Dava şartı nedir?
Diğer yazımlar: Dava şartları
Kısaca
Davanın esasına girilebilmesi için bulunması gereken koşullardır.
Birçok kanunda geçer (2 kanun); anlamı bağlama göre aşağıda.
Kanunda nerede geçiyor
8 maddeHukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.1 · Görevin belirlenmesi ve niteliği
Davanın esasının incelenebilmesi için gereken koşuldur. Görev, dava şartlarından biridir ve bu nedenle yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir ya da mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.
- HMK m.116 · Konusu
Davanın esasına girilebilmesi için gereken ve mahkemece re'sen gözetilen koşullardır. Kesin yetki itirazı ve diğer kesin yetki hâlleri dava şartı olarak incelenir; m.116 kapsamındaki ilk itirazlar ise yalnızca ileri sürülmesi hâlinde dikkate alınır.
- HMK m.117 · İleri sürülmesi ve incelenmesi
Davanın esasının incelenebilmesi için gereken ön koşullardır. İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir; dava şartı eksikliği ise hâkim tarafından her aşamada re'sen dikkate alınabilir.
- HMK m.137 · Ön incelemenin kapsamı
Davanın esası hakkında karar verilebilmesi için gereken koşullardır. Mahkeme bunları ön incelemede inceler ve eksiklik varsa 115. maddedeki usulü uygular; dava şartları mahkemece kendiliğinden araştırılır.
- HMK m.138 · Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar
Davanın esasına girilebilmesi için gereken ve hâkimin davanın her aşamasında kendiliğinden dikkate aldığı usul koşullarıdır. Dava şartının bulunmaması halinde mahkeme uyuşmazlığın esasını incelemeden usulden ret kararı verir.
- HMK m.353 · Duruşma yapılmadan verilecek kararlar
Davanın esasına girilebilmesi için bulunması gereken koşullardır. Bu maddenin (a) bendi 4. bentte bunların eksik olmasını esastan inceleme olmaksızın kararın kaldırılması sebebi sayar.
- HMK m.371 · Bozma sebepleri
Davanın esasına girilebilmesi için gereken usul koşullarıdır. Bunların bulunmaması, madde 371/1-b uyarınca bozma sebebidir.
İş Mahkemeleri Kanunu
- İş Mah. K. m.23
Davanın esasına girilebilmesi için dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken koşuldur. Eksikliği halinde dava usulden reddedilir.
Karıştırılan kavramlar
Madde 116 kapsamındaki ilk itiraz ile m.114 ve m.115 kapsamındaki dava şartı arasındaki fark nedir?
İlk itiraz, yalnızca davalının ileri sürmesi hâlinde dikkate alınan ve sınırlı sayılan itirazdır.
Dava şartı, kanunun aradığı ve mahkemece kendiliğinden gözetilen koşuldur.
Dava şartı eksikse mahkeme re'sen usulden red verir; ilk itiraz ise ileri sürülmediğinde mahkeme bunu dikkate almaz.
İlk itiraz ile dava şartı arasındaki fark nedir?
İlk itiraz davalının ileri sürmesine bağlıdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir.
Dava şartı eksikliği, hâkim tarafından her aşamada re'sen dikkate alınabilir; dava içinde her zaman ileri sürülebilir.
Dava şartı eksikliği için cevap dilekçesi süresi aranmaz; ilk itiraz için bu süre aranır.
Dava şartları ile ilk itirazlar arasındaki fark nedir?
Dava şartları mahkemece kendiliğinden araştırılan hususlardır.
İlk itirazlar mahkemece kendiliğinden değil, davalı tarafından ileri sürüldüğünde dikkate alınan hususlardır.
Mahkeme dava şartı eksikliğini kendiliğinden gözetir, ilk itirazı ise yalnızca davalının ileri sürmesi halinde inceler.
Esasa ilişkin hususlar ile dava şartları ve ilk itirazlar arasındaki fark nedir?
Esasa ilişkin hususlar bu maddenin kapsamı dışındadır.
Dava şartları ve ilk itirazlar bu madde kapsamında, öncelikli olarak incelenir.
Esasa ilişkin konularda dosya üzerinden karar verilemez; bu konular ön inceleme duruşmasında ya da tahkikatta ele alınır.
Hâkimin aydınlatma sorusu ile dava şartı eksikliğinin giderilmesi için kesin süreli davet arasındaki fark nedir?
Madde 31 kapsamındaki soru ve açıklama istemi, uyuşmazlığın aydınlatılmasına yöneliktir.
Dava dilekçesinde talep sonucunun açıkça yazılmaması gibi eksikliklerde kanun ayrı bir süreli davet öngörür.
İki kurum birbirinden ayrıdır; eksiklik halinde ayrı kanun hükmü uygulanır.
Olumlu dava şartı ile olumsuz dava şartı arasındaki fark nedir?
Olumlu dava şartları, varlığı aranan koşullardır (örneğin görev, yetki, ehliyet).
Olumsuz dava şartları, yokluğu aranan koşullardır: derdestlik (ı bendi) ve kesin hüküm (i bendi).
Olumsuz şartlarda aranan durum, dava açıldığında aynı davanın başka bir davada görülmekte olmaması veya kesin hükme bağlanmamış olmasıdır.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2213 E., 2026/767 K., 24.04.2026İlgili madde: HMK m.137, HMK m.138
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/861 E., 2024/316 K., 06.06.2024İlgili madde: HMK m.371
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/656 E., 2024/242 K., 15.05.2024İlgili madde: HMK m.371
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- İlk itiraz
- Ön inceleme
- Tahkim itirazı
- Uyuşmazlık konusu
- Esastan red
- Görevli mahkeme
- Ön inceleme duruşması
- Dosya üzerinden karar
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.