Emredici hüküm nedir?
Diğer yazımlar: Emredici hükümler
Kısaca
Emredici hüküm, 8 kanunda 18 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
Kanunda nerede geçiyor
18 maddeTürk Ticaret Kanunu
- TTK m.213 · II - Zorunlu kayıtlar
Taraf iradesiyle değiştirilemeyen kanun hükmü. Ortaklar bu tür hükümlere aykırı kayıt koyamaz; aksi halde kayıt hukuken geçerli olmaz.
- TTK m.217 · A) Sözleşme serbestisi
Taraflarca aksi kararlaştırılamayan kanun hükmüdür. Bu kurallara aykırı sözleşme kayıtları geçersizdir. Madde bu tür hükümleri ortadan kaldırmaz, yalnızca serbestinin sınırını oluşturur.
- TTK m.244 · 2. İstisnalar
Taraflarca sözleşmeyle değiştirilemeyen kanun hükümleridir. Belirli fesih sebebinin sona ermeme sonucu doğurması, bu hükümlere aykırı olamaz.
- TTK m.333 · V - Devletin gözetimi — 1. İzin
Kanunun taraflarca değiştirilemeyen kurallarıdır. Bakanlık incelemesi ile ilgili hükümlerde ölçü budur. Kanunda ya da esas sözleşmede yer alan ve emredici hükümlere aykırı olan düzenlemeler bu incelemede engel oluşturur.
- TTK m.340 · 2. Emredici hükümler
Taraf iradesiyle değiştirilemeyen, mutlaka uygulanması gereken kanun hükmüdür. Anonim şirketlere ilişkin hükümlerin büyük çoğunluğu bu niteliktedir ve esas sözleşmeyle aksine düzenleme yapılamaz.
- TTK m.579 · 4. Emredici hükümler
Tarafların sözleşmeyle aksini kararlaştıramayacağı, mutlaka uygulanması gereken kanun hükmüdür. Hükmün hangi kanunda yer aldığı önemli değildir; kanunda açıkça izin verilmedikçe sapma mümkün değildir.
- TTK m.1302 · 3. Emredici hükümler
Sözleşmeyle aksi kararlaştırılamayan hükümdür. İkinci fıkradaki uyarlama, iptal ve çevre zararını önleme özen yükümlülüğü düzenlemeleri bu niteliktedir.
- TTK m.1452 · D) Koruyucu hükümler
Sözleşmeyle değiştirilemeyen, aksi kararlaştırılırsa uygulanması gereken kanun hükmüdür. Bu maddede sayılan hükümler sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez.
Türk Medeni Kanunu
- TMK m.58 · III. Tüzük
Tarafların iradesiyle değiştirilemeyen, kamu düzenini veya kişilerin korunmasını gözeten kanun hükümleridir. Tüzük bu hükümlere aykırı kural içeremez; aksi hâlde kuralın geçersizliği söz konusu olur.
- TMK m.456 · D. Görevin süresi
Tarafların anlaşmasıyla değiştirilemeyen kanun hükmüdür. Bu maddedeki iki yıllık süre emredicidir; vesayet makamı da sürenin yapısını kanunun belirlediği ölçüde değerlendirir.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.27 · II. Kesin hükümsüzlük
Taraflarca sözleşmeyle değiştirilemeyen kanun hükümleridir. Bu hükümlere aykırı sözleşme kesin hükümsüzdür, tarafların iradesi bu sonucu ortadan kaldıramaz.
- TBK m.354 · 4. Dava sebeplerinin sınırlılığı
Tarafların sözleşmeyle ayrı bir düzenleme yapamayacağı kanun hükmüdür. Bu madde kapsamındaki hükümler, kiracının aleyhine olacak biçimde tarafların iradesiyle değiştirilemez.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.409 · İtiraz hakkından feragat
Tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği kurallardır. Bu kurallara aykırılıkta itiraz her zaman yapılabilir; kanun metninde bu ayrım açık biçimde yapılmamıştır, nitelik kuralın yapısından belirlenir.
- HMK m.424 · Yargılama usulünün belirlenmesi
Taraf iradesiyle değiştirilemeyen, Tahkim Kısmındaki zorunlu usul kurallarıdır. Taraflar usul serbestisini kullanırken bu hükümlere aykırı düzenleme yapamaz.
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
- AYMKYUHK m.53 · Siyasi partilere ihtar verilmesi
Tarafların iradesiyle değiştirilemeyen, uyulması zorunlu kurallardır. Madde bakımından, 2820 sayılı Kanun'un 101. maddesi dışındaki emredici hükümler ile diğer kanunların siyasi partilerle ilgili emredici hükümleri kastedilir.
Milletlerarası Tahkim Kanunu
- Milletlerarası Tahkim Kanunu m.8 · Yargılama kurallarının belirlenmesi, tarafların eşitliği ve temsili
Taraflar yargılama kurallarını serbestçe kararlaştırabilir, ancak bu serbestlik Kanunun emredici hükümleriyle sınırlıdır. Emredici hükme aykırı anlaşma, bu hüküm bakımından uygulama alanı bulamaz.
Dernekler Kanunu
- Dernekler Kanunu m.4 · Dernek tüzüğü
Tarafların ve tüzük koyucunun değiştiremeyeceği kanun hükmüdür. Tüzük bu hükümlere aykırı düzenleme içeremez.
Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu
- Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu m.33 · Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği
Kanunda kesin biçimde uygulanması öngörülen ve taraf iradesiyle değiştirilemeyen kuraldır. Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşme bu hükümlere aykırı düzenleme içeremez.
Karıştırılan kavramlar
Emredici hüküm ile tamamlayıcı (yedek) hüküm arasındaki fark nedir?
Emredici kanun hükümleri tüzükle değiştirilemez; tüzük bunlara aykırı kural içeremez.
Tüzükte düzenlenmemiş konularda kanun hükümleri tamamlayıcı olarak uygulanır ve tüzük bu hükümlerin yerini alacak kural koyabilir.
Emredici kurala aykırı tüzük hükmü geçersizdir; tamamlayıcı kurallar ise tüzükle farklı düzenlenebilir ve tüzük önceliklidir.
Aksi kararlaştırılabilen hüküm ile emredici hüküm arasındaki fark nedir?
Tarafların anlaşmayla değiştirebileceği, aksine kararlaştırılabilen kural ya da tahkim sözleşmesi kaydı.
Tarafların sözleşmeyle değiştiremeyeceği, emredici nitelikteki kural.
Aksi kararlaştırılabilen hükme aykırılıkta iki haftalık süre ve feragat kuralı uygulanır. Emredici hükme aykırılıkta itiraz her zaman yapılabilir ve feragat sonucu doğmaz.
Serbest kayıt ile emredici hüküm arasındaki fark nedir?
Ortaklar sözleşmeye diledikleri kaydı koyabilir, bu özgürlük kanunun izin verdiği alanla sınırlıdır.
Emredici bir hükme aykırı kayıt, ikinci fıkranın tanıdığı serbestliğin dışındadır.
Emredici hükme aykırı kayıt hukuken geçerli olmaz; aykırılık ortaklar arasındaki ilişkide kanun hükmü esas alınarak giderilir.
Emredici hüküm ile nispi emredici hüküm arasındaki fark nedir?
Emredici hükümler, ortakların aksini kararlaştıramayacağı kurallardır. Örneğin oy hakkının eşitliği, ortaklık kararlarında oy kuralı gibi düzenlemeler bu gruptadır.
Nispi emredici veya yedek hükümler ise sözleşmeyle farklı düzenlenebilir; sözleşme yoksa uygulanır.
Emredici hükme aykırı kayıt geçersiz olur; yedek hükümden sözleşmeyle ayrılınabilir.
Emredici hüküm ile sözleşmeyle düzenlenebilen fesih sebebi arasındaki fark nedir?
Kanunun emredici hükümlerine dayanan fesih sebepleri; bunların sona ermeme sonucuna bağlanması mümkün değildir.
Taraflarca sözleşmeyle düzenlenmesi serbest olan fesih sebepleri; bunlar için sona ermeme kaydı konulabilir.
Emredici hükme dayanan sebep için sözleşme kaydı etkisizdir; serbest düzenlenebilen sebep için kayıt geçerli olur.
Kanunun mutlak emredici hükmü ile nispi emredici hüküm arasındaki fark nedir?
Mutlak emredici hüküm, toplu iş sözleşmesinde hiçbir şekilde değiştirilemez.
Nispi emredici hüküm, işçi lehine değiştirilebilen kuraldır.
Toplu iş sözleşmesi mutlak emredici hükümlere aykırı olamaz; nispi emredici hükümleri ise işçi lehine değiştirebilir.
İlgili konular
- Siyasi parti kapatma ve dokunulmazlığın kaldırılması davaları, siyasi partilerin mali denetimiAnayasa Hukuku
- Genel işlem koşulları, kapsamı ve sözleşmenin içeriğiBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin sona ermesiBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- Toplu iş sözleşmesinin genel esaslarıİş Hukuku
- Kuruluşu, tüzel kişiliğin kazanılması ve üyelikMedeni Hukuk
- Temsil ve malvarlığının yönetilmesiMedeni Hukuk
Örnek kararlar
3 karar- 8. Hukuk Dairesi, 2020/119 E., 2020/7337 K., 18.11.2020İlgili madde: 5253 s. K. m.4, TMK m.58
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/927 E., 2023/1209 K., 06.12.2023İlgili madde: 6356 s. K. m.33
- Hukuk Genel Kurulu, 2021/922 E., 2023/548 K., 31.05.2023İlgili madde: TBK m.27
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Dernek tüzüğü
- Sapma
- İtiraz hakkından feragat
- İşletme konusu
- Kurtarma sözleşmesi
- Çerçeve sözleşme
- Bakanlık izni
- Yargılama usulü
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.