Anayasa Madde 125B. Yargı yolu

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

YürürlükteSon değişiklik: 21.01.2017

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Anayasa m.125, idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu ilkesini, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz, şartlaşma ve sözleşmelerde tahkimin öngörülebilmesini, Yüksek Askeri Şûra kararlarından bazılarının yargı denetimi dışında tutulmasını, idari işlemlerde dava süresinin başlangıcını, yargı denetiminin sınırlarını, yürütmenin durdurulması koşullarını ve idarenin zarar sorumluluğunu düzenler. Maddenin kapsamı idari eylem ve işlemler ile bunlara karşı açılan yargı yoludur.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. (Ek hüküm: 13/8/1999-4446/2 md.) Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir. Milletlerarası tahkime ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir.

(…) (Ek cümle: 7/5/2010-5982/11 md.) (…)1 Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açıktır.

İdari işlemlere karşı açılacak davalarda süre, yazılı bildirim tarihinden başlar.

(Değişik birinci cümle: 7/5/2010-5982/11 md.) Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup, hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz. Yürütme görevinin kanunlarda gösterilen şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.

İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir.

Kanun, olağanüstü hallerde, (…)2 seferberlik ve savaş halinde ayrıca milli güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.

İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.

  1. 1.(2. fıkra)21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler ile Yüksek Askerî Şuranın kararları yargı denetimi dışındadır. Ancak,” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
  2. 2.(6. fıkra)21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanunun 16 ncı maddesiyle, bu fıkrada yer alan “sıkıyönetim,” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
Kanun metninde bu maddeHam metin
Değişiklik geçmişi(5)
  1. 21.01.2017bu fıkra 21.01.2017 tarihinde 6771 sayılı Kanunla değiştirildi
  2. 21.01.2017bu fıkra 21.01.2017 tarihinde 6771 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
  3. 07.05.2010“(…) Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 07.05.2010 tarihinde 5982 sayılı Kanunla eklendi
  4. 07.05.2010“Yargı yetkisi, idarî eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 07.05.2010 tarihinde 5982 sayılı Kanunla değiştirildi
  5. 13.08.1999“Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde bunlardan doğan…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 13.08.1999 tarihinde 4446 sayılı Kanunla eklendi

Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

340 karar arasından seçildi
  1. 5. Daire · E. 2024/12068 · K. 2024/18815 · T. 19.11.2024
    Daire kararıBozma
    2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesinin son fıkrasında yer verilen, "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." hükmü uyarınca,
  2. 5. Daire · E. 2024/3887 · K. 2024/13692 · T. 30.09.2024
    Daire kararıBozma
    Öte yandan; 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125'inci maddesinin son fıkrasında yer verilen, "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." hükmü uyarınca, yukarıda açıklanan gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı parasal hakların hesaplanarak yasal faiziyle birlikte tazmini gerekmektedir.
  3. 12. Daire · E. 2021/3594 · K. 2021/5307 · T. 21.10.2021
    Daire kararıOnama
    Anayasası'nın 125. maddesinin son fıkrasında, idarelerin kendi eylem ve işlemlerinden dolayı doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu, kurala bağlandığından, hukuka aykırılığı saptanan dava konusu işlem nedeniyle davacının yoksun kaldığı aylık ve özlük haklarının davalı idarece tazmini gerektiği gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, tazminat talebinin kabulü ile işlem dolayısıyla yoksun kaldığı mali ve özlük haklarının davalı idarece davacıya iadesine karar verilmiştir.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Genel

1982 Anayasası'nın 125. maddesinde yer alan "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." şeklindeki temel ilke, hukuk devleti anlayışının en önemli güvencelerinden biridir. Bununla birlikte, Anayasa'nın kendisi bu genel kurala sınırlı sayıda istisna tanımıştır. Aşağıdakilerden hangisi, bizzat Anayasa tarafından yargı denetimi bağışıklığı tanınan bu istisnai idari işlemlerden biridir?

  1. A) Kamu hizmetleri ile ilgili imtiyaz şartlaşmalarından doğan ve yabancılık unsuru taşıdığı için milletlerarası tahkime götürülen uyuşmazlıklarda verilen hakem kararları.
  2. B) Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma kararları.
  3. C) Kanunla, olağanüstü hâllerde milli güvenlik veya kamu düzeni gerekçesiyle yürütmesinin durdurulması sınırlandırılan idari işlemler.
  4. D) 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinde sayılan ve konusu belli bir parasal sınırı aşmayan davalarda bölge idare mahkemelerince verilen nihai kararlar.
  5. E) Cumhurbaşkanının, Anayasa'da belirtilen istisnalar dışında tek başına yaptığı tüm yürütme işlemleri.

Bu maddeyle ilgili 27 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl