Ortaklık payları ve hakları, sermaye artırımı, yeni kuruluş ve ara bilanço

Madde, birleşme sırasında devrolunan şirketin ortaklarının ortaklık paylarının ve haklarının devralan şirkette karşılığının korunmasını düzenler. Bu kapsamda devralan şirket payları üzerinde istem hakkı, değişim oranında denkleştirme ödemesi, oydan yoksun paylar, imtiyazlı paylar ve intifa senetleri sahiplerine tanınan haklar yer alır. Hüküm, devralma yoluyla birleşmede devrolunan şirketin ortaklarına uygulanır; devralan şirket ortakları bakımından uygulanmaz. Düzenlenmeyen konular: birleşme kararının alınması ve usulü (m.146 ve devamı), ortakların ayrılma akçesi (m.141), ortaklık paylarının mahkemece incelenmesi ve denkleştirme akçesi davası (m.191 ve m.192), bölünmede ortaklık haklarının korunması (m.161) ve birleşme ile devralan şirketin ortaklarına doğan dava hakları (m.192, m.193).

Ortaklık payının ve haklarının korunması: hangi kavramlar bilinmeli?

İstem hakkı

Devrolunan şirketin ortağının, mevcut payını ve paya bağlı hakları karşılayacak değerde devralan şirketin payları ve haklarını talep edebilmesidir. Hak, devralan şirkete karşı ileri sürülür; devrolunan şirketten istenemez.

Değişim oranı

Devrolunan ve devralan şirketlerin ortaklık paylarının birbirine karşılık gelme oranıdır. Birleşmeye katılan şirketlerin malvarlıkları değeri, oy hakları dağılımı ve önem taşıyan diğer hususlar dikkate alınarak belirlenir.

Denkleştirme ödemesi

Değişim oranında ortaya çıkan küsurat nedeniyle nakden yapılan ödemedir. Ödeme tutarı, devrolunan ortaklara tahsis edilen payların gerçek değerinin onda birini aşamaz.

Oydan yoksun pay

Oy hakkı bulunmayan, buna karşılık kâr payı gibi diğer mali haklara sahip paydır. Devrolunan şirketteki bu tür paylara karşılık devralan şirkette aynı değerde oydan yoksun veya oy hakkını haiz paylar verilir.

İntifa senedi

Şirket sermayesine katılmayan, şirket ortaklarına belirli haklar sağlayan senettir. Birleşmede devrolunan şirketin intifa senedi sahiplerine özel bir koruma tanınmıştır.

Gerçek değer

Birleşme sözleşmesinin yapıldığı tarihteki değerdir. Hem denkleştirme ödemesinin üst sınırının hesabında hem de intifa senetlerinin satın alınmasında esas alınır.

Ortaklık payının ve haklarının korunması: hangi şartlar aranır?

• Birleşmenin devralma yoluyla gerçekleşmiş olması ve kişinin devrolunan şirketin ortağı olması gerekir.
• Devrolunan şirkette mevcut ortaklık payı ve haklar, devralan şirkette bunları karşılayacak değerde payların ve hakların tahsis edilmesi gerekir; değer belirlenirken malvarlığı değeri, oy hakkı dağılımı ve önem taşıyan diğer hususlar dikkate alınmalıdır.
• Denkleştirme ödemesi öngörülecekse, bu ödeme değişim oranı belirlenirken ve devrolunan ortaklara tahsis edilen payların gerçek değerinin onda birini aşmayacak biçimde yapılmalıdır.
• Oydan yoksun pay sahiplerine, devralan şirkette aynı değerde oydan yoksun veya oy hakkını haiz paylar verilmelidir.
• İmtiyazlı paylar karşılığında devralan şirkette eşdeğerde haklar ya da uygun bir karşılık verilmelidir.
• İntifa senedi sahiplerine eşdeğerli haklar tanınmalı ya da senetler birleşme sözleşmesi tarihindeki gerçek değeriyle satın alınmalıdır.

Ortaklık payının ve haklarının korunması: hangi sonuçları doğurur?

• Devrolunan şirketin ortağının istem hakkı doğar ve devralan şirkette karşılığı sağlanır; istem hakkı bu ortakların devrolunan şirketten değil devralan şirketten talep edebileceği bir haktır.
• Değişim oranında küsurat varsa, devrolunan ortaklara tahsis edilen payların gerçek değerinin onda birini aşmayan denkleştirme ödemesi öngörülebilir.
• Denkleştirme ödemesinin oranı aşması hâlinde, aşan kısım bu hükme dayanılarak talep edilemez.
• Oydan yoksun paylara karşılık devralan şirkette aynı değerde pay verilir.
• İmtiyazlı paylara karşılık eşdeğer hak veya uygun karşılık verilir.
• İntifa senedi sahiplerine eşdeğerli haklar tanınmazsa, senetler birleşme sözleşmesi tarihindeki gerçek değerle satın alınmak zorundadır.
• Bu hükme aykırı birleşme işlemi, değişim oranına ilişkin uyuşmazlıkta ortakların mahkemeye başvurusuna yol açar.

Ortaklık payının ve haklarının korunması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Denkleştirme ödemesinin sınırını değişim oranı üzerinden hesaplamak; sınır, devrolunan ortaklara tahsis edilen payların gerçek değerinin onda biridir.
• Denkleştirme ödemesini oranın kısmen nakden ifası amacıyla kullanmak; bu hüküm yalnız küsuratların giderilmesi için öngörülmüştür.
• Devrolunan şirketin ortaklarının istem hakkını devrolunan şirketten talep etmek; hak devralan şirkete karşı ileri sürülür.
• Devralan şirket ortaklarının pay sahipliği haklarını bu madde uyarınca istemek; onlar m.192 ve m.193 yoluyla dava açar.
• İntifa senedi sahiplerini şirket ortağı gibi değerlendirip oy haklarını aramak; bu kişilerin hakkı eşdeğer hak tanınması veya gerçek değerle satın alınmasıdır.
• Oydan yoksun pay karşılığında oy hakkını haiz pay vermek, oydan yoksun pay verilmesi gerektiği durumda hatalı olur; aynı değerde oydan yoksun pay verilmesi kuralı esastır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Denkleştirme ödemesinin gerçek değerin onda birini aşıp aşmadığı, değişim oranı üzerinden değil paylara tahsis edilen değer üzerinden kontrol edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2026/167 E., 2026/853 K., 21.04.2026)
• Birleşmede ortaklık hakkının korunmasına ilişkin dava ve delil değerlendirmesinde, mahkemelerin m.140 ile birlikte m.191 ve m.192'yi birlikte uyguladığı görülmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2026/167 E., 2026/853 K., 21.04.2026)

Nasıl ispat edilir?

• İstem hakkını ileri süren devrolunan şirket ortağı, devrolunan şirkette sahip olduğu payı ve birleşme kararında bu paylara tahsis edilen değeri belgelerle ispatlamakla yükümlüdür; ortaklık kaydı ve birleşme sözleşmesi bu ispatın temel delilidir.
• Denkleştirme ödemesinin üst sınırını aşıp aşmadığı iddiasında, aşıldığını ileri süren taraf tahsis edilen payların gerçek değerini bilirkişi raporu ile ispatlar; birleşme sözleşmesindeki değerleme esas alınır.
• Oydan yoksun pay sahibinin devralan şirkette aynı değerde pay talep ettiği durumda, tahsis edilen payın değerini ve türünü gösteren birleşme sözleşmesi ve değişim oranı belgesi aranır.
• İntifa senedi sahibinin satın alma talebinde, senedin birleşme sözleşmesi tarihindeki gerçek değerini isteyen taraf bilirkişi incelemesi ile ispat yükü altındadır.
• Karşı taraf olan devralan şirket, devrolunan ortağa eşdeğer hak tanındığını veya denkleştirmenin sınırda kaldığını savunuyorsa, bu savunmayı birleşme sözleşmesi ve değerleme raporu ile ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.141: Birleşmede ortaklık haklarının devamlılığına getirilen genel istisna olan ayrılma akçesini düzenler; m.140 ile birlikte okunur.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.191: Ortakların, payların ve hakların gerçek değere uygun tahsisini mahkemece incelettirme hakkını düzenler.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.192: Uygun değerde pay verilmemesi hâlinde denkleştirme akçesi davasını düzenler; devralan şirket ortaklarının dava yolunu gösterir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.161: Bölünmede ortaklık hak ve paylarının m.140 anlamında korunmasını öngörür.

Madde, birleşmeye katılan şirketlerin birleşme sözleşmesinde devralan şirketteki pay ve ortaklık haklarının iktisabı ile gerçek değere denk bir ayrılma akçesi arasında ortaklara seçim hakkı tanıyabileceğini, ya da yalnızca ayrılma akçesi öngörebileceğini düzenler. Hüküm, birleşmeye muhalif kalan ortakların devrolunan şirketten ayrılmasına imkân veren istisnayı kapsar. Ayrılma akçesinin muacceliyeti, ödeme kaynağı, ayrılma payının hesaplanması ve ayrılma işlemlerinin tamamlanması düzenlemez; bunlar TTK m.642 ve m.493/5 gibi ayrı hükümlere bağlıdır. Birleşme sözleşmesinin içeriği (m.139 ve devamı), birleşme kararının nisabı (m.151) ve birleşmenin tescil ve ilanı düzenlemez; bunlar ilgili kanun maddelerinde yer alır. Denkleştirme ödemesi (m.140) ile ortaklık paylarının değişim oranı da bu maddenin konusu değildir.

Ayrılma akçesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Ayrılma akçesi

Birleşme sözleşmesiyle ortaklara, devralan şirkette pay ve ortaklık hakkı yerine ödenmek üzere öngörülen para veya başka bir değer karşılığıdır. Ortaklığın devamlılığı ilkesinin istisnasını oluşturur. Miktarı ortaklık paylarının gerçek değerine denk gelmelidir.

Gerçek değer

Ayrılma akçesinin ölçüsü olarak kanunda tanımlanmamış, uygulamaya bırakılmış bir değerdir. Gerekçeye göre hesaplamada yaşayan bir şirketin esas alınması gerekir.

Seçimlik ayrılma akçesi

Ortağın devralan şirketteki pay ve ortaklık haklarını iktisap etmek ile ayrılma akçesi almak arasında seçim yapabildiği hâldir (m.141/1). Ortağa yenilik doğurucu bir seçim hakkı tanır.

Zorunlu ayrılma akçesi

Birleşme sözleşmesinde yalnızca ayrılma akçesinin öngörüldüğü, ortağın devralan şirkette pay iktisap etme seçeneğinin bulunmadığı hâldir (m.141/2).

Devrolunan şirketin ortağı

Birleşmeye muhalif kalan ve ayrılma akçesi talep edebilecek kişidir. Ayrılma hakkı esas olarak bu ortaklara aittir.

Ayrılma akçesi: hangi şartlar aranır?

• Birleşme sözleşmesinde ayrılma akçesi öngörülmüş olmalıdır; bu öngörü ya seçimlik (m.141/1) ya da zorunlu (m.141/2) olarak yapılabilir.
• Seçimlik düzenlemede ortağa devralan şirketteki pay ve ortaklık haklarının iktisabı ile ayrılma akçesi arasında seçim yapma imkânı tanınmalıdır.
• Ayrılma akçesi, iktisap olunacak şirket paylarının gerçek değerine denk gelmelidir; kaynak İsviçre hukukundan farklı olarak bu eşitlik kanunda açıkça aranmıştır.
• Zorunlu ayrılma akçesi öngörülecekse, birleşme sözleşmesinde devralan şirketteki paylar yerine yalnızca ayrılma akçesinin verileceği açıkça belirtilmelidir.
• Ayrılma akçesinin nakit olması zorunlu değildir; başka bir şirketin pay senedi ya da değiştirilebilir tahvil gibi menkul değerler de karşılık olabilir (gerekçe).

Ayrılma akçesi: hangi sonuçları doğurur?

• Birleşme sözleşmesinde seçimlik ayrılma akçesi öngörülmüşse ortak, pay iktisabı ile ayrılma akçesi arasında seçim yapar; seçimini kullanan ortak için sonuç, seçtiği yola göre belirlenir.
• Zorunlu ayrılma akçesi öngörülmüşse, devrolunan şirketin ortakları devralan şirkette ortaklık sıfatını kazanmaz ve yalnızca ayrılma akçesini talep edebilir.
• Ayrılma akçesi, ortaklık paylarının gerçek değerine denk gelmelidir; bu değerin altında kalan bir ödeme öngörülemez.
• Ayrılma akçesinin nakden ödenmesi halinde ödeme, sermayenin iadesi niteliğinde olmamalı, serbest yedeklerden yapılmalıdır; serbest yedek yetersizse ayrılma akçesi öngörülmesi bir engel teşkil eder.
• Gerekçeye göre ayrılma akçesi nakit dışında başka bir şirketin pay senedi veya değiştirilebilir tahvil gibi değerlerle de verilebilir.
• Ayrılma akçesi bu maddede öngörülen tutarla sınırlıdır; şirket sözleşmesinde ayrılma hakkı dolayısıyla öngörülen başka ödeme biçimleri genel hukuk ilkeleriyle sınırlıdır ve keyfi düzenlemeler geçerli olmaz.

Ayrılma akçesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Seçimlik ayrılma akçesi ile zorunlu ayrılma akçesini karıştırmak; seçim hakkı tanınmışken ortağa tek seçenek sunulmuş gibi işlem yapmak.
• Ayrılma akçesini her durumda nakit saymak; oysa karşılık menkul değer de olabilir.
• Ayrılma akçesinin miktarını gerçek değer yerine bir oran ya da pazarlığa bağlı bir tutarla belirlemek; gerçek değer şartını gözden kaçırmak.
• Ayrılma payını ilk mahkeme kararındaki değere göre hesaplamak; güncel rayiç değer esas alınmalıdır.
• Ayrılma akçesinin ödenmesini ortaklığın devamlılığı ilkesinin genel kuralı gibi görmek; istisna birleşme sözleşmesinde açıkça öngörülmedikçe uygulanmaz.
• Nakit ödemede serbest yedek yetersizliğini göz ardı etmek ve ödemeyi sermayenin iadesi olarak yapmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ayrılma akçesinin hesaplanmasında kanunda açık bir hüküm bulunmadığı, bu nedenle ayrılma payı için TTK m.493/5'in kıyasen uygulanması gerektiği ve hükme en yakın tarihteki rayiç değerlerin esas alınacağı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6597 E., 2024/3047 K., 18.04.2024)
• Ayrılma payının belirlenmesinde ilk mahkeme kararındaki değerin değil, son karara en yakın tarihteki şirket değerinin esas alındığı yönünde içtihat bulunmaktadır. (11. Hukuk Dairesi, 2022/6597 E., 2024/3047 K., 18.04.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Seçimlik veya zorunlu ayrılma akçesi öngörüldüğünü iddia eden taraf, birleşme sözleşmesinin ilgili hükmünü ibraz ederek ispat yükü altındadır.
• Ayrılma akçesinin gerçek değere denk olduğu iddiası, bilirkişi incelemesi ve şirketin hükme en yakın tarihli rayiç değerlerine ilişkin belgelerle ispatlanır.
• Seçimin ortak tarafından kullanıldığını ileri süren taraf, bu seçimi yazılı bildirim gibi bir belgeyle ispat etmelidir; belgesiz iddia, karşı tarafın itirazı hâlinde zayıf kalır.
• Ödemenin serbest yedeklerden yapıldığı iddiası, şirketin bilanço ve yedek hesaplarıyla ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.136: Birleşmenin kuralı olan ortaklığın kendiliğinden devamını düzenler; m.141 bu kuralın istisnasını getirir.
• 6102 sayılı Kanun m.140: Denkleştirme ödemesini düzenler; ayrılma akçesinden ayrı bir kurumdur.
• 6102 sayılı Kanun m.151: Ayrılma akçesi öngörülen birleşme sözleşmesinin genel kurulda %90 nisapla onaylanmasını düzenler; gerekçeye göre bu nisap zorunlu ayrılma akçesi hâlinde aranır.
• 6102 sayılı Kanun m.642: Ayrılma akçesinin muacceliyetini ve ödeme koşullarını düzenler; m.141 bu muacceliyet kurallarını değiştirmez.
• 6102 sayılı Kanun m.155: Birleşmede nakdi karşılığın ortaklığın devamlılığı ilkesinin istisnalarından olduğunu belirtir.

Madde, devralma yoluyla birleşmede devralan şirketin sermaye artırımı yapma zorunluluğunu ve bu artırım sırasında ayni sermaye ile halka arza ilişkin hükümlerin hangi ölçüde uygulanmayacağını düzenler. Kurala, devralan şirket olarak birleşmede yer alan anonim ve diğer sermaye şirketleri bakımından uygulanır. Sermaye artırımının teknik işlemlerini (taahhüt, ödeme, tescil) düzenlemez (m.456 vd.). Birleşme sözleşmesinin içeriğini ve birleşme raporunu düzenlemez (m.147 ve m.148 ile ilgili hükümler). Devrolunan şirketin ortaklarına yapılacak ödemeler ve bölünmede sermaye artırımı düzenlemez (m.146). Ayrılma akçesi ve buna bağlı sermaye belirsizliği ile ilgili hükümler (m.141) ayrıca değerlendirilir.

Sermaye artırımı: hangi kavramlar bilinmeli?

Devralma yoluyla birleşme

Bir şirketin malvarlığının tümünün, tasfiye edilmeksizin başka bir şirkete devredilmesi ve devrolunan şirketin ortaklarının devralan şirkette pay sahibi olmasıdır. Sermaye artırımı zorunluluğu bu yapısal değişiklik türüne özgüdür.

Devrolunan şirketin ortakları

Birleşme nedeniyle sona eren şirketin ortaklarıdır. Bu kişilerin haklarının korunması, devralan şirketin sermaye artırım miktarını belirler.

Ayni sermaye

Sermaye olarak para dışındaki malvarlığı değerlerinin, örneğin makine veya fabrika gibi malların konulmasıdır. Bu tür sermaye konulmasına ilişkin kurallar birleşmede uygulanmaz.

Halka arz

Yeni payların halka çıkarılması işlemidir. Birleşmede yeni payların halka arzına ilişkin hükümler uygulanmaz; yalnızca Sermaye Piyasası Kurulu kaydına alınma işlemi yapılır.

Esas sermaye sistemi

Sermayenin esas sözleşmede sabit bir tutar olarak gösterildiği ve artırımın sözleşme değişikliği yoluyla yapıldığı sistemdir.

Kayıtlı sermaye sistemi

Esas sözleşmede tavan olarak gösterilen kayıtlı sermaye içinde yönetim kurulunun artırım yapabildiği sistemdir.

Sermaye artırımı: hangi şartlar aranır?

• Birleşmenin devralma yoluyla gerçekleşmiş olması gerekir; devrolunan şirketin ortaklarına devralan şirketin payları verilecekse bu fıkra uygulanır.
• Devralan şirketin sermayesi, devrolunan şirketin ortaklarının haklarının korunabilmesi için gerekli düzeyde artırılmalıdır.
• Artırım miktarı, devralan şirketin devrolunan şirketin ortaklarına verilecek pay değerini karşılayacak düzeyde olmalıdır; devralan şirketin kendi payları ve devrolunan şirketin iktisap ettiği kendi payları bu hesaptan düşülür.
• Ayni sermaye konulmasına ilişkin düzenlemeler birleşmede uygulanmaz; bu nedenle ayni sermaye konulması ayrı bir koşul olarak aranmaz.
• Halka açık anonim şirketlerde yeni payların halka arzına ilişkin hükümler uygulanmaz; yalnızca SPK kaydına alınmasına ilişkin hükümler geçerlidir.

Sermaye artırımı: hangi sonuçları doğurur?

• Devralan şirket, sermaye artırımı yapmadan birleşmeyi gerçekleştiremez; artırım zorunludur ve emredici niteliktedir.
• Artırım miktarı, devrolunan şirketin ortaklarına pay verilmesi gereken ölçüde belirlenir; bu miktar kanunda sabit bir tutar olarak gösterilmez.
• Devralan şirketin kendi payları veya devrolunan şirketin iktisap ettiği kendi payları varsa bunların miktarı artırımdan düşülür ve bu durumda artırım gerekmeyebilir.
• Birleşmede ayni sermaye hükümleri uygulanmayacağından, devralan şirketin ayni sermaye konulmasına ilişkin ek kontrol işlemleri aranmaz.
• Halka açık şirkette yeni payların halka arzı yapılmaz; payların SPK kaydına alınması yeterlidir.
• Sermaye artırımı yapılmayan birleşme, devrolunan şirketin ortaklarının haklarını koruyamayacağından, kanuna aykırı olur ve bu tür birleşme kararı iptal edilebilir nitelikte olabilir (metinde açıkça belirtilmemiş; genel düzenlemeden çıkarılmıştır).

Nasıl ispat edilir?

• Devralan şirketin sermaye artırımı zorunluluğu, birleşme sözleşmesi ve birleşme raporu ile ortaya konur; artırımın yapılmadığını iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Devrolunan şirketin ortaklarına verilecek pay miktarı ve devralan şirketin kendi payları, birleşme sözleşmesi ve ilgili şirket kayıtları ile ispatlanır.
• Devralan şirketin kendi paylarını iktisap ettiğini ileri süren taraf, bu payların miktarını ilgili sicil ve defter kayıtlarıyla ispatlamalıdır; bu payların artırımdan düşülmesi isteniyorsa aynı şekilde kanıtlanmalıdır.
• Ayni sermaye hükümlerinin uygulanmadığını ileri süren taraf, birleşmenin devralma yoluyla yapıldığını ve ikinci fıkranın koşullarının gerçekleştiğini belgelerle göstermelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.141: Ayrılma akçesi nedeniyle artırılacak sermaye miktarının belirsiz olabileceğini gerekçe gösterir; bu belirsizlik ön talep sistemi ile aşılabilir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.146: Bölünmede sermaye artırımı kuralını düzenler; devralma birleşmesindeki m.142 kuralının bölünme karşılığıdır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.147: Birleşme raporu, devralan şirketin sermaye artırımının dayandığı bilgileri içerir; birleşmede ayni sermaye hükümlerinin uygulanmamasının gerekçesidir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.148: Birleşmenin denetlenmesi, ayni sermaye hükümlerinin uygulanmamasının güvence gerekçesidir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.456: Sermaye artırımında payların nakdi bedellerinin tamamının ödenmesi koşulunu düzenler; birleşmede yapılan artırımda genel sermaye artırım kuralları da gözetilir.

Madde, yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni kurulan şirketin kuruluşuna hangi hükümlerin uygulanacağını düzenler; kuruluşa ilişkin genel kuralların yeni şirket bakımından geçerli olacağını belirtir. Kuruluşa uygulanmayacak iki alanı, yani ayni sermaye konulmasına ilişkin düzenlemeler ile asgari ortak sayısına ilişkin hükümleri, kendi içinde sınırlar. Madde, uygulamanın kimler bakımından olacağını kişi ayrımıyla değil, birleşme türü ve yeni kurulacak şirketin türü üzerinden belirler. Birleşmenin geçerlilik koşullarını, birleşme sözleşmesinin ve birleşme raporunun içeriğini, birleşmenin tescil ve ilan usulünü ve devralan şirketin yapısal değişikliklerini düzenlemez (ilgili maddeler için ilgiliMaddeler alanına bakınız). Kooperatiflerin kuruluşuna ilişkin özel hükümlerin tamamını da düzenlemez; yalnızca birleşme sonucu kurulan şirkete uygulanan kuruluş hükümlerinin kapsamını çizer.

Yeni kuruluş: hangi kavramlar bilinmeli?

Yeni kuruluş yoluyla birleşme

İki veya daha fazla şirketin malvarlıklarının, birleşen şirketler tasfiye edilmeden, külli halefiyet yoluyla yeni kurulan bir şirkete geçmesidir. Birleşen şirketler sona erer ancak tasfiye olmaz.

Kuruluş hükümleri

Yeni şirketin tüzel kişilik kazanması için gereken sermaye, esas sözleşme, pay taahhüdü ve tescile ilişkin hükümlerdir. Bu madde, yeni şirketin türüne göre bu hükümlerin uygulanacağını öngörür.

Ayni sermaye

Paradan başka bir malvarlığı unsurunun sermaye olarak konulmasıdır. Madde bakımından bu düzenlemeler, kooperatiflerin kuruluşunda uygulanmaz.

Asgari ortak sayısı

Bir ortaklığın kurulması için gereken en az ortak sayısıdır. Madde, kooperatifler bakımından bu sayıya ilişkin hükümleri kuruluşa uygulanmaz sayar.

Yeni kuruluş: hangi şartlar aranır?

• Birleşmenin yeni kuruluş yoluyla gerçekleşmesi gerekir; yani birleşen şirketlerin malvarlıkları yeni kurulacak bir şirkete geçmelidir.
• Yeni kurulacak şirketin türü belirlenmiş olmalıdır; kuruluş hükümleri bu türe göre uygulanır.
• Birleşen taraflardan kooperatif bulunuyorsa, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'nun ayni sermaye ve asgari ortak sayısına ilişkin hükümleri bu kuruluşa uygulanmaz.
• Kuruluşa uygulanacak hükümler, bu Kanun ile 1163 sayılı Kanun'un diğer maddeleridir; bu sınırın dışındaki kuruluş hükümleri yeni şirket hakkında geçerli olur.

Yeni kuruluş: hangi sonuçları doğurur?

• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede, yeni şirketin kuruluşu bu Kanun'un kuruluşa ilişkin hükümlerine göre gerçekleşir.
• Yeni şirket kooperatif değilse, kuruluş hükümlerinin tamamı bu Kanun'a göre uygulanır.
• Yeni şirket kooperatifse, 1163 sayılı Kanun'un ayni sermayeye ve asgari ortak sayısına ilişkin hükümleri uygulanmaz; diğer hükümleri uygulanır.
• Madde, yeni şirketin kuruluşunda Kanun'un kuruluşa ilişkin hükümlerinin uygulanmasını öngördüğünden, bu hükümlere uyulmaması kuruluşun eksik kalmasına yol açar.

Yeni kuruluş: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni şirketin türüne bakmadan, her hâlde anonim şirket kuruluş kurallarını uygulamak.
• Kooperatif olan yeni şirkette ayni sermaye ve asgari ortak sayısına ilişkin hükümlerin de uygulanacağını sanmak; bu iki alan madde gereği dışarıda kalır.
• Maddenin yalnızca kuruluş hükümlerini düzenlediğini unutup birleşme sözleşmesi, birleşme raporu ve tescil usulünün de bu maddeden çıktığını varsaymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede, yeni şirketin kuruluşunda anonim şirketlere ilişkin tedrici kuruluşun kaldırılmış olması ve paylarin halka arzı taahhüdüyle kuruluş yapılabilmesi, kuruluş sürecinin değerlendirilmesinde dikkate alınmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2023/252 E., 2026/274 K., 05.02.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Yeni kuruluş yoluyla birleşmeyi ileri süren taraf, birleşmenin yeni kuruluş türünde yapıldığını birleşme sözleşmesi ve ticaret siciline verilen belgelerle ispatlamak zorundadır.
• Yeni şirketin türünün kooperatif olup olmadığı, tescil belgeleri ve esas sözleşme ile ispatlanır; ayni sermaye ya da asgari ortak sayısı iddiası, bu hükümlerin uygulanıp uygulanmadığını gösteren belgelerle değerlendirilir.
• Kuruluşa uygulanacak hükümlerin dışında kalması gerektiğini savunan taraf, kooperatif statüsünü ve madde kapsamına giren hallerini belgelerle ispat yükü altındadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu: Madde, kooperatiflerin kuruluşunda bu Kanun'un yanında uygulanan kooperatif kanununun ayni sermaye ve asgari ortak sayısına ilişkin hükümlerini kuruluş uygulamasından çıkarır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.137: Birleşmenin türlerini ve geçerli birleşme kataloğunu düzenler; yeni kuruluş yoluyla birleşmenin hangi şirketler arasında yapılabileceğini belirler.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.335: Anonim şirketin kuruluşunda esas sözleşme ve kuruluşun gerçekleşmesine ilişkin genel hükümdür; birleşme yoluyla kurulan şirket de bu kuruluş hükümlerine tabi olur.

Madde, birleşmeye katılan şirketlerin hangi hallerde ara bilanço çıkarmakla yükümlü olduklarını ve bu bilançonun hangi kurallara göre hazırlanacağını düzenler. Düzenlenen konular, zorunluluğu doğuran iki ölçüt ile ara bilançoda yıllık bilanço kurallarının uygulanması ve bunun istisnalarıdır. Madde, birleşme sözleşmesinin ve birleşme raporunun içeriğini, birleşme kararını, sermaye artırımını ve değişim oranını düzenlemez (ilgili maddeler için bkz. ilgiliMaddeler). Bölünmede ara bilanço çıkarılmasını (m.165), birleşme sözleşmesinin içeriğini (m.146 ve devamı) ve birleşmenin hukuki sonuçlarını da bu madde düzenlemez.

Ara bilanço: hangi kavramlar bilinmeli?

Ara bilanço

Hesap döneminin ortasında, yıllık bilanço gününden farklı bir tarihe göre çıkarılan bilançodur. Birleşme bakımından, yıllık bilançonun güncelliğini yitirdiği hallerde birleşmeye katılan şirketlerin malvarlığını yeniden gösterir.

Bilanço günü

Bilançonun dayandığı, malvarlığının ve borçların itibar edildiği tarihtir. Altı aylık sürenin hesabında birleşme sözleşmesinin imzalandığı tarih ile bu gün arasındaki süre esas alınır.

Önemli malvarlığı değişikliği

Son bilançonun çıkarılmasından sonra birleşmeye katılan şirketlerin malvarlığında meydana gelen ve bilanço sonuçlarını etkileyecek nitelikteki değişikliktir. Altı ay geçmese dahi bu değişiklik ara bilanço zorunluluğu doğurur.

Fizikî envanter

Malvarlığı kalemlerinin fiilen sayılması ve tespit edilmesidir. Ara bilançoda bu sayım zorunlu değildir.

Ticari defterdeki hareketler

Son bilançoda kabul edilen değerlerin ara bilanço tarihine kadar defterlere yansıyan değişikliklerdir. Ara bilançoda değerleme güncellemesi yalnız bu ölçüde yapılır.

Ara bilanço: hangi şartlar aranır?

• Birleşmeye katılan şirketler bakımından bir birleşme sözleşmesinin imzalanmış olması gerekir.
• Birleşme sözleşmesinin imzalandığı tarih ile bilanço günü arasında altı aydan fazla zaman geçmiş olmalıdır; bu hâlde ara bilanço zorunludur.
• Altı aylık süre geçmemiş olsa dahi, son bilançonun çıkarılmasından sonra birleşmeye katılan şirketlerin malvarlıklarında önemli değişiklik meydana gelmiş olmalıdır; bu hâlde de ara bilanço zorunludur.
• Ara bilanço hazırlanırken yıllık bilanço hükümleri ve ilkeleri uygulanmalıdır; ancak fizikî envanter çıkarılmamalıdır.
• Son bilançodaki değerlemeler yalnız ticari defterdeki hareketler ölçüsünde değiştirilmelidir; amortisman, değer düzeltmesi, karşılık ve defterlerden anlaşılmayan önemli değer değişiklikleri ayrıca dikkate alınmalıdır.

Ara bilanço: hangi sonuçları doğurur?

• Altı aydan fazla süre geçmişse birleşmeye katılan şirketler ara bilanço çıkarmak zorundadır.
• Son bilançonun çıkarılmasından sonra malvarlıklarında önemli değişiklik meydana gelmişse, altı ay geçmemiş olsa dahi ara bilanço çıkarmak zorunludur.
• Her iki ölçüt de gerçekleşmemişse ara bilanço zorunlu değildir ve yıllık bilanço birleşme için yeterli kabul edilebilir.
• Ara bilanço, yıllık bilanço hükümlerine tabidir; ancak fizikî envanter gerekmez ve değerleme güncellemesi sınırlı yapılır.
• Ara bilanço hazırlanmasında yıllık bilançoya ilişkin bu istisnalar dışındaki kurallar aynen uygulanır.

Ara bilanço: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Altı aylık süreyi birleşme sözleşmesinin imzalanma tarihi yerine birleşme kararının alındığı ya da tescil tarihinden saymak.
• Önemli değişiklik ölçütünü yalnız altı ay geçmediğinde uygulanmayan bir istisna gibi değerlendirip, altı ay geçmeden ara bilanço gerekmediğini sanmak.
• Ara bilançoda da fizikî envanter yapılması gerektiğini düşünmek; metin bunu açıkça dışlar.
• Ara bilançoda son bilanço değerlerini tümüyle yeniden hesaplamak; değerleme yalnız ticari defterdeki hareketler ölçüsünde güncellenir.
• Bilanço gününü, bilançonun çıkarılma tarihi ile karıştırmak; önemli değişiklikte esas alınan tarih bilanço günüdür.

Nasıl ispat edilir?

• Ara bilanço çıkarılması gerektiğini ileri süren taraf, altı aylık sürenin aşıldığını birleşme sözleşmesinin tarihi ve bilanço gününü gösteren belgelerle ispatlar.
• Son bilançonun çıkarılmasından sonra malvarlığında önemli değişiklik olduğunu iddia eden taraf, bu değişikliği muhasebe kayıtları, defter hareketleri ve somut olaylara ilişkin belgelerle ispatlamak zorundadır.
• Ara bilançonun gerekli olmadığını savunan taraf, altı aylık sürenin geçmediğini ya da önemli değişiklik bulunmadığını belgelerle ortaya koymalıdır.
• Ara bilançonun güncelliği ve gerçek malvarlığına uygunluğu, ara bilançoda değerleme kayıtlarının ticari defterle uyumu üzerinden denetlenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.140: Ara bilançonun değişim oranının belirlenmesi ve mal varlıklarının değerlemesi açısından önemini belirtir; m.144'ün amacını açıklar.
• 6102 sayılı Kanun m.141/1: Belirli hâllerde ara bilanço çıkarma zorunluluğunun varlığına dair genel çerçeveyi kurar.
• 6102 sayılı Kanun m.165: Bölünmede ara bilanço çıkarılmasına ilişkin benzer düzenlemedir; m.144 ile aynı ölçütleri içerir.
• 6102 sayılı Kanun m.167: Bölünme bakımından bilanço ve ara bilançonun değişim oranı ve denkleştirme tutarı açısından önemini düzenler.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 145. maddesi, birleşme sözleşmesinin şeklini ve bu sözleşmenin hangi organlarca imzalanıp onaylanacağını düzenler. Madde, sözleşmenin yazılı yapılmasını, yönetim organlarınca imzalanmasını ve birleşmeye katılan şirketlerin genel kurullarınca onaylanmasını öngörür. Hüküm, birleşmeye katılan ticaret şirketleri bakımından uygulanır. Sözleşmenin asgari içeriği (m.146), birleşme raporu (m.147), inceleme hakkı (m.149) ve sermaye şirketleri için genel kurul onayının aranmadığı hal (m.156) madde kapsamında düzenlenmez; bu konular ilgili maddelerde yer alır. Ayrıca birleşmenin tescili ve hüküm ifade etmesi, birleşme raporunun hazırlanması ve ara bilanço konuları bu maddenin dışındadır.

Aa) Birleşme sözleşmesinin yapılması: hangi kavramlar bilinmeli?

Birleşme sözleşmesi

Birleşmeye katılan şirketlerin birleşmeye ilişkin temel esasları belirledikleri sözleşmedir. Tek başına birleşmenin hükümlerini doğurmaz, genel kurul onayına bağlı olarak geçerlilik kazanır.

Yönetim organı

Birleşme sözleşmesini imzalamaya yetkili organdır. Anonim şirkette yönetim kurulu, limited şirkette müdür veya müdürler, şahıs şirketlerinde ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette yönetici anlamına gelir.

Nitelikli yazılı şekil

Sözleşmenin yazılı yapılmasının yanında içeriğinin de kanunda öngörülen unsurları taşıması gerektiği şekil koşuludur. Yazılı şekle uyulması tek başına yeterli değildir.

Askıda geçerlilik

Genel kurul onayına kadar sözleşmenin bağlayıcı olmadığı, onay verildiğinde geçerlilik kazandığı ve onay verilmezse geçersiz kaldığı durumdur. Onay, niteliği itibarıyla bir hukuki şarttır.

Aa) Birleşme sözleşmesinin yapılması: hangi şartlar aranır?

• Birleşme sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalıdır.
• Sözleşme, birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organlarınca imzalanmalıdır.
• Sözleşme, birleşmeye katılan her şirketin genel kurulunca onaylanmalıdır.
• Sözleşmenin içeriği m.146'da öngörülen asgari unsurları taşımalıdır; aksi halde birleşme sözleşmesi niteliğini kaybeder.
• Sözleşmenin imzalanması yönetim organının yetkisi dahilinde olmalı, bu yetki başkasına devredilmemelidir.

Aa) Birleşme sözleşmesinin yapılması: hangi sonuçları doğurur?

• Sözleşme yazılı şekilde yapılmadığında geçerli bir birleşme sözleşmesi doğmaz.
• Sözleşmeyi yönetim organı dışında bir kişi imzalarsa, yetki eksikliği nedeniyle sözleşme bağlayıcı olmaz.
• Genel kurullardan biri onay vermezse birleşme sözleşmesi geçersiz olur.
• Tüm genel kurullar onay verdiğinde sözleşme geçerlilik kazanır ve birleşme sürecinin devamı mümkün hale gelir.
• Sözleşmenin m.146'daki asgari içeriği taşımaması halinde sözleşme birleşme sözleşmesi niteliğini kaybeder.
• Sermaye şirketlerinde m.156 uyarınca genel kurul onayına sunulmayan sözleşmede askıda geçerlilik ve onay şartı işlemez.

Aa) Birleşme sözleşmesinin yapılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yazılı şekle uyulmasını, sözleşmenin asgari içeriğinin tamamlanmış olması yerine geçer saymak; m.146 unsurlarının eksikliği ayrıca değerlendirilmelidir.
• Yönetim organının imzasını yeterli görüp genel kurul onayını aramamak; onay olmadan sözleşme askıda kalır.
• Sermaye şirketlerinde m.156 istisnasını genel hal gibi uygulamak ya da bu istisnayı yok saymak.
• Yönetim organı yetkisinin başkasına devredilebileceğini varsaymak; yetki devri bu madde kapsamında geçerli değildir.
• Onay öncesinde sözleşmenin bağlayıcı olduğunu kabul etmek; askıda geçerlilik nedeniyle bağlayıcılık kazanılmaz.

Nasıl ispat edilir?

• Birleşme sözleşmesinin yazılı şekilde yapıldığını ve yönetim organınca imzalandığını ileri süren taraf, bu hususları yazılı belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Genel kurul onayının varlığını ileri süren taraf, genel kurul kararı ve tutanağıyla ispat yükü altındadır.
• Sözleşmenin m.146 kapsamındaki asgari unsurları taşıdığını ileri süren taraf, sözleşme metnine dayanarak bunu göstermek zorundadır.
• Onay verilmediğini veya sözleşmenin geçersiz olduğunu savunan taraf, bu iddiasını genel kurul kararlarının eksikliği ya da ret kararıyla ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.146: Birleşme sözleşmesinin asgari içeriğini belirler. m.145'teki yazılı şekil koşulu bu içerik şartıyla birlikte nitelikli yazılı şekil oluşturur.
• 6102 m.147: Birleşme raporunun hazırlanmasını düzenler. Sözleşmenin genel kurul onayından önce hazırlanması gereken bir ön işlemdir.
• 6102 m.156: Sermaye şirketlerinde birleşme sözleşmesinin genel kurul onayına sunulmayabileceği istisnayı öngörür.
• 6102 m.149: Birleşme belgelerinin ilgililerin incelemesine sunulmasını düzenler; onaylanmak üzere genel kurula sunulan sözleşmenin incelenebilmesi bakımından ilişkilidir.
• 6102 m.135: Yönetim organı kavramının tanımını ve kapsamını verir; sözleşmeyi imzalayacak organın belirlenmesinde kullanılır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 146. maddesi, birleşme sözleşmesinin geçerlilik için taşıması gereken asgari içeriği düzenler. Birleşmeye katılan şirketlerin unvan, tür ve merkezi; değişim oranı ve denkleştirme tutarı; imtiyazlı ve oydan yoksun pay sahipleri ile intifa senedi sahiplerine tanınan haklar; pay değiştirme şekli; kâra katılma tarihi; ayrılma akçesi; geriye etkili tarih; yönetim organlarına tanınan özel yararlar ve gerektiğinde sınırsız sorumlu ortakların isimleri bu maddenin kapsamındadır. Madde, birleşmeye katılan ticaret şirketlerine ve devralma ile yeni kuruluş yoluyla birleşmelere uygulanır. Birleşme raporunun içeriğini (m.147), genel kurul onayını (m.145), sermaye artırımını (m.142) ve ayrılma akçesinin hukuki rejimini (m.141) düzenlemez; bunlar ilgili maddelerde yer alır. Sözleşmenin imzalanma yetkisi ve şekli de bu maddenin konusu değildir.

Bb) Birleşme sözleşmesinin içeriği: hangi kavramlar bilinmeli?

Birleşme sözleşmesi

Birleşmeye katılan şirketlerin birleşmenin esaslarını belirlediği sözleşmedir. Yazılı şekle tabidir ve bu maddedeki asgari içeriği taşımak zorundadır; aksi halde birleşme sözleşmesi niteliğini kaybeder.

Değişim oranı

Devrolunan şirketin ortaklarının sahip olduğu payların, devralan veya yeni kurulan şirketteki paylarla karşılanma oranıdır. Pay değerlemesine dayanır ve sözleşmede belirlenmesi zorunludur.

Denkleştirme tutarı

Değişim oranının tam olarak paylara yansıtılamadığı hallerde ortaklara ödenen ek tutardır. Yalnız öngörülmüşse sözleşmede yer alır.

Oydan yoksun pay

Oy hakkı tanınmayan, buna karşılık başka mali haklar sağlayan paydır. Devralan şirketin bu paylara sahip olanlara tanıdığı haklar sözleşmede gösterilir.

İntifa senedi

Şirketin kârından veya tasfiyesinden pay alma hakkı veren, ancak ortaklık payı niteliği taşımayan senettir. Bu senet sahiplerine tanınan haklar da sözleşmede yer alır.

Ayrılma akçesi

Birleşmeye muhalefet eden veya seçimlik bir hakla pay yerine tercih edilen durumlarda ödenen para karşılığıdır. Ayrıntılı rejimi m.141'dedir; bu maddede yalnız gerektiğinde sözleşmede yer alması gerekir.

Geriye etkili tarih

Devrolunan şirketin işlem ve eylemlerinin devralan şirketin hesabına yapıldığı kabul edilen tarihtir. Sözleşmede açıkça gösterilmesi gerekir.

Sınırsız sorumlu ortak

Şirket borçlarından şahsen ve sınırsız sorumlu olan ortaktır. Kollektif ve komandit şirketlerde bu niteliği taşıyanların isimleri, birleşme sözleşmesinde gerekiyorsa yer alır.

Bb) Birleşme sözleşmesinin içeriği: hangi şartlar aranır?

• Birleşmeye katılan şirketlerin ticaret unvanları, hukuki türleri ve merkezleri sözleşmede yer almalıdır; yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni şirketin tür, unvan ve merkezi de belirtilmelidir.
• Şirket paylarının değişim oranı ve öngörülmüşse denkleştirme tutarı sözleşmede gösterilmelidir; devrolunan şirketin ortaklarının devralan şirketteki paylarına ve haklarına ilişkin açıklamalar da bulunmalıdır.
• Devralan şirketin imtiyazlı ve oydan yoksun pay sahipleri ile intifa senedi sahiplerine tanıdığı haklar sözleşmede yer almalıdır.
• Şirket paylarının değiştirilmesinin şekli sözleşmede belirtilmelidir.
• Birleşmeyle iktisap edilen payların devralan veya yeni kurulan şirketin bilanço kârına hak kazandığı tarih ve bu isteme ilişkin bütün özellikler sözleşmede yer almalıdır.
• Gereğinde, m.141 uyarınca ayrılma akçesi sözleşmede yer almalıdır.
• Devrolunan şirketin işlem ve eylemlerinin devralan şirketin hesabına yapılmış sayılacağı tarih sözleşmede gösterilmelidir.
• Yönetim organlarına ve yönetici ortaklara tanınan özel yararlar sözleşmede belirtilmelidir.
• Gereğinde sınırsız sorumlu ortakların isimleri sözleşmede yer almalıdır.
• Bu unsurlardan birinin eksikliği sözleşmenin birleşme sözleşmesi niteliğini ortadan kaldırır; yazılı şekil tek başına yeterli değildir.

Bb) Birleşme sözleşmesinin içeriği: hangi sonuçları doğurur?

• Birleşme sözleşmesinde m.146'da sayılan unsurlardan biri eksikse sözleşme birleşme sözleşmesi niteliğini kaybeder.
• Sözleşmenin yalnız yazılı yapılması yeterli değildir; yazılı şekil ile içerik koşulu birlikte aranır.
• Olgusu bulunan hallerde (ör. özel hak tanınan pay sahibi varsa) ilgili kayıt sözleşmede yer almak zorundadır.
• Olgu bulunmayan hallerde ilgili kayda gerek yoktur.
• Sözleşmede bu asgari kayıtların dışında mahiyete aykırı olmayan başka hükümler de yer alabilir.

Bb) Birleşme sözleşmesinin içeriği: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sözleşmenin yazılı yapılmasını yeterli saymak; m.146'daki içerik koşulunun ayrıca aranması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Denkleştirme tutarı, ayrılma akçesi veya sınırsız sorumlu ortak gibi olgusal kayıtların gerekli olmadığı hallerde bunların bulunmasını zorunlu saymak.
• Birleşme raporundaki bilgileri (m.147) sözleşme içeriğinin yerine koymak.
• Geriye etkili tarihi bilanço tarihi ile karıştırmak; sözleşmede her ikisinin de ayrı ayrı yer alması gerekir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Birleşme sözleşmesinin asgari içeriğinin eksikliği, sözleşmenin birleşme sözleşmesi niteliğini kaybetmesine yol açar. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2020/1488 E., 2020/106 K., 14.10.2020)

Nasıl ispat edilir?

• Birleşme sözleşmesinin geçerliliğini ileri süren taraf, sözleşmenin yazılı olduğunu ve m.146'daki unsurları içerdiğini ispatlamakla yükümlüdür; ispat sözleşme metniyle yapılır.
• Olgusal bir kaydın (özel hak, ayrılma akçesi, sınırsız sorumlu ortak gibi) gerekli olup olmadığı, birleşme öncesi şirket kayıtları ve pay defterleri ile belirlenir.
• Sözleşmede bir unsurun eksik olduğunu ileri süren taraf bu eksikliği ispat eder.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.145: Birleşme sözleşmesinin yönetim organlarınca imzalanmasını ve genel kurul onayına tabi olmasını düzenler; m.146 içeriği bu sözleşme için aranır.
• 6102 sayılı Kanun m.147: Birleşme raporunun içeriğini düzenler; rapor sözleşme içeriğini açıklar ve tamamlar, ancak sözleşmenin asgari içeriğinin yerini tutmaz.
• 6102 sayılı Kanun m.141: Ayrılma akçesinin hukuki rejimini düzenler; m.146/f bendi bu maddeye gönderme yapar.
• 6102 sayılı Kanun m.156: Sermaye şirketlerinde genel kurul onayına sunulmama kolaylığını öngörür; m.146 içeriği bu hâlde de aranır.

Birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organlarının birleşme hakkında hazırlayacakları birleşme raporunun asgari içeriğini düzenler; raporda yer alması gereken hususları (birleşmenin amacı ve sonuçları, değişim oranı, denkleştirme akçesi, ayrılma akçesi, payların değerlemesi, artırım, kişisel edim yükümlülükleri, yeni tür dolayısıyla yükümlülükler, işçiler ve alacaklılar üzerindeki etkiler, ilgili makam onayları) ve yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni şirket sözleşmesinin eklenmesi zorunluluğunu belirler. Küçük ve orta ölçekli şirketlerde tüm ortakların onayı ile raporun hazırlanmasından vazgeçilmesine imkân tanır. Birleşme sözleşmesinin asgari içeriğini (m.146), raporun ortaklara ve ilgililere incelemeye sunulmasını (m.149), ara bilanço zorunluluğunu (m.144) ve alacaklıların korunmasını (m.157) düzenlemez; bunlar ilgili maddelerde yer alır. Raporun inceleme hakkı ve alacaklıların güvence talebi gibi usul yönleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.

Birleşme raporu: hangi kavramlar bilinmeli?

Birleşme raporu

Birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organlarının, ayrı ayrı veya birlikte hazırladığı, birleşmeyi hukuki ve ekonomik yönden açıklayan ve gerekçelendiren yazılı belgedir. Birleşme sözleşmesinin kendisi değildir; sözleşmeyi açıklayan ve gerekçelendiren bir belgedir.

Değişim oranı

Devrolunan şirketin paylarının devralan şirketin paylarına karşılık hangi oranda verileceğini gösteren orandır. Payların değerlemesine ilişkin özellikler açıklanarak belirlenir.

Denkleştirme akçesi

Değişim oranı tam olarak pay verilmesine imkân vermediğinde, ortaklara nakden ödenen tutardır. Yalnız öngörülmüşse raporda yer alır.

Ayrılma akçesi

Ortaklık payı ve haklarının yerine, devralan şirkette pay verilmeksizin ortağa ödenen, payların gerçek değerine denk gelen tutardır. Gereğinde raporda tutarı ve verilme sebepleri açıklanır.

Kolaylaştırılmış usulde birleşme

Taraflarından birinin halka açık ortaklık olduğu, Tebliğ'de belirlenen durumlarda uygulanan ve birleşme raporunun aranmadığı usuldür. Bu madde kapsamındaki rapor zorunluluğu bakımından bu usul ayrıca belirtilmelidir.

Küçük ve orta ölçekli şirket

TTK m.1523 kapsamında belirlenen ölçütlere göre tanımlanan şirkettir. Bu sıfatı taşıyan şirketler, tüm ortakların onayı şartıyla raporu hazırlamaktan vazgeçebilir.

Birleşme raporu: hangi şartlar aranır?

• Birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organlarının, ayrı ayrı veya birlikte birleşme hakkında rapor hazırlamış olması gerekir.
• Raporda m.147/2 bentlerinde sayılan hususların (a'dan k'ya kadar) yer alması ve bunların hukuki ve ekonomik yönden açıklanarak gerekçelerinin belirtilmesi gerekir.
• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede raporun ekinde yeni şirketin sözleşmesinin bulunması gerekir.
• Raporun hazırlanmaması ancak küçük ve orta ölçekli şirketler bakımından ve tüm ortakların onayı varsa mümkündür; bu şart aranmadan rapordan vazgeçilemez.
• Değişim oranı, ayrılma akçesi ve artırım gibi bilgiler, ilgili bentlerde öngörülen hallerde raporda bulunmalıdır; öngörülmeyen haller için bu bilgilerin bulunması zorunlu değildir.

Birleşme raporu: hangi sonuçları doğurur?

• Raporun m.147/2 kapsamındaki hususları içermesi ve gerekçeli açıklaması, birleşme sürecinin geçerli yürümesinin ön koşuludur.
• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni şirket sözleşmesinin rapora eklenmemesi, raporun eksik hazırlandığı anlamına gelir.
• Küçük ve orta ölçekli şirketlerde tüm ortakların onayı varsa rapor hazırlanmayabilir; onay yoksa bu istisnadan yararlanılamaz.
• Raporun eksik hazırlanması veya zorunlu hususların bulunmaması, birleşme işleminin hukuka aykırılığı ve buna bağlı iptal sebebi doğurabilir.
• Madde emredici niteliktedir; raporun içeriğine ilişkin sözleşmeyle daraltma veya genişletme yapılması, zorunlu asgari içeriği ortadan kaldıramaz.

Birleşme raporu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Küçük ve orta ölçekli şirket sıfatının bulunmadan raporun hazırlanmadığını kabul etmek; istisnanın yalnızca bu şirketlere tanındığını gözden kaçırmak.
• Tüm ortakların onayı yerine bir kısım ortağın onayını yeterli saymak.
• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede rapora yeni şirket sözleşmesinin eklenmesi zorunluluğunu atlamak.
• Kolaylaştırılmış usuldeki birleşmede Tebliğ istisnasını genel kurala uygulamak; bu durumda rapor zorunluluğunu m.147'ye dayanarak aramak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Birleşme raporunun düzenlenmesinden vazgeçme istisnasının yalnızca tüm ortakların onayı ile ve küçük ve orta ölçekli şirketlerde uygulanabileceği kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1779 E., 2026/367 K., 03.03.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Raporun hazırlandığını ve asgari içeriğini taşıdığını ileri süren taraf, raporun varlığını ve içeriğini yazılı belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Rapor yönetim organı kararı veya yazılı belge ile hazırlanır; belgenin bulunmaması ile rapor eksikliği ispatlanabilir.
• Küçük ve orta ölçekli şirketlerde raporun hazırlanmadığını ileri süren taraf, tüm ortakların onayının varlığını yazılı onayla ispatlamakla yükümlüdür.
• Yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni şirket sözleşmesinin rapora eklendiği, ekin varlığı ile ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.146: Birleşme sözleşmesinin asgari içeriğini düzenler; raporun birinci bendinde yer alan birleşme sözleşmesi bilgisinin dayanağıdır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.149: Raporun genel kurul kararından önce ilgililerin incelemesine sunulmasını düzenler; bu madde rapor hazırlanmasından sonraki incelemeyi yönetir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.144: Ara bilanço zorunluluğunu düzenler; raporda değişim oranının ve değerlemenin dayanağı olan bilançoyla bağlantılıdır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.157: Birleşme sonrası alacaklıların korunmasını düzenler; raporda yer alan alacaklılar üzerindeki etkilerin açıklanmasıyla ilgilidir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.141: Ayrılma akçesi ve pay yerine seçenek sunulmasına ilişkin hükümler içerir; m.147/2 (d) bendinin dayanağıdır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1523: Küçük ve orta ölçekli şirketlerin tanımını yapar; m.147/4 kapsamındaki istisnanın uygulanabilmesi için gereklidir.