Ceza koşulu nedir?

10 maddede geçiyor · 2 kanun

Kısaca

Tarafların borca aykırılık hâlinde ödenmesini kararlaştırdıkları bedeldir.

Birçok kanunda geçer (2 kanun); anlamı bağlama göre aşağıda.

Kanunda nerede geçiyor

10 madde

Türk Borçlar Kanunu

  • TBK m.121

    Borçlunun borcuna aykırı davranması halinde ödemeyi üstlendiği önceden belirlenmiş bedeldir. Madde, faiz borcunun ilk fıkradaki başlangıç anından farklı kararlaştırılmasının ceza koşulu hükümlerine tabi olduğunu belirtmekte; bu nedenle TBK m.179 vd. uygulanır.

  • TBK m.131 · A. Asıl borca bağlı hak ve borçların sona ermesi

    Borcun ifa edilmemesi ya da gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi kararlaştırılan para edimidir. Bu maddede yalnızca asıl borçla birlikte sona eren bir fer'i borç olarak ele alınır; ifaya eklenen ceza koşulu bakımından ayrıca saklı tutma gerekir.

  • TBK m.179 · C. Ceza koşulu — I. Alacaklının hakları — 1. Cezanın sözleşmenin ifası ile ilişkisi

    Borçlunun borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi halinde ödeyeceği bir parayı önceden kararlaştıran sözleşme kaydıdır. Asıl borcun yerine geçen bir tazminat değil, ihlale bağlanmış bir yaptırımdır.

  • TBK m.180 · 2. Ceza ile zarar arasındaki ilişki

    Borcun ihlali halinde borçlunun ödemeyi kabul ettiği, önceden belirlenmiş para tutarını ifade eden sözleşme hükmüdür. Alacaklının zararının ispatına bağlı olmayan götürü bir tazminat niteliği taşır.

  • TBK m.181 · 3. Kısmi ifanın yanması

    Borçlunun borcunu ifa etmemesi, geç ifa etmesi ya da borca aykırı davranması hâlinde ödeyeceği para veya başka bir edimi öngören sözleşme kaydıdır. Kanunda 'cezai şart' yerine 'ceza koşulu' kavramı tercih edilmiştir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2024/466 E., 2024/601 K., 28.03.2024)

  • TBK m.182 · II. Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi

    Borçlunun borcunu hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi halinde ödemeyi taahhüt ettiği, asıl borca bağlı edimdir. Bağlı borç niteliği taşıdığı için asıl borcun geçerliliğine ve varlığına bağlıdır.

  • TBK m.260

    Tarafların borca aykırılık hâlinde ödenmesini kararlaştırdıkları bedeldir. İkinci fıkrada peşin satış bedelinin yüzde onunu aşamayacağı sınır olarak konmuştur.

  • TBK m.346 · IV. Kiracı aleyhine düzenleme yasağı

    Borcun zamanında ifa edilmemesi hâlinde borçlunun ödemeyi kabul ettiği önceden belirlenmiş bedeldir. Bu maddeye göre kira bedelinin zamanında ödenmemesi hâlinde ceza koşulu öngörülemez.

  • TBK m.446 · 3. Aykırı davranışların sonuçları

    Yasağa aykırılık hâlinde işçinin ödemeyi üstlendiği, önceden belirlenmiş para tutarıdır. Bu maddede ceza koşulu, işverenin zararını önceden karşılayan bir ödeme olarak işler ve işçinin borçtan kurtulmasının aracıdır.

Tarım Kanunu

  • Tarım Kanunu m.13 · Sözleşmeli üretim

    Mücbir sebep dışında, sözleşme kapsamında üretilen ürünün alımından veya satımından vazgeçen taraf için öngörülen cezai bedeldir. Miktarı, alımından ya da satımından kaçınılan ürün miktarının sözleşmedeki bedeline göre belirlenir.

Karıştırılan kavramlar

Genel ceza koşulu ile et ve Süt Kurumu sözleşmeleri arasındaki fark nedir?

Genel kural: Üretici veya alıcı için ceza koşulu yüzde yirmi ile yüzde elli arasında belirlenir.

Et ve Süt Kurumunun taraf olduğu sözleşmelerde üretici için ceza koşulu alt sınırın altında belirlenebilir veya hiç konulmayabilir.

Kurum sözleşmelerinde üretici aleyhine daha düşük ya da sıfır ceza koşulu uygulanabilir; genel alt sınır bu sözleşmelerde üretici bakımından aranmaz.

5488 s. K. m.13

Asıl borcun sona ermesi ile işlemiş faiz ve ceza koşulu arasındaki fark nedir?

Kural olarak asıl borçla birlikte kefalet, rehin, faiz ve ceza koşulu gibi bağlı haklar da sona erer.

İşlemiş faiz ve ceza koşulu, saklı tutma varsa asıl borç sona erse bile istenebilir.

Saklı tutma yoksa geçmişe ait faiz ve ceza koşulu da talep edilemez; saklı tutma varsa işlemiş faiz ve ceza koşulu asıl borçtan bağımsız olarak istenebilir.

TBK m.131

Seçimlik ceza koşulu ile ifaya eklenen ceza koşulu arasındaki fark nedir?

Seçimlik türde alacaklı ya aynen ifayı ya da cezayı talep eder; ikisini birlikte isteyemez.

İfaya eklenen türde alacaklı hem asıl borcun ifasını hem de cezayı birlikte talep edebilir.

Seçimlik türde seçim kesin olduğundan iki talep birlikte yöneltilemez; ifaya eklenen türde talepler yığılır.

TBK m.179

Ceza koşulu ile dönme hâlinde ifa edilmiş kısmın alıkonulması arasındaki fark nedir?

Ceza koşulu, borçlunun borca aykırılığına bağlanan bir yaptırımdır ve borcun ihlali yahut ifa edilmemesiyle doğar.

Dönme hâlinde ifa edilmiş kısmın alacaklıda kalması ise sözleşmenin sona ermesine bağlanan bir sonuçtur; yaptırım, dönme anındaki ifanın akıbetini belirler.

Madde, ikinci türü ceza koşulu hükümlerine tabi kılar; böylece ceza koşulunun indirimi ve geçerlilik kuralları bu kayıtlara da uygulanır.

TBK m.181

Genel ceza koşulu ile taksitle satış arasındaki fark nedir?

Genel kural, ceza koşuluna ilişkin hükümlerin dönme kaydına kıyasen uygulanmasıdır.

Taksitle satış sözleşmelerinde kanunun özel hükümleri vardır ve bu hükümler maddeden önce gelir.

Taksitle satışta özel hükümler saklı kalır; bu hükümlerin ceza koşulu kurallarıyla çelişmesi hâlinde taksitle satışa ilişkin özel düzenleme esas alınır.

TBK m.181

Tazminat ile ceza koşulu arasındaki fark nedir?

Tazminat, işverenin fiilen uğradığı zararın tamamını kapsayan genel sorumluluktur ve ispat edilmesi gerekir.

Ceza koşulu, zarar ispat edilmeden önceden kararlaştırılmış bedeli ifade eder.

Ceza koşulu bağlanmışsa işçi öngörülen miktarı ödeyerek borçtan kurtulabilir; ancak aşan zarar yine istenebilir.

TBK m.446

İlgili konular

Örnek kararlar

3 karar
  1. Hukuk Genel Kurulu, 2023/503 E., 2024/99 K., 14.02.2024
    İlgili madde: TBK m.179, TBK m.180, TBK m.181, TBK m.182
  2. Hukuk Genel Kurulu, 2023/560 E., 2024/100 K., 14.02.2024
    İlgili madde: TBK m.179, TBK m.180, TBK m.181, TBK m.182
  3. Hukuk Genel Kurulu, 2022/414 E., 2023/536 K., 31.05.2023
    İlgili madde: TBK m.179, TBK m.180, TBK m.181, TBK m.182

Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

İlgili terimler

Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.

Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.