Rüçhan hakkı nedir?

İlk marka başvurusunun tarihinin, sonradan yapılan aynı markaya ilişkin başvurulara karşı önceliğe esas alınmasını sağlayan haktır. Yalnızca madde metninde belirtilen aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için kullanılabilir.

Marka sahibinin, daha önce yapılmış uygun bir başvuruya dayanarak sonraki başvurusunun öncelik tarihini geriye alabilmesini sağlayan haktır. Hakkın doğum ve sonuç tarihleri 12. maddede belirlenen tarihlere bağlıdır.

11. maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde sayılan, daha önceki bir başvuruya dayanarak öncelik talep edilmesi hakkıdır. Bu hakka ilişkin eksikliğin giderilmemesi hakkın kaybıyla sonuçlanır.

İlk başvurunun tarihinin, aynı tasarım için Türkiye'de yapılacak sonraki başvuruya öncelik sağlaması anlamına gelen haktır. Hak, başvuru sahibinin ilk başvuruyu yaptığı devletle bağlantılı olarak doğar ve öncelik süresi içinde kullanılmalıdır.

Tasarımın ilk başvurusunun yapıldığı ülkeden sonra, aynı tasarım için başka bir ülkeye yapılan başvurunun, 62. maddede öngörülen süre içinde önceki başvuruya dayanarak öncelik talep edebilmesini sağlayan haktır. Hakkın varlığı tek başına yeterli değildir, başvuruda açıkça talep edilmesi gerekir.

Daha önceki bir başvuruya dayanarak yeni başvuruda öncelik talep edilmesi hakkıdır. Rüçhan talep edilmişse on iki aylık süre rüçhan tarihinden geriye doğru hesaplanır.

İlk başvuruda talep edilmiş olan öncelik hakkıdır. Bölünmüş başvurular ilk başvurunun tarihini taşıdığından, rüçhan hakkı talep edilmişse bu hak bölünmüş her başvuruya da tanınır.

Bir devlette usulüne uygun ilk başvuruyu yapan kişinin, aynı buluş için belirli bir süre içinde başka bir devlete yapacağı başvuruda ilk başvuru tarihini esas alabilmesini sağlayan haktır. Hak, ilk başvurunun tarihinden itibaren on iki ay içinde kullanılmalıdır.

Daha önce yapılmış bir patent veya faydalı model başvurusunun tarihinin, sonraki başvuruya öncelik tarihi olarak tanınmasını sağlayan haktır. Rüçhan tarihi, buluşun yenilik ve buluş basamağı değerlendirmesinde esas alınacak tarihi belirler.

Başvurunun daha önceki bir tarihe dayanarak tanınan öncelik hakkıdır. Dönüşen başvuru için talep edilmişse aynen dönüşmüş başvuruya da tanınır.

Aynı buluş için ilk başvurunun tarihine dayanarak, ilk başvurudan itibaren belirli süre içinde yabancı ülkelerde yapılacak başvurularda öncelik sağlayan haktır. Madde, buluşun serbest bırakılmasında bu hakkın geçirilmemesini gözetir.

Kanunun belirli alacaklara tanıdığı öncelik hakkıdır. Ortağın kişisel alacaklıları arasında bu hakka sahip olanların hakları saklıdır ve bu hak şirket alacaklılarına karşı bir üstünlük sağlamaz.

Şirket alacaklılarının, şirket malvarlığı üzerinde ortakların kişisel alacaklılarına karşı tanınan öncelikli alacak hakkıdır. Madde bu öncelik hakkını ifade eder; pay sahiplerinin yeni pay alma hakkı olan rüçhan hakkıyla karıştırılmamalıdır.

Bir alacaklının diğer alacaklılara göre öncelikli tahsil imtiyazıdır. Bu maddeye göre şirket alacaklıları, ortağın kişisel alacaklılarına karşı böyle bir öncelik hakkına sahip değildir.

Bir alacağın, iflas masasında diğer alacaklılara göre öncelikli olarak karşılanmasını sağlayan haktır. Maddede, şirket alacaklılarının kişisel alacaklılara karşı böyle bir önceliği bulunmadığı belirtilmektedir.

Pay sahiplerinin yeni pay alma önceliğidir. Sınırlandırılması veya kaldırılması halinde sebep, miktar ve oran beyanda gösterilir; kullanılmayan rüçhan haklarının kime, niçin ve hangi fiyatla verildiği belgeli ve gerekçeli açıklanır.

Pay sahibinin, sermaye artırımında çıkarılacak yeni payları mevcut paylarının esas sermayeye oranına göre öncelikle alabilmesi hakkıdır. Pay sahibinin oransal katılma oranını korumaya yarar.

Mevcut pay sahiplerinin yeni pay ihraçlarında öncelikli olarak pay alabilme hakkıdır. Madde, bu hakkın şarta bağlı artırımda kaldırılmış olduğunun ve miktarının esas sözleşmede yer almasını öngörür.

Ortağın sermaye artırımında çıkarılan yeni payları, esas sermaye payı oranında öncelikle alabilme hakkıdır. Bu hak, artırım sonucunda ortağın oransal payının korunması amacına hizmet eder.

Teminat konusu paranın, ilam alacaklısının diğer alacaklılardan önce bu paradan ödenmesini isteyebilmesi hakkıdır. Maddenin son fıkrasında düzenlenmiştir.

Rehin alacaklısının, rehinli malın paraya çevrilmesinden elde edilen bedelden diğer alacaklılardan önce tatmin olma hakkı. Madde, malın masaya girmesine rağmen bu hakkın saklı kalacağını belirtir.

Rehinli alacaklının satış tutarı üzerinde diğer alacaklılardan önce ödeme alma hakkıdır. Madde metninde 2018 değişikliğiyle devlet tekliflerinin de bu haktan sonra geldiği belirtilmiştir.

Müflisin malını elinde bulunduran kişinin, mal üzerindeki hakkı saklı kalmak kaydıyla, paylaştırmadan önce öncelikli alacak hakkı için ileri sürdüğü haktır. Malı süresinde iflas dairesine vermeyen kişi bu haktan mahrum kalır.

Bir alacağın diğer alacaklılardan önce tahsil edilmesini sağlayan öncelik hakkıdır. İhtiyati haciz bu öncelik hakkını doğurmaz.

Rehinli alacaklının rehinli malın değeri üzerinden alacağını diğer alacaklılara göre öncelikli olarak tahsil etme hakkıdır. Rehinli malın teslim edilmemesi halinde bu hak kaybedilir.

Alacağın diğer alacaklılara göre öncelikli karşılanmasını sağlayan haktır. Maddede bu hakkın azaltılması, kefilin sorumluluğunu azaltan bir nedendir.

Avukatın, kendi çalışması sonucunda müvekkilin muhafaza ettiği veya kazandığı mallar ile davadaki diğer taraftan ilamla tahsil edilecek para veya mallar üzerinde diğer alacaklılara göre öncelikli tahsil hakkıdır. Sırası, vekâletnamenin düzenlenme tarihine ya da umumi vekâletnamede ilk resmi başvuru tarihine göre belirlenir.

Alım ve satımı serbest bırakılmış eserlerde Devletin, satış konusu eşyayı öncelikli olarak satın alabilmesi hakkıdır. Madde bu hakkın saklı olduğunu belirtir; kullanım koşulları metinde ayrıca düzenlenmemiştir.

Bir ülkedeki ilk başvuru tarihinden yararlanılarak başka bir ülkede başvuru yapılmasına imkân veren haktır. Farklılık ölçütü bu tarih itibarıyla da değerlendirilir.

Aynı şartlarda birden fazla aday bulunduğunda, belirli bir kişinin diğerlerine göre öncelikle tercih edilmesini sağlayan hukuki haktır. Madde bu hakkı yönetim görevleri bakımından tanır; rüçhan hakkı sahibi kişiye görev bakımından kesin atama hakkı vermez, öncelik sağlar.