Özel yetki nedir?

Genel yetkide, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir.

Özel yetkide, kanunun belirlediği belirli bir idare mahkemesi yetkilidir.

Özel yetki kuralı varsa genel yetki kuralı devreye girmez ve dava o mahkemede açılmalıdır.

Olağan işlem yetkisi, işlem yapma yetkisinin doğal kapsamına giren icra işlemlerini kapsar.

Özel yetki, müşterilerden tahsilat ve ödeme günü değişikliği gibi işlemin olağan icrasının dışında kalan yetkilerdir.

Özel yetki verilmedikçe pazarlamacı tahsilat yapamaz ve ödeme günlerini değiştiremez; genel işlem yetkisi bu işlemleri kapsamaz.

Sulh, hâkimi reddetme, davanın tamamını ıslah, yemin işlemleri, tevkil, feragat, ibra, davayı kabul gibi işlemler m.74 kapsamındadır ve açıkça yetki gerektirir.

Dava açmak, haciz talebinde bulunmak, olağan kanun yollarına başvurmak ve kısmen ıslah gibi işlemler m.74 kapsamında sayılmaz; genel vekâlet yetkisinin içindedir.

Özel yetki gerektiren işlem vekâletnamede açıkça yazılmadan yapılırsa geçersizdir; genel yetkiyle yapılabilen işlem geçerlidir.

Uyuşmazlık MÖHUK'taki özel yetki kurallarının (m.41–46 ve benzeri) kapsamına giriyorsa, Türk mahkemesinin yetkisi münhasıran o özel kurala göre belirlenir.

Uyuşmazlık özel yetki kurallarının kapsamında değilse, Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi doğrudan iç hukuktaki yer itibariyle yetki kuralına göre tespit edilir.

Özel yetki kuralının kapsamına giren uyuşmazlıkta Türkiye'de bulunmayan işçi gibi tarafın bulunduğu yer özel kuralla belirlendiğinden, iç hukuk kuralına başvurmak yetkiyi kurtarmaz.

Özel yetki kuralı uyarınca yetkili Türk mahkemesi bulunmuyorsa, o uyuşmazlık bakımından Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi yoktur.

Uyuşmazlık özel kurallar dışındaysa, iç hukuktaki yer itibariyle yetki kuralı Türk mahkemesinin yetkisini kurabilir.

Özel yetki kuralı kapsamındaki bir davada Türk mahkemesi yetkili değilse dava usulden reddedilir ya da yetkisizlik kararı verilir; iç hukuk kuralına dayanılarak yetki kurulamaz.

Bu madde, kanunda aksine hüküm bulunmayan çekişmesiz yargı işlerini kapsar ve oturulan yeri esas alır.

Özel kanunlarda belirli bir mahkeme gösteren kurallar, örneğin terekenin korunması (TMK m.589) veya vasiyetnamenin açılması (TMK m.596), bu genel kuralın yerini alır.

Özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmişse o mahkeme yetkilidir; bu maddeye göre başka bir yerdeki mahkemeye başvurulamaz.