Haklı sebep nedir?

Fesih hakkını kullanan tarafın, sözleşmenin sürdürülmesini dürüstlük kuralları çerçevesinde beklenemez kılan olaydır. Belirli veya belirsiz süreli sözleşmede her zaman fesih için dayanak olur ve üç aylık ihbar süresi aranmaz.

Bağlı şirketin istenen bilgileri vermekten kaçınmasına imkân veren açık gerekçedir. Somut olayın koşullarına göre belirlenir; bilginin talep amacının hâkim şirketin bağlı şirketle ilgili önemli hususları öğrenme amacının dışında kalması temel ölçüttür.

Yönetim hak ve görevinin mahkeme kararıyla sınırlandırılmasını veya geri alınmasını haklı kılan nedendir. Madde, basiretsizliği, ağır ihmali ve yönetimde iktidarsızlığı örnek olarak sayar; bu sayım sınırlayıcı değildir.

Yönetici ortağın şirket sözleşmesini ihlal etmesi ya da yönetimde ağır kusur, basiretsizlik veya yetersizlik göstermesi gibi, yetkinin sürdürülmesini makul kılmayan durumdur. Maddede sayılmamış olup somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Temsil yetkisinin kaldırılmasını gerektiren, kanunda sayılmayan ve somut olayın özelliğine göre belirlenen ağır sebeptir. Kollektif şirketin sona ermesinde kabul edilen haklı sebepler (m.245) ve yöneticinin şirkete ihanet etmesi, asli görevlerini yerine getirmemesi, unvanı veya malları kötüye kullanması gibi hâller bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Şirketin kuruluşuna yol açan fiili veya kişisel nedenlerin, şirketin faaliyet konusunun gerçekleştirilmesini olanaksızlaştıracak ya da zorlaştıracak şekilde ortadan kalkmasıdır. Kanun bu tanımı yaparken örnek sayım kullanır, tanım kapalı bir liste değildir.

Ortaklığın sürdürülmesini dürüstlük kuralı çerçevesinde çekilmez kılan veya imkânsız hâle getiren olgulardır. Madde metni tanım vermez; bağlam olarak bu maddenin işaret ettiği m.245 kapsamında değerlendirilir.

Hâkimin kararında dikkate alması gereken, tarafların davranışlarını ya da olağan olmayan koşulları ifade eden gerekçedir. Hangi olguların haklı sebep sayılacağı somut olaya göre belirlenir.

Adın değiştirilmesi için hâkimden talepte bulunulmasını gerektiren, kanunda sınırlı olarak sayılmamış somut gerekçedir. Kanun haklı sebebin neler olacağını belirlemez; hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder.

Tüzükte çıkarma sebebi gösterilmediğinde üyenin çıkarılabilmesi için aranan, üyelik ilişkisinin sürdürülmesini çekilmez kılan nedendir. Hâkim, olgunun haklı sebep teşkil edip etmediğini takdir eder.

Genel kurulun diğer organ üyelerini görevden alabilmesi için aranan gerekçedir. Haklı sebebin varlığı halinde görevden alma her zaman yapılabilir; tüzükteki sınırlamalar bu yetkiyi ortadan kaldırmaz.

Vakfın örgütünde, yönetiminde ya da işleyişinde değişikliği zorunlu kılan somut durumdur. Yargıtay uygulamasına göre bu değişikliğin, amacın gerçekleştirilmesi ve faaliyetlerin sürdürülmesi bakımından kesin bir ihtiyaca dayanması gerekir.

Yasal temsilcinin evlenmeye izin vermemesini meşru kılan somut ve ciddi gerekçedir. Madde metni haklı sebebin ne olduğunu tanımlamaz; her somut olayda hâkim tarafından değerlendirilir.

Ortak konuta dönmemeyi veya terki meşru kılan, kanunda sayılmamış ama olayın özelliğine göre değerlendirilen durumdur. Dönmemenin haklı sayılabilmesi için ihtar sonrası dönmemenin haklı olduğu ispatlanmalıdır.

Zenginleşmeyi hukuken meşru kılan geçerli bir dayanak. Geçerli sözleşme, kanun hükmü veya mahkeme kararı bu nitelikte olabilir; geçersiz, gerçekleşmemiş ya da sona ermiş sebep bu niteliği taşımaz.

İşyeri kiralarında kiraya verenin rızadan kaçınabilmesini sağlayan, somut olaya göre hâkimin belirleyeceği durumdur. Devralanın ödeme gücünün bulunmaması, kötü şöhret, mesleki iznin olmaması gibi hallerle sınırlı değildir.

Yasağın istisnasını oluşturan, kiraya verenin üç yıl dolmadan başkasına kiralamasını meşru kılan olgudur. Hâkim somut olayın durum ve koşullarına göre değerlendirir; genel bir liste bulunmaz.

Feshi yapan taraftan, dürüstlük kurallarına göre hizmet ilişkisini sürdürmesinin beklenemediği bütün durum ve koşullardır. Sayılmış bir liste değildir; her somut olayda değerlendirilir.

Sözleşmenin tarafların haklı bir nedeni bulunmadan feshedilmesi durumunda birinci fıkranın uygulanmadığı, ikinci fıkranın ise işveren ya da işçi açısından fesih yapıldığı bir ölçüt olarak işlev görür. Haklılık işçi bakımından fesih nedeninin varlığına, işveren bakımından ise işverene yüklenebilen bir neden bulunup bulunmadığına göre değerlendirilir.

Pazarlamacıyı talimata uymaktan kurtaran olağanüstü durumdur. Kanun bu kavramı tanımlamaz; somut olayın koşullarına göre belirlenir.

Alacaklının yükümlülüklerini yerine getirmemesini veya güvenceyi elinden çıkarmasını meşru kılan ölçüttür. Haklı sebep varsa madde 592/son uygulanmaz.

Marka sahibinin kontrolü dışında gelişen ve kullanımı engelleyen olaylardır. Yetkili makamların alınan önlemleri, ilgili malın piyasaya sürülmesi için gereken iznin gecikmesi, savaş ve doğal afet bu kapsamdadır. Marka sahibinin mali güçsüzlüğü veya lisans görüşmelerinin uzaması haklı sebep sayılmaz.

Tescili yaptıran vekil ya da temsilcinin, markayı kendi adına tescil ettirmesini meşru kılan hukuki durumudur. Uzun ve emek isteyen bir çalışmayla markayı piyasada tanıtmış ve itibar kazandırmış olması bu kapsamda değerlendirilebilir.

İtiraz gerekçesi markanın bu beş yıllık süre içinde kullanılmamasını açıklayan ve kullanmamanın hukuken kabul edilebilir olduğunu gösteren nedendir. Madde metninde sebebin niteliği ayrıca tanımlanmamıştır; itiraz sahibinin, kullanmama için haklı sebebi olduğunu ispatlaması yeterli bir alternatif olarak öngörülmüştür.

Hâkimin kendi tespit ettiği süreyi artırmasını veya eksiltmesini gerekçelendiren somut nedendir. Maddede tanımı yoktur; hâkimin takdirine bağlıdır.

İlgilinin incelemeye katlanmamasını meşru kılan, maddede açıkça sayılmayan gerekçedir. Haklı sebebin varlığı, zor kullanma kararının ön koşulunu oluşturan yükümlülük ihlalinin bulunup bulunmadığını belirler.

Alacaklıya teslim edilmiş taşınmaza yeniden girmenin hukuka uygun sayılabilmesi için gereken, ilamın icrasından bağımsız meşru gerekçedir. Haklı sebebin bulunup bulunmadığı, yeniden girişin ayrıca cezalandırılmasını ve zorla çıkarılmasını belirler.

Borçlunun teslim edilmiş taşınmaza yeniden girmesini hukuka uygun kılan durum. Maddede sınırı açıkça çizilmemiştir; hangi hallerin haklı sebep sayılacağı somut olayda değerlendirilir.

Avukatın işi bırakmasını veya müvekkilin avukatı azletmesini meşru kılan, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilen neden. Haklı olup olmadığı, taraflar arasındaki güven ilişkisinin sarsılıp sarsılmadığına bakılarak belirlenir.

Mevkutenin resmi ilanı almayı reddetmesini meşru kılan olgu. Maddede sayılmamış olduğundan her somut olayda ayrıca değerlendirilir.