İrat Senedi nedir?
Kısaca
İrat Senedi, 3 kanunda 24 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.937: Periyodik gelir niteliğinde ödemeleri temsil eden senet türüdür.
- İİK m.125 · münderecatı: Taşınmazın sahibinin, bir gelir karşılığında belirli periyodik ödemeleri üstlenmesine ilişkin senettir.
- TTK m.669 · ipotekli borç senedi ve irat senedi: Taşınmazdan ödenmesi gereken para borcunun taşınmaza yük olarak yüklendiği ve bu yükün kıymetli evrak biçiminde devredilebildiği senet türüdür.
Kanunda nerede geçiyor
24 maddeTürk Medeni Kanunu
- TMK m.839 · A. Konusu
Maddede saklı tutulan, yüklü taşınmazın ekonomik niteliğinden bağımsız süreklilik gösteren edimlerle ilgili özel bir taşınmaz yükü türüdür. Edim sınırlamasından ayrıca değerlendirilir.
- TMK m.842 · 3. Güvence amacıyla kurulma
Kanunda ayrıntılı düzenlenen, irat borçlusunun belirli dönemlerde bir edimi ödediği borç ilişkisidir. Madde, taşınmaz yükünün bu senedin hükümlerine tabi kılınmasını sağlar.
- TMK m.850 · I. Taşınmaz rehninin türleri
Taşınmaz rehninin, belirli periyotlarla ödenecek bir gelir (irat) yükümlülüğünün güvencesi olarak kurulan türüdür. Güvence altına alınan şey sürekli ya da dönemsel ödemelerdir.
- TMK m.903 · I. Amaç ve nitelik
Bir taşınmaz üzerinde taşınmaz yükü şeklinde kurulan, alacak hakkını kıymetli evrak olarak temsil eden senet türüdür. Amacı taşınmazın değerini tedavüle sokmaktır.
- TMK m.904 · II. Sorumluluğun sınırı
Borçlunun belirli bir taşınmaz karşılığında alacaklıya periyodik olarak gelir (irat) ödemeyi üstlendiği ve bu borcun taşınmaz üzerinde rehinle güvence altına alındığı sözleşmedir. Bu maddenin konusu, irat senedindeki alacak miktarının sınırıdır.
- TMK m.906 · IV. Yükten kurtarma
Bir kimsenin belirli dönemlerde başka birine periyodik ödeme yapmayı üstlendiği, taşınmaz üzerinde yük olarak kurulan sözleşme türüdür. Bu maddenin uygulanması için taşınmazın irat senedi ile yüklü olması gerekir.
- TMK m.907 · V. Borç ve mülkiyet
Borçlunun alacaklıya, belirli dönemlerde süreklilik gösteren bir gelir ya da ödeme yapmayı üstlendiği, taşınmazla güvence altına alınmış sözleşmedir. Hükmün kendisi irat senedinin tanımını yapmaz, mevcut irat yükünün borçlusunu belirler.
- TMK m.908 · VI. Bölünme
Bir kişinin, karşılığında bir taşınmaz veya malvarlığı devri gibi bir edim alarak diğerine periyodik olarak ödeme yapmayı üstlendiği, süreklilik arz eden borç ilişkisini belgeleyen senettir. Madde bu senedin taşınmaza bağlı yüklü hâlini konu alır.
- TMK m.909 · C. Ortak hükümler — I. Kurulması — 1. Alacağın niteliği
Belirli periyotlarda tekrarlanan bir edimin, yani irat ödemesinin borçlu tarafından üstlenildiği senet türüdür. Edimin süreli ve sürekli niteliği senedin ayırt edici özelliğidir.
- TMK m.910 · 2. Senedin dayanağı borç ile ilişkisi
Belirli periyotlarla tekrarlanan bir ödemenin (irat) güvencesi olarak düzenlenen ve bu ödeme yükümlülüğünü senette belirginleştiren senet türüdür. İpotekli borç senediyle birlikte bu maddenin kapsamına girer.
- TMK m.911
Belirli periyotlarda ödenecek irat borcunun taşınmaz üzerinde ipotekle güvence altına alındığı ve tapu siciline tescil edilen senet türüdür.
- TMK m.912
Yüklü taşınmazın ürün ya da gelirlerinden periyodik ödemeler alınmasını sağlayan, yine tapu memurunca düzenlenen rehin senedi türüdür. Maddede borç senediyle birlikte aynı şekle bağlanmıştır.
- TMK m.913
Taşınmaz ipoteği ile teminat altına alınan, belirli dönemlerde ödenecek irat alacağını temsil eden senettir. Şekli de yönetmelikle belirlenir.
- TMK m.914
Belirli periyotlarla ödenecek bir gelir (irat) alacağını temsil eden ve taşınmaz üzerindeki ipotekle güvence altına alınmış senettir. Maddedeki düzenleme irat senedi bakımından da aynıdır.
- TMK m.919 · 2. Terkin
Belirli periyotlarla ödenecek bir irat alacağını temsil eden ve ipotekle teminat altına alınmış senettir. Madde bakımından borç senedi ile aynı terkin rejimine tabidir.
- TMK m.920
Taşınmaz ipoteki ile güvence altına alınmış, belirli periyotlarla ödenecek irat alacağını temsil eden senettir. Alacak, borç senedinden farklı olarak süreli ödemelere dayanır.
- TMK m.921
Taşınmaz üzerindeki ipotek sebebiyle düzenlenen, belirli dönemlerde ödenecek irat borcunu temsil eden senet türüdür. Sürekli edimli borç ilişkisine dayanır.
- TMK m.922
Ipotek teminatına bağlı, senet sahibine düzenli periyotlarla belirli bir gelir ödenmesini öngören senettir. Borç senedinden farkı, edimin tek seferlik para ödemesi değil, sürekli ya da dönemsel gelir olmasıdır.
- TMK m.923 · 2. Hakkın ileri sürülmesi
Belirli periyotlarla tekrarlanan bir edimin, yani irat alacağının ipotekle güvence altına alınmış hâlini temsil eden senettir. Madde bakımından borç senedi ile aynı rejime tabidir.
- TMK m.926 · 2. İlân yoluyla duyuru
Düzenli gelir ödenmesini içeren ve ipotekle güvence altına alınmış senettir. Hukuki niteliği borç senedine benzer, bu maddede aynı usule tabidir.
- TMK m.931 · I. Genel olarak
Taşınmaz üzerinde kurulan rehin ile güvence altına alınmış, belirli periyotlarda irat ödenmesini konu alan kıymetli evrak niteliğindeki senettir. Seri hâlinde çıkarılabilmesi bakımından da madde ile genel hükümlere bağlanır.
- TMK m.937
Periyodik gelir niteliğinde ödemeleri temsil eden senet türüdür. Bu senetlerde kura ve iptal işlemleri Devletçe denetlenir.
İcra ve İflas Kanunu
- İİK m.125 · 2 – Münderecatı
Taşınmazın sahibinin, bir gelir karşılığında belirli periyodik ödemeleri üstlenmesine ilişkin senettir. Maddede taşınmazla birlikte devredilen haklar arasında sayılmıştır.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.669 · D) İpotekli borç senedi ve irat senedi
Taşınmazdan ödenmesi gereken para borcunun taşınmaza yük olarak yüklendiği ve bu yükün kıymetli evrak biçiminde devredilebildiği senet türüdür. Borçlunun sorumluluğu senette gösterilen taşınmaz değeriyle sınırlıdır.
Karıştırılan kavramlar
Edim sınırlı yük ile irat senedi ve kamu hukuku yükü arasındaki fark nedir?
Genel kurala göre yükün konusu yüklü taşınmazın ekonomik niteliğinden doğan ya da yararlanan taşınmazın ekonomik ihtiyaçlarını karşılayan edim olmalıdır.
İrat senedi ve kamu hukukundan doğan taşınmaz yükleri, bu ölçüte bağlı kalmadan saklı tutulmuştur.
Kamu hukukundan doğan yükler ve irat senedi bu sınırın dışında kalabilir; özel hukuk yüklerinde ise ekonomik ölçüt aranır.
İpotek ile irat senedi arasındaki fark nedir?
İpotekte güvence altına alınan şey, genellikle belirli bir miktar para alacağıdır.
İrat senedinde güvence altına alınan şey, dönemsel ya da sürekli ödemelerden oluşan irattır.
Alacağın niteliği türü belirler; irat senedi ile kurulan rehinde alacak miktarı tek seferde değil, periyodik olarak ortaya çıkar.
İrat senedi ile ipotekli borç senedi arasındaki fark nedir?
İrat senedinde taşınmaz yükü kurulur ve güvence fonksiyonu yoktur; amaç yalnızca taşınmaz değerinin tedavülüdür.
İpotekli borç senedinde hem güvence hem tedavül fonksiyonu vardır ve senet bir alacağı teminat altına alır.
İrat senedi bir temel alacağı teminat altına almaz; düzenlenmesiyle temel alacak yenilenerek sona erer. İpotekli borç senedinde ise teminat altına alınan alacak korunur.
İrat senedi borçlusu ile taşınmaz maliki arasındaki fark nedir?
İrat senedi borçlusu taşınmazın maliki olmak zorundadır; senedin borçlusu başkasının taşınmazı üzerinden düzenlenemez.
İpotekli borç senedinde senet borçlusu ile taşınmaz maliki farklı kişi olabilir.
İrat senedinde borçlu ile malik aynı kişi olmalı; malik olmayan kişi için irat senedi düzenlenemez.
İrat senedi borçlusunun sorumluluğu ile ipotekli borç senedi borçlusunun sorumluluğu arasındaki fark nedir?
İrat senedi borçlusunun kişisel sorumluluğu yoktur; sorumluluğu taşınmaz değeriyle sınırlıdır.
İpotekli borç senedinde borçlunun kişisel sorumluluğu devam eder.
Taşınmazın değeri yetmezse irat senedi alacaklısı borçludan kalan kısmı talep edemez.
Ipotekli taşınmaz bölünmesi hükümleri ile irat senedi dağıtımı arasındaki fark nedir?
İrat senedi borcunun dağıtımında ipotekli taşınmazın bölünmesine ilişkin kurallar uygulanır.
Taşınmazın yalnız irat senediyle yüklü olması halinde ipotek kuralları devreye girmez.
Dağıtımda ipotek hükümlerinin uygulanması gerekir; bu, ipotekli taşınmaz bölünmesi düzenlemesinin dağıtım ölçütünü belirlemesi anlamına gelir.
İlgili konular
- İpotekli borç senedi ve irat senedi: ortak hükümlerMedeni Hukuk
- İpotekli borç senedi ve irat senediMedeni Hukuk
- Taşınmaz rehniyle güvence altına alınan ödünç senetleriMedeni Hukuk
- Taşınmaz yüküMedeni Hukuk
- Artırma şartlarıİcra ve İflas Hukuku
- Koşullar, güvence altına alınan alacak ve taşınmazMedeni Hukuk
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2017/606 E., 2017/532 K., 22.03.2017İlgili madde: TMK m.850
- 10. Daire, 2019/7210 E., 2023/7212 K., 21.11.2023İlgili madde: TMK m.913
- Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/291 E., 2024/391 K., 03.07.2024İlgili madde: TMK m.850
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- İpotekli borç Senedi
- Taşınmaz yükü
- Yüklü taşınmaz
- Hamile yazılı senet
- İyiniyet
- Kişisel borç
- Kura
- Rehinli taşınmaz
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.