taraf (genellikle şirket veya tescil talep eden yönetim organı) içeriğin varlığını belgeyle ispatlamakla yükümlüdür; yazılı belge bu ispatın asıl aracıdır.
• Envanter ve taşınmaz, kıymetli evrak, maddi olmayan malvarlığına ilişkin liste, değişim oranı ve denkleştirme hesabı gibi kalemler için ilgili tapu, defter, değerleme raporu ve bilirkişi incelemesi kullanılabilir.
• Eksik içeriği ileri süren ortak veya alacaklı, eksikliği ve bunun zarara yol açtığını ispatla yükümlüdür; şirket ise kalemin somut olayda konusuz olduğunu (örneğin intifa senedinin bulunmadığını) ispat etmelidir.
• Bölünme raporu ile sözleşme/planın tutarlılığı, ortakların incelemesine sunulan belgelerden karşılaştırmalı olarak değerlendirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.166: Bölünme sözleşmesini veya planını hazırlamaya yetkili yönetim organını ve sözleşme/plan ayrımını düzenler; m.167 içeriğinin hangi belgeye uygulanacağını belirler.
• 6102 sayılı Kanun m.169: Bölünme raporunun hazırlanmasını düzenler; m.167 içeriği ile raporun bilgilendirme işlevi birlikte değerlendirilir.
• 6102 sayılı Kanun m.161: Bölünmede şirket paylarının ve haklarının korunmasını düzenler ve bu konuda birleşmeye ilişkin m.140'a atıf yapar; m.167/1-c ve d ile bağlantılıdır.
• 6102 sayılı Kanun m.171: Ortakların bölünme belgelerini inceleme hakkını düzenler; m.167'de sayılan belgelerin ortakların incelemesine sunulmasını sağlar.

Bu madde, bölünme sözleşmesinde veya bölünme planında bir devralan şirkete tahsis edilmeyen malvarlığı konularının akıbetini; tam bölünme ve kısmi bölünme bakımından ayrı ayrı belirler, bu malvarlığının alacaklar ve maddi olmayan malvarlığı haklarına kıyasen uygulanmasını ve tahsis dışı kalan borçlardan sorumluluğu düzenler. Kurala konu olan malvarlığı, bölünmeye katılan sermaye şirketinin veya kooperatifin aktifidir. Madde, tahsis edilmeyen konuların devralan şirketler arasında paylaştırılmasını ve borçlar bakımından müteselsil sorumluluğu kapsar. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: bölünme sözleşmesi ve planının zorunlu içeriği (m.167), bölünme raporu (m.169), bölünmenin genel kurul onayı ve tescili (m.173, m.179) ve iş ilişkilerinin geçişi (m.178). Tahsis dışı kalan malvarlığına ilişkin itiraz ve dava yolları ile bu konudaki zamanaşımı veya hak düşürücü süreler bu maddede yer almaz.

Bölünmenin dışında kalan malvarlığı: hangi kavramlar bilinmeli?

Tahsis dışı malvarlığı

Bölünme sözleşmesinde veya planında hangi şirkete devredileceği belirlenmemiş aktif malvarlığı konusudur. Bu durum bilinçli ya da ihmal sonucu ortaya çıkabilir.

Tam bölünme

Bölünen şirketin tüm malvarlığının bölümlere ayrılarak birden fazla devralan şirkete geçmesi ve bölünen şirketin sona ermesidir. Bu halde tahsis dışı kalan malvarlığı üzerinde bölünen şirkete bir hak tanınamaz.

Kısmi bölünme

Bölünen şirketin malvarlığının bir veya birden fazla bölümünün devralan şirketlere geçmesi, bölünen şirketin ise varlığını sürdürmesidir.

Net aktif malvarlığı

Devralan şirketlere bölünme sözleşmesi veya planına göre geçen aktiflerin esas alındığı, paylı mülkiyet oranını belirleyen ölçüdür. Pay oranları eşit olmak zorunda değildir ve bu oran sözleşme veya plana göre hesaplanır.

Paylı mülkiyet

Tahsis dışı kalan malvarlığının, tam bölünmede devralan tüm şirketlere birlikte ait olması hâlidir. Her şirketin payı net aktif oranına göre belirlenir.

Müteselsil sorumluluk

Tam bölünmeye katılan şirketlerin, tahsis edilmeyen borçlar bakımından alacaklıya karşı her birinin tüm borçtan birlikte sorumlu olması hâlidir.

Bölünmenin dışında kalan malvarlığı: hangi şartlar aranır?

• Bölünmenin tam bölünme ya da kısmi bölünme olarak gerçekleşmiş olması gerekir; her iki türde sonuç farklıdır.
• Malvarlığı konusunun bölünme sözleşmesinde veya bölünme planında hiçbir devralan şirkete tahsis edilmemiş olması gerekir.
• Tam bölünmede, tahsis edilmeyen aktif konusu üzerinde devralan tüm şirketlerin, sözleşme veya plana göre kendilerine geçen net aktif malvarlığı oranında paylı mülkiyet hakkının doğmuş olması gerekir.
• Kısmi bölünmede tahsis edilmeyen malvarlığının devreden şirkette kalması gerekir.
• Kıyas yoluyla alacaklar ve maddi olmayan malvarlığı hakları bakımından da aynı ölçütlerin uygulanması gerekir.
• Tam bölünmeye katılan şirketler, sözleşme veya planda bir şirkete tahsis edilmeyen borçlardan müteselsilen sorumlu olur.

Bölünmenin dışında kalan malvarlığı: hangi sonuçları doğurur?

• Tam bölünmede tahsis edilmeyen malvarlığı, devralan tüm şirketlere net aktif oranına göre paylı mülkiyetle geçer.
• Tam bölünmede bölünen şirket sicilden silindiğinden bu malvarlığı üzerinde ona hak tanınmaz.
• Kısmi bölünmede tahsis edilmeyen malvarlığı, bölünen şirkette kalır.
• Alacaklar ve maddi olmayan malvarlığı hakları da tahsis edilmediğinde aynı kurallara tabi olur.
• Tam bölünmeye katılan şirketler, tahsis edilmeyen borçlardan müteselsilen sorumlu olur ve bu sorumluluk alacaklıya karşı kullanılabilir.
• Kısmi bölünmede tahsis edilmeyen borçların bölünen şirkette kalacağına ilişkin ayrı bir hüküm bu maddede yer almaz; kısmi bölünmede borçlar bakımından m.168/3 uygulanmaz.

Bölünmenin dışında kalan malvarlığı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kısmi bölünmede tahsis edilmeyen malvarlığını devralan şirketler arasında paylaştırmak; kısmi bölünmede malvarlığı devreden şirkette kalır.
• Paylı mülkiyet oranını eşit kabul etmek; oran net aktif malvarlığına göre belirlenir.
• Tam bölünmede tahsis dışı malvarlığını bölünen şirkete bırakmak; bölünen şirket tescil ile sona erdiği için bu mümkün değildir.
• Üçüncü fıkrayı kısmi bölünmeye uygulamak; müteselsil sorumluluk yalnızca tam bölünmeye katılan şirketler için öngörülmüştür.
• Birinci fıkradaki paylı mülkiyet kuralını alacaklar ve maddi olmayan haklara doğrudan uygulamak; bunlar kıyas yoluyla uygulanır, ayrı bir hüküm gibi değerlendirilmez.
• Tahsis dışı borçların paylaştırılması gerektiğini düşünmek; borçlar bakımından paylaşım değil müteselsil sorumluluk esastır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yüksek mahkeme uygulamasında tam bölünmede bölünen şirketin tescil ile sona ermesi nedeniyle, tahsis edilmeyen borçlardan devralan tüm şirketlerin müteselsil sorumlu tutulduğu kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/237 E., 2021/413 K., 08.04.2021; 8. Hukuk Dairesi, 2015/9490 E., 2015/21096 K., 24.11.2015; 8. Hukuk Dairesi, 2014/4414 E., 2015/4793 K., 23.02.2015)
• Tahsis dışı borç sorumluluğunun, borcun bölünmeden önceki şirkete ait olması ve tam bölünme nedeniyle ortaya çıkması hâlinde uygulandığı görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/237 E., 2021/413 K., 08.04.2021)
• Haciz baskısı altında yapılan ödemelerin, 168. maddenin üçüncü fıkrası çerçevesinde değerlendirildiği görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/2902 E., 2023/6858 K., 27.11.2023)
• Bölünmeye ilişkin tehlike altında kalan alacakların teminata bağlanmasına yönelik davalarda, 166 ila 175 inci maddelerin emredici nitelikte dikkate alınması gerektiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/3326 E., 2024/6328 K., 12.09.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Tahsis dışı malvarlığını ileri süren taraf, bölünme sözleşmesi veya planında o malvarlığının hiçbir devralan şirkete tahsis edilmediğini belgeyle ispatlamalıdır; bu belge sözleşme veya plan metnidir.
• Paylı mülkiyet oranını ileri süren taraf, devralan şirketlere geçen net aktif malvarlığını bölünme sözleşmesi, plan veya bölünme raporu ile ispatlamalıdır.
• Tahsis edilmemiş borcun varlığını ileri süren alacaklı, borcun bölünmeden önceki şirkete ait olduğunu ve bölünmeye katılan şirketin tam bölünme ile sona erdiğini belgeyle ispatlamalıdır.
• Devralan şirket, borcun bir şirkete tahsis edildiğini ya da sorumluluğunun sınırlandığını savunuyorsa bu savunmayı bölünme sözleşmesi veya planındaki hükümle ispatlamalıdır.
• Tam bölünmenin gerçekleştiği ticaret sicili kaydı ile ispatlanır; bölünen şirketin silinmesi bu kayıtla belirlenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.167: Bölünme sözleşmesi ve planının zorunlu içeriğini düzenler; tahsis işleminin bu belgelerde yapılması gerektiğinden m.168 ancak tahsis yapılmadığında devreye girer.
• 6102 sayılı Kanun m.169: Bölünme raporunu düzenler; tahsis dışı kalan malvarlığının rapordaki açıklamalarla ilişkisi kurulur.
• 6102 sayılı Kanun m.178: İş ilişkilerinin devrini düzenler; m.168 yalnız malvarlığı ve borçların akıbetini belirler.
• 6102 sayılı Kanun m.179: Bölünmenin tescili ile sonuçlarını düzenler; tam bölünmede bölünen şirketin tasfiyesiz infisahı bu tescile bağlıdır ve m.168/1-a bu sonucun devamıdır.