Muacceliyet nedir?
Kısaca
Muacceliyet, 9 kanunda 25 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.967 · rehinden kurtarmayı isteme hakkı: Alacağın vadesinin gelmiş olması, yani borcun ödenmesinin istenebilir hale gelmesidir.
- TBK m.590: Borcun vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının borcu talep edebilir hale gelmesidir.
- TTK m.158 · ortakların kişisel sorumlulukları ve iş ilişkilerinin geçmesi: Alacağın ödenmesini talep edilebilir hale gelmesidir.
Kanunda nerede geçiyor
25 maddeden 24'iTürk Borçlar Kanunu
- TBK m.139 · F. Takas — I. Koşulları — 1. Genel olarak
Borcun vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının ifayı istemeye hazır hâle gelmesidir. Takas için karşı tarafın alacağının muaccel olması yeterli görülür; kendi borcunun muaccel olması ise vadenin kime yarar sağladığına göre ayrıca önem taşır.
- TBK m.149 · IV. Zamanaşımının başlangıcı — 1. Genel olarak
Alacağın ifa edilmesinin talep edilebilir hale gelmesidir. Vade, koşul ya da bildirim gibi bir unsur alacağın ifa talebini erteliyorsa, muacceliyet bu unsurun gerçekleşmesiyle doğar.
- TBK m.202 · F. Malvarlığının veya işletmenin devralınması
Borcun ifa zamanının gelmesi. İki yıllık süre, muaccel borçlarda bildirme veya duyuru tarihinden, sonradan muaccel olan borçlarda muacceliyet tarihinden başlar.
- TBK m.234 · III. Satış bedelinin muacceliyeti ve faizi
Borcun vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının ifayı talep edebileceği ana gelinmesidir. Satış bedelinde aksine sözleşme yoksa muacceliyet, satılanın alıcının zilyetliğine girmesiyle gerçekleşir.
- TBK m.314 · 2. İfa zamanı
Borcun alacaklı tarafından talep edilebilir hale gelmesidir. Kiracının kira bedeli, her ayın sonunda muaccel olur.
- TBK m.442 · VI. Sözleşmenin sona ermesinin sonuçları — 1. Borçların muaccel olması
Borcun ifasının alacaklı tarafından istenebilir hale gelmesidir. Vadesi gelmemiş borç ifa edilmesi istenemeyen borçtur.
- TBK m.479 · II. İşsahibinin borçları — 1. Bedelin muacceliyeti
Borcun ifa zamanının gelmesi, alacaklının borcu derhal talep edebilmesi anlamına gelir. Bu madde bakımından muacceliyet, işsahibinin bedeli ödemek zorunda olduğu anı belirler.
- TBK m.590
Borcun vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının borcu talep edebilir hale gelmesidir. Asıl borç muaccel olmuş olsa bile kefile karşı takibin yapılabilmesi ayrıca kefalet borcunun vadesine bağlıdır.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.116 · 4. Ücretin ödeme zamanı
Alacağın ödenmesini istemeye elverişli hale gelmesi, yani vadenin gelmiş olmasıdır. Madde, acentenin hak kazandığı ücret bakımından muacceliyet anını belirler.
- TTK m.158 · b) Ortakların kişisel sorumlulukları ve iş ilişkilerinin geçmesi
Alacağın ödenmesini talep edilebilir hale gelmesidir. Alacağın ilandan sonra muaccel olması zamanaşımı süresinin başlangıcını muacceliyet tarihine kaydırır.
- TTK m.920 · III - Ücretin muacceliyeti
Borcun ifa edilmesini alacaklının talep edebileceği an. Bu maddede komisyoncunun ücret alacağının muacceliyet anı, eşyanın teslimi ile belirlenmiştir.
- TTK m.1030 · 7. İpoteğin hükümleri a) Alacağın muaccel olmasından önce aa) İpotekli alacaklının hakları aaa) Gemi maliki aleyhine
Alacağın vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının borcun ödenmesini hemen isteyebilmesi halidir. Henüz muaccel olmayan alacakta birinci fıkradaki faiz indirimi gündeme gelir.
- TTK m.1033 · bbb) Alacağın muacceliyeti için bildirimde bulunma hakkı
Alacağın ödeme zamanının gelmesi, yani alacaklının borçludan edimi talep edebilir hâle gelmesidir. Bu maddede muacceliyetin bir bildirime bağlı tutulduğu alacaklar söz konusudur.
- TTK m.1035 · b) Alacağın muaccel olmasından sonra aa) Gemi malikinin borcu ödeme hakkı
Alacağın vadesinin gelmiş olması, yani alacaklının borçludan ödemeyi istemeye hukuken hak kazanmasıdır. Madde, alacağın malike karşı muacceliyet kazanmasını ödeme yetkisinin koşullarından biri olarak öngörür.
- TTK m.1171 · 4. Sürastarya parası
Sürastarya parası alacağının ödenmesi için vadenin geldiği andır. Boşaltma limanında doğan sürastarya parası, sürastarya süresinin hesabında esas alınan zaman biriminin sonunda muaccel olur.
- TTK m.1420 · 12. Zamanaşımı
Alacağın ödenmesini isteme hakkının doğduğu, borcun vadesinin geldiği andır. Bu madde bakımından iki yıllık sürenin başlangıcı olarak kullanılır.
Türk Medeni Kanunu
- TMK m.863 · II. Kira bedelleri
Kira bedelinin ödenmesinin talep edilebilir hale gelmesidir. Kapsamın belirlenmesinde kira alacağının bu dönemde muaccel olup olmadığına bakılır.
- TMK m.900 · III. Muacceliyet bildirimi
Alacağın alacaklı tarafından talep edilebilir hale gelmesidir. Vadenin gelmesinden ayrı bir kavramdır; burada vade, bu madde uyarınca bildirim ile belirlenir.
- TMK m.967 · III. Rehnin sona ermesi — 1. Rehinden kurtarmayı isteme hakkı
Alacağın vadesinin gelmiş olması, yani borcun ödenmesinin istenebilir hale gelmesidir. Kurtarma hakkının ikinci fıkra bakımından doğması için alacağın muaccel olması gerekir.
İcra ve İflas Kanunu
- İİK m.195 · Müflisin borçlarının muacceliyet kesbetmesi
Vadesi henüz gelmemiş bir borcun vadesinin beklenmeden ödenebilir hale gelmesidir. İflas kararıyla müflisin borçları bu niteliği kazanır.
Gecekondu Kanunu
- Gecekondu Kanunu m.37 · Ceza hükümleri
Vadesi gelmemiş borcun vadesinin gelmiş sayılmasıdır. Birinci veya ikinci fıkra uyarınca hüküm giyenlerin borçları bu nedenle muacceliyet kazanır.
İskan Kanunu
- İskan Kanunu m.27 · Borçlandırma, teminat ve vadesinde ödenmeyen borçlar
Borcun vadesinin gelmesi ve tahsil edilebilir hale gelmesidir. Sekizinci fıkrada, haczedilebilir taşınır mal bulunmaması veya borca yetmemesi halinde borcun tamamının muaccel olacağı düzenlenmiştir.
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun
- Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen Hizmetler Hakkında Kanun m.31
Borcun ödeme zamanının gelmesi, yani vadesinin dolmasıdır. Tahakkuk cetvelinde, borcun tasdik tarihinden bir ay sonra muaccel olacağı belirtilir.
Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
- TKHK m.28 · Temerrüt
Henüz vadesi gelmemiş taksitlerin, belirli bir olay gerçekleştiğinde tek seferde ödenmesini talep edebilme durumudur. Bu maddede muacceliyet, kredi verenin kalan borcun tamamını istemesi hakkının doğmasıdır.
Terim 1 kanunda daha geçiyor.
Karıştırılan kavramlar
Kural ile bildirime bağlı muacceliyet arasındaki fark nedir?
Alacak doğrudan muaccel olduğunda, zamanaşımı muacceliyet anında işlemeye başlar.
Muacceliyet alacaklının bildirimine bağlıysa, zamanaşımı bildirimin yapılabileceği günden işlemeye başlar.
İkinci hâlde alacaklının bildirimde gecikmesi, zamanaşımı başlangıcını ertelemez; borçlunun bildirimi yapmayarak hem talebi engelleyip hem zamanaşımını işletmesi önlenmiş olur.
Genel muacceliyet ile üçüncü kişinin üstlendiği borçların ertelenmesi arasındaki fark nedir?
Hizmet sözleşmesinden doğan borçlar sözleşmenin sona ermesiyle kural olarak muaccel olur.
İşçinin aracılığıyla kurulan ilişkide üçüncü kişinin üstlendiği borç için muacceliyet, yazılı anlaşmayla ertelenebilir.
Yazılı anlaşma varsa muacceliyet, maddede gösterilen süreler kadar ileri alınır; yazılı anlaşma yoksa kural uygulanır.
Vadeye bağlı muacceliyet ile bildirime bağlı muacceliyet arasındaki fark nedir?
Asıl borcun muaccel olması için bildirim gerekmiyorsa, kefilin sorumluluğu vade gelince doğar.
Asıl borcun muaccel olması alacaklı veya borçlunun önceden süre içeren bildirimine bağlıysa, kefil bakımından süre bildirimin kefile yapıldığı tarihte başlar.
Bildirim kefile yapılmadıkça kefil bakımından bildirim süresi işlemez; bildirimin kefile yapıldığı tarih esas alınır.
Muacceliyet ile borçlunun ödeme hakkı arasındaki fark nedir?
Alacağın malike karşı muacceliyet kazanması, alacaklının vadenin gelmesi üzerine ödemeyi isteyebilmesi anlamına gelir.
Borçlunun borcunu ödeme hakkına sahip olması ise vade gelmemiş olsa bile borçlunun erken ödeme yetkisine dayanır.
Her iki hâlde de malik borcu ödeyebilir; yani madde iki ayrı ödeme gerekçesini alternatif olarak kabul eder.
Muacceliyet tarihi ile rizikonun gerçekleşme tarihi arasındaki fark nedir?
Muacceliyet tarihi, alacağın ödenmesini isteme hakkının doğduğu andır ve iki yıllık süreyi başlatır.
Rizikonun gerçekleşme tarihi, olay anıdır ve altı yıllık süreyi başlatır; sigortalının bu olayı ne zaman öğrendiği önemli değildir.
İki süre farklı anlara bağlı işler; sigortalının olayı geç öğrenmesi, altı yıllık sınırı ertelemez.
Saklı tutulmuş muacceliyet hakkı ile sözleşmede hiç saklı tutulmamış hak arasındaki fark nedir?
Sözleşmede kredi verenin borcun tamamını talep hakkı saklı tutulmuşsa madde koşullarını aramaya başlar.
Sözleşmede bu hak öngörülmemişse kredi veren kalan taksitlerin tamamını muaccel kılamaz.
Kalan borcun tamamının istenmesi yalnızca sözleşmede bu hakkın açıkça yer aldığı hallerde söz konusu olur.
İlgili konular
- Borcun üstlenilmesi, sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılmaBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Sona erme hâlleriBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Süreler ve zamanaşımının başlangıcıBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- İçeriğiBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- İşçinin veya işverenin ölümü, sözleşmenin sona ermesinin sonuçlarıBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- İşsahibinin borçları ve sözleşmenin sona ermesiBorçlar Hukuku Özel Hükümler
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2024/513 E., 2025/2 K., 05.02.2025İlgili madde: TBK m.202
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/256 E., 2024/237 K., 15.05.2024İlgili madde: TBK m.149
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/135 E., 2024/185 K., 17.04.2024İlgili madde: TBK m.149
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Adi kira
- Aksi kararlaştırılmış olma
- Muacceliyet uyarısı
- Sürastarya
- Çekişmeli alacak
- Ürün payı
- İzinsiz yapı
- Kesin aciz belgesi
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.