Sorumluluk ve tazminat

TBK m.49, haksız fiil sorumluluğunun temel kuralını koyar: kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişinin bu zararı gidermekle yükümlü olduğunu düzenler. İkinci fıkrasıyla, zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile ahlaka aykırı bir fiille kasten zarar verenin de sorumlu tutulacağını belirler. Kural, zarar veren ile zarar gören arasında sözleşme dışı ilişki bulunan haksız fiil hallerinde uygulanır. Maddenin kendisi zararın türünü, tazminatın miktarını ve biçimini ayrıntılı düzenlemez; kusursuz sorumluluk halleri (m.65-72), müteselsil sorumluluk (m.61), tazminatın kapsamı ve hesabı ile zamanaşımı (m.72 ve sonrası) ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Özel kanunlarda kusur sorumluluğu ayrıca düzenlenmişse (ör. TMK m.120 ve m.174/f.1 gibi), o özel hükümdeki şartlar aranır ve m.49 yalnız boşluk doldurucu olarak uygulanır. Sözleşmeye aykırılığın doğurduğu borca aykırılık sorumluluğu da bu maddenin konusu değildir.

Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

Kusur

Fiillerinin sonuçlarını anlayabilecek ayırt etme gücüne sahip kişinin, kast veya ihmal sonucu hukuka aykırı davranışta bulunmasıdır. Ayırt etme gücü bulunmayanın fiili m.49 kapsamında kusurlu sayılmaz.

Hukuka aykırı fiil

Mutlak bir hakkın ihlali ya da kişilerin menfaatini koruyan emredici bir davranış kuralının çiğnenmesi biçiminde ortaya çıkan fiildir. Sözleşmeye aykırılık bu kavramın kapsamına girmez; ayrı bir sorumluluk türüdür.

Ahlaka aykırı fiil

Yazılı bir hukuk kuralını çiğnemese de genel ahlaka aykırı olan fiildir. Burada ölçü bireysel değil, o çevrede yaşayan orta seviyedeki, makul ve dürüst kişilerin görüşleridir.

Kast

Failin hem ahlaka aykırı fiili hem de zararı bilerek istemesidir. m.49/f.2 uygulanabilmesi için bu kast aranır; ihtimali kast ise uygulamada kabul edilen bir kast biçimidir.

Kusursuz sorumluluk

Kusur aranmaksızın, belirli kişi ya da işletme bakımından kanunun öngördüğü sorumluluktur. Bu madde kusura dayanan sorumluluğu düzenler; kusursuz sorumluluk halleri ayrı maddelerdedir.

Genel olarak: hangi şartlar aranır?

• Failin bir fiilde bulunmuş olması gerekir.
• Bu fiilin hukuka aykırı olması gerekir; hukuka aykırılık mutlak hakkın ihlali ya da koruyucu bir kuralın çiğnenmesiyle oluşur (m.49/f.1).
• Fiil ile bir zarar arasında nedensellik bağı bulunmalı ve bir zarar doğmuş olmalıdır.
• Fiilin işlenmesinde failin kusurlu olması gerekir; ayırt etme gücü bulunmayan kişi bakımından kusur aranmaz.
• Hukuka aykırı fiil yoksa, ahlaka aykırı bir fiil bulunmalı ve bu fiil kasten işlenmiş olmalıdır (m.49/f.2); ahlaka aykırılık tek başına yetmez, kast da gerekir.
• Zarar kasten verilmişse, hem maddi hem manevi zarar bu sorumluluğa konu olabilir.

Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ahlaka aykırılığı bireysel ya da öznel ahlak ölçüsüyle değerlendirmek; oysa genel ahlak ölçüsü esas alınmalıdır.
• Hukuka aykırı ve ahlaka aykırı fiilleri birbirinden ayırmadan, ihmalle verilen zarar için m.49/f.2'yi uygulamak; ahlaka aykırılık tek başına yeterli değildir, kast aranır.
• Ahlaka aykırı bir fiil hukuka da aykırıysa, m.49/f.2'ye dayanıp kast aramak; bu hâlde m.49/f.1 uygulanır ve kast gerekmez.
• Ayırt etme gücü bulunmayan kişiyi m.49 uyarınca kusurlu sayarak tazminatla yükümlü tutmak; m.65 ayrı bir sorumluluk yolu açar.
• Özel kanunda düzenlenmiş kusur sorumluluğu varken genel m.49 şartlarını uygulamak; özel hükümdeki şartlar esas alınmalıdır.
• Sözleşmeye aykırılığı m.49 kapsamında haksız fiil olarak nitelendirmek; sözleşmeye aykırılık ayrı bir sorumluluk türüdür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ahlaka aykırılık, bireysel ahlak değil genel ahlak ölçüsüyle değerlendirilmekte; bu değerlendirmede orta seviyedeki, makul ve dürüst kişilerin görüşü esas alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/898 E., 2024/477 K., 25.09.2024)
• m.49/f.2'nin en çok uygulandığı alan, bir sözleşmenin tarafını borcunu ihlale teşvik ederek alacaklıya zarar verme hâlleri olarak kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/1455 E., 2021/1117 K., 30.09.2021)
• Ahlaka aykırı fiil aynı zamanda hukuka aykırı ise, m.49/f.1 uygulanır ve kast aranmaz; sorumluluk için m.49/f.2'ye dayanmak gerekmez.
• Araç sürücüsünün sorumluluğunun m.49 haksız fiil hükümlerine dayandığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2014/2198 E., 2015/1495 K., 05.06.2015; Hukuk Genel Kurulu, 2015/437 E., 2015/1471 K., 29.05.2015)
• Ahlaka aykırı kastla verilen zararda, tazminat talebi m.49/f.2 ile birlikte m.66 gibi özel hükümlerle de ileri sürülebilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/963 E., 2025/230 K., 16.04.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Zararı ileri süren tarafın, fiilin hukuka aykırılığını, zararın varlığını, fiil ile zarar arasındaki nedensellik bağını ve failin kusurunu ispat yükü altındadır.
• Ahlaka aykırı fiil iddiasında davacı, fiilin genel ahlaka aykırı olduğunu ve failin zararı bilerek istediğini (kast) ispat etmelidir; kast yazılı belge yanında tanık, karine ve olgularla ispatlanabilir.
• Fail, ayırt etme gücünden yoksun olduğunu ya da kusurunun bulunmadığını ileri sürüyorsa, bu savunmayı ispat etmelidir.
• Failin kusursuzluğunu ileri süren ve özel kusursuz sorumluluk hükümlerine dayanan taraf, ilgili hükümde öngörülen kurtuluş kanıtını ispat etmelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.65: Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin verdiği zararın hakkaniyet gereği tamamen ya da kısmen giderilmesine karar verilebilmesini düzenler; m.49 ile birlikte kusur–sorumluluk sınırını belirler.
• 6098 sayılı Kanun m.61: Aynı zarardan birden fazla kişinin birlikte ya da farklı sebeplerle sorumlu olması hâlinde m.49 uyarınca doğan tazminat borcunun müteselsil nitelik kazanmasını sağlar.
• 6098 sayılı Kanun m.66: Adam çalıştıranın sorumluluğunu düzenler; çalışanın m.49 uyarınca kusurlu olması, adam çalıştıranın rücu hakkının koşuludur.
• 6098 sayılı Kanun m.57: Haksız rekabet hâlinde kusura dayanan sorumluluğu özel olarak düzenler; m.49 bu özel hükmü tamamlayıcı olarak uygular.
• 6098 sayılı Kanun m.71: İşletme faaliyetinden doğan tehlike sorumluluğunu düzenler; kusur aranmaksızın sorumluluk öngörür ve m.49 kapsamındaki kusur sorumluluğundan ayrılır.

Madde, haksız fiilden doğan tazminat davasında zarar görenin zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükünü düzenler (birinci fıkra). İkinci fıkra, zararın miktarının tam olarak ispat edilemediği hallerde hâkimin olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun biçimde belirlemesini öngörür. Madde, haksız fiil sorumluluğunda zarar ve kusura ilişkin ispat kuralları ve miktar tespitinde hâkimin takdir yetkisi bakımından uygulanır. Madde, tazminatın kapsamını, ödeme biçimini ve indirim sebeplerini düzenlemez; bunlar TBK m.51 ve m.52 kapsamındadır. Tazminat davasının zamanaşımı ise TBK m.72'de düzenlenmiş olup bu maddenin konusu değildir. Kusursuz sorumluluk hallerinde kusurun ispatı gerekmediği için birinci fıkranın kusur kısmı bu hallerde ayrıca değerlendirilmelidir.

Zararın ve kusurun ispatı: hangi kavramlar bilinmeli?

İspat yükü

Bir olgunun varlığını ileri süren tarafın, o olguyu delille hâkimin kanaatine ulaştırma sorumluluğudur. Bu maddede zarar ve kusur bakımından ispat yükü zarar görene aittir.

Zarar

Hukuka aykırı fiil nedeniyle zarar görenin malvarlığında veya kişiliğinde meydana gelen eksilme. Zararın varlığı ile miktarı ayrı ispat konularıdır; birinci fıkra her ikisini de zarar görene yükler.

Takdir yetkisi (hakkaniyete uygun belirleme)

Zararın gerçek miktarı tam olarak ispat edilemediğinde hâkimin olayların olağan akışı ile zarar görenin aldığı önlemleri dikkate alarak miktarı belirleyebilmesi. Bu yetki yalnız miktar bakımından vardır; zararın varlığının ispatı yerine geçmez.

Olayların olağan akışı

Somut olayda hayatın olağan seyrine göre ortaya çıkabilecek zarar ihtimallerinin bütünü. Hâkim, zararın miktarını bu ölçüye dayanarak takdir eder.

Zarar görenin aldığı önlemler

Zarar görenin zararı önlemek veya azaltmak için yaptığı işlemler. Bu önlemler, yoksun kalınan kazancın elde edilebileceğini güçlü bir olasılık olarak gösteren unsurlar olarak değerlendirilir.

Kusur

Zarar verenin hukuka aykırı fiilinin kendisine kusur olarak yüklenebilmesi için gereken kişisel nitelik. Kusurun ispatı zarar görene aittir; kusur, kusura dayanan sorumlulukta ayrıca ispatlanmalıdır.

Zararın ve kusurun ispatı: hangi şartlar aranır?

• Zarar görenin, hukuka aykırı bir fiilin varlığını ve bu fiil nedeniyle zarara uğradığını ispatlaması gerekir.
• Kusura dayanan sorumlulukta zarar görenin zarar verenin kusurunu ispatlaması gerekir.
• Zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa, zararın varlığının ayrıca ortaya konulmuş olması gerekir; soyut bir zarar iddiası yetmez.
• Miktarın tam ispatının mümkün olmadığı veya zarar görenden beklenemediği hallerde hâkim takdir yetkisini kullanabilir.
• Hâkimin takdir yetkisini kullanabilmesi için zarar görenin, takdire dayanak olacak delilleri sunmuş olması gerekir.
• Takdirin dayanağı olarak olayların olağan akışı ve zarar görenin aldığı önlemler dikkate alınmalıdır.

Zararın ve kusurun ispatı: hangi sonuçları doğurur?

• Zarar görenin zararını ve zarar verenin kusurunu ispat edememesi halinde tazminat talebi reddedilebilir.
• Zarar görenin zararının varlığını ispatlaması halinde ve miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa, hâkim zararı hakkaniyete uygun olarak belirler.
• Hâkimin takdir yetkisi zararın varlığını ispat yükünü ortadan kaldırmaz.
• Zararın miktarı ispat edilebiliyorsa hâkim takdir yetkisini kullanamaz ve gerçek zarar esas alınır.
• Hâkimin takdirinde olayların olağan akışı ve zarar görenin önlemleri dikkate alınır; bunlara dayanmayan keyfi bir tutar hakkaniyete uygun sayılmaz.

Zararın ve kusurun ispatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Zararın varlığını ispatlanmadan, yalnız miktarın tam ispatının mümkün olmadığını gerekçe göstererek ikinci fıkraya dayanmak; ikinci fıkra varlığı ispatlanmış zarar için geçerlidir.
• Hâkimin takdir yetkisini sınırsız görmek; takdir, olayların olağan akışı ve zarar görenin önlemleri gibi dosya verilerine dayanmalıdır.
• Her tazminat davasında zararın hâkim tarafından takdir edileceğini sanmak; ispatı mümkün olan zarar kalemleri için zarar görenin ispat yükü devam eder.
• Kusursuz sorumluluk hallerinde de kusur ispatını aramak; bu hallerde kusur ispatı gerekmez.
• Hâkimin takdirini dayanaksız bir tutar belirleyerek yapmak; takdirin gerekçesi olayların olağan akışı ve zarar görenin önlemlerine dayanmalıdır.
• Zarar görenin aldığı önlemleri ihmal ederek yalnız zarar miktarına bakmak; önlemler takdirin unsurudur ve dikkate alınmalıdır.
• Kanundaki ibareyi eski 818 sayılı Borçlar Kanunundaki 'hakiki miktar' ibaresiyle karıştırmak; yeni metin 'tam olarak ispat edilemiyorsa' ifadesini kullanır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Gerçek zararın ve miktarının ispat edilemediği durumlarda hâkimin, halin olağan gelişimini ve zarar görenin aldığı tedbirleri gözeterek takdir yetkisini kullanarak zararı belirlediği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/165 E., 2025/940 K., 25.12.2025)
• Zararın belirlenemediği durumda somut olayın özelliklerinin de dikkate alınarak olayların akışı ve zarar görenin önlemleri göz önünde tutulup hakkaniyete uygun bir miktar tazminata hükmedilmesi uygulanmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2025/152 E., 2025/1291 K., 22.10.2025)
• Zararın doğru hesaplanmasının mevcut verilerle mümkün olmadığı hallerde, miktarın tam tespit edilememesi durumunda hakkaniyete uygun belirleme yapılması kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2239 E., 2026/770 K., 24.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/781 E., 2024/1333 K., 10.10.2024; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/783 E., 2024/1367 K., 10.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Zarar görenin hukuka aykırı fiili, zararı ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altında olduğu kabul edilmektedir; bu ispat tanık, belge, bilirkişi ve keşif gibi her türlü delille yapılabilir.
• Zararın miktarının ispatı mümkün ya da zarar görenden makul biçimde beklenebilir ise miktar da zarar görence ispatlanmalıdır; bunun yapılamadığı durumda hâkim takdir yetkisini kullanır.
• Takdir yetkisinin kullanılabilmesi için zarar görenin, zararın varlığını gerçeğe yakın bir ihtimal olarak gösteren delilleri sunması gerekir; soyut iddia yeterli değildir.
• Zarar verenin, zarar görenin kusura ilişkin iddiasını çürütmek için kusursuzluğunu veya nedenselliğin bulunmadığını ispat etmesi gerekir; bu savunma da delille yapılır.
• Teknik ve uzmanlık gerektiren hesaplamalarda hâkim bilirkişiden yararlanır; hesap yönteminin dayanağı dosya içinde bulunmalıdır.
• Hâkimin takdirinin dayanağı dosya içeriği olmalı; dosyada bulunmayan bir bilgi kendiliğinden araştırılarak takdirde kullanılamaz.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 m.51: Tazminatın kapsamı, ödeme biçimi ve kusurun ağırlığı ile hâkimin bu konudaki takdiri bu maddede düzenlenmiştir; madde 50 miktarın belirlenmesini, 51 ise sonucun belirlenmesini düzenler.
• 6098 m.52: Hâkimin tazminatı indirebileceği haller (zarar görenin rızası, ortak kusur, zarar görenin davranışları, zarar verenin yoksulluğa düşmesi) bu maddede yer alır ve madde 50'deki zarar tespitinden sonra uygulanır.
• 6098 m.72: Haksız fiilden doğan tazminat isteminin zamanaşımı bu maddede düzenlenmiştir; ispat kuralları zamanaşımının işlemesini değiştirmez.
• 6098 m.69: Kusursuz sorumluluk hallerinde (bina malikinin sorumluluğu) kusur ispatı aranmadığı için birinci fıkranın kusur bölümünün uygulanmadığı hallerin örneğini oluşturur.
• 6098 m.67: Hayvan bulunduranın sorumluluğu kusursuz sorumluluk olarak düzenlenmiştir; birinci fıkradaki kusur ispatı bu halde gerekli değildir.
• 4721 sayılı Kanun: Medeni Kanun m.4 hâkimin takdir yetkisinin genel dayanağıdır; madde 50/2 bu genel yetkinin tazminat alanındaki özel uygulamasıdır.

Madde, haksız fiil ve sözleşme dışı sorumlulukta hâkimin tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini belirlemesini düzenler. Hâkimin takdir ölçütleri olarak durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını gösterir; irat biçiminde ödenmesi halinde borçlunun güvence göstermesini öngörür. Maddede yer almayan konular şunlardır: tazminatın zararın altında kalmasını sağlayan müterafik kusur indirimi (m.52), kanunun zarara bağlı olmaksızın öngördüğü götürü tazminat ve temerrüt faizi gibi haller (ilgili özel düzenlemeler), kusursuz sorumluluk halleri ile zamanaşımı ve dava usulü. Madde, sorumluluğun doğup doğmadığını değil, doğmuş bir sorumluluğun miktar ve biçimini düzenler.

Belirlenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Nakden tazmin

Zararın para ödenmesi yoluyla giderilmesidir. Mağdurun malvarlığındaki azalmanın değer olarak karşılanmasını amaçlar.

Aynen tazmin

Zararın para dışında bir yolla, mağdurun malvarlığının eski hâline getirilmesiyle giderilmesidir. Zarar gören malın onarılması veya aynı nitelikte bir malın verilmesi bunun örneğidir.

Kusurun ağırlığı

Failin kusurunun hafif ya da ağır olmasını ifade eder. Hâkim tazminat miktarını ve biçimini belirlerken bu ölçüte bakar, ancak bunu matematiksel bir oran olarak uygulamaz.

Durumun gereği

Olayın somut özelliklerini, fiilin işleniş biçimi dahil olmak üzere, kapsayan takdir ölçütüdür.

İrat biçiminde tazminat

Tazminatın tek seferde değil, belirli aralıklarla periyodik ödemeler hâlinde verilmesidir. Bu biçimde ödemeye hükmedilirse borçlunun güvence göstermesi zorunludur.

Güvence

Irat ödemelerinin ileride yerine getirilmesini sağlamak için borçlunun gösterdiği teminattır. Maddede türü belirtilmemiştir.

Belirlenmesi: hangi şartlar aranır?

• Ortada hukuken tazmini gereken bir zarar ve bu zarardan sorumlu tutulabilecek bir fail bulunmalıdır.
• Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini somut olayın durumuna göre belirlemelidir.
• Hâkim, tazminatın belirlenmesinde failin kusurunun ağırlığını göz önünde bulundurmalıdır.
• Tazminat zararın üst sınırını aşmamalıdır; kusurun ağırlığına göre zararın altında bir miktar belirlenebilir.
• Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilmişse borçlu güvence göstermekle yükümlü olmalıdır.

Belirlenmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Hâkim tazminatı zararın altında belirleyebilir; zararı aşan bir tazminata hükmedilemez, kanun götürü tazminat öngörmüşse bu istisnadır.
• Kusurun hafif olduğu hallerde tazminat zarara denk olmayabilir.
• Kusurun ağır olduğu hallerde tazminat zarara eşit olabilir.
• Hâkim, durumun gereğine göre tazminatı para yerine aynen tazmin biçiminde de belirleyebilir.
• Tazminat irat biçiminde ödenmeye karar verilmişse borçlu güvence göstermekle yükümlü olur.
• Güvence gösterilmemesi hâlinde irat ödemesinin nasıl güvence altına alınacağı madde metninde düzenlenmemiştir.

Belirlenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kusurun ağırlığını matematiksel bir oranla uygulamak; hâkimin takdir yetkisi oranla sınırlı değildir.
• Tazminatın her zaman zararın tamamı olduğunu varsaymak; m.51 zararın altında bir tazminata olanak verir.
• Kusur indirimi ile müterafik kusur indirimini (m.52) birbirine karıştırmak; ikisinin dayanağı ve ölçütü farklıdır.
• Götürü tazminat öngörülen hallerde de zarar sınırının uygulanacağını düşünmek; kanun aksini öngörmüşse bu sınır geçerli olmaz.
• Aynen tazmin mümkün olmadığı hâlde aynen tazmine hükmetmek; mümkün değilse nakden tazmine gidilir.
• İrat biçiminde ödeme kararında borçlunun güvence göstermesini ihmal etmek; güvence zorunludur.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Tazminatın belirlenmesinde kusur oranı matematiksel bir formülle değil, hâkimin takdiriyle dikkate alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/983 E., 2019/252 K., 07.03.2019)
• Hatır için karşılıksız yolcu taşımada genel hükümlere göre tazminattan uygun bir indirim yapılması benimsenmiş ve yerleşmiştir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2024/1054 E., 2024/1074 K., 25.06.2024)
• Maddi tazminat hesabında hakkaniyet ilkesi ile m.50 ve m.51 birlikte dikkate alınarak daha uygun bir miktar belirlenmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/603 E., 2022/1752 K., 15.12.2022)
• Matematiksel değerlerin ortadan kalktığı hallerde tazminat miktarı m.51 çerçevesinde takdiren belirlenmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/983 E., 2019/252 K., 07.03.2019)
• Zarar görenin emniyet kemeri takmaması gibi davranışlar m.52 kapsamında değerlendirilmekte; m.51 ile birlikte tazminatta indirim gerekçesi olarak ileri sürülmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2024/1437 E., 2026/833 K., 07.05.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Asıl talebi ileri süren zarar görenin zararını ve miktarını ispat yükü altındadır; m.51'deki indirim ise zarar verenin kusurunun ağırlığı ile durumun gereğine dayanır.
• Kusurun ağırlığı, olayın tanık beyanları, kaza tutanağı, bilirkişi raporu ve benzeri belgelerle ortaya konur.
• Zarar verenin, kusurunun hafif olduğunu veya zararın başka etkenlerle de doğduğunu ileri sürmesi hâlinde bu iddiayı kendisi ispatlamalıdır.
• Zarar görenin müterafik kusuru ileri sürülüyorsa bunu ileri süren taraf (genellikle zarar veren) ispatlamalıdır; bu hususta m.52 ayrıca değerlendirilir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. Hukuk Dairesi, 2024/1437 E., 2026/833 K., 07.05.2026)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.52: Zarar görenin müterafik kusuru varsa tazminatın indirilmesini düzenler. m.51'deki kusur ağırlığı ölçütünden ayrı bir indirim sebebidir.
• 6098 sayılı Kanun m.50: Zarar görenin zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altında olduğunu düzenler; m.51 ancak bu unsurlar ispatlandıktan sonra uygulanır.
• 6098 sayılı Kanun m.114: Sözleşmeden doğan borcun ihlali hâlinde tazminatın belirlenmesinde m.51'e yollama yapar; bu yolla m.51 sözleşme ilişkilerinde de kıyasen uygulanabilir.
• 818 sayılı Borçlar Kanunu m.43: Maddenin mülga önceki karşılığıdır; eski düzenlemede 'hal ve mevkiin icabı' ve 'hatanın ağırlığı' ifadeleri yer alıyordu.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 52. maddesi, tazminat yükümlüsünün sorumluluğunun hâkim tarafından indirilmesini veya tamamen kaldırılmasını iki durumda düzenler: zarar görenin kusurunun ve tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmasının etkili olduğu hâller (birinci fıkra) ile hafif kusurla zarara sebep olan failin tazminatı ödemesi hâlinde yoksulluğa düşecek olması (ikinci fıkra). Madde, tazminat yükümlüsü ile zarar gören arasındaki haksız fiil ve sözleşme dışı sorumluluk ilişkilerinde uygulanır. Maddenin metninde "IV. Özel durumlar, 1. Ölüm ve bedensel zarar, a. Ölüm" başlığı yer alır; bu başlık ayrı bir hükmü değil, kitabın bir sonraki bölümünü gösterir. Madde, tazminatın hesaplanma yöntemini, kusurun belirlenmesini ve genel indirim sebeplerini (m.51 kapsamındaki takdir yetkisini) düzenlemez; bunlar m.51'de yer alır. Zararın tazmininde zamanaşımı ve hak düşürücü süreler de bu maddenin konusu değildir.

İndirilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Müterafik kusur

Zarar görenin kendi davranışıyla zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmasıdır. Zarar görenin zarara razı olması da bu kapsamda değerlendirilir. Madde, zarar görenin kusurunun derecesine bağlı bir oran öngörmez; hâkim etkinin ağırlığını takdir eder.

Hafif kusur

Failin zarara sebep olmasında dikkat ve özen yükümlülüğünün az ölçüde ihlal edilmiş olmasıdır. İkinci fıkranın uygulanması için kusurun hafif olması ve ayrıca failin tazminatı ödemesi hâlinde yoksulluğa düşecek olması birlikte aranır.

Yoksulluğa düşme

Tazminatın tamamının ödenmesi hâlinde failin geçimini ve asgari yaşam düzeyini sürdüremeyecek hâle gelmesidir. Metin bu durumu somut bir gelir veya servet eşiğine bağlamaz; hâkim durumu olayın koşullarına göre belirler.

Hakkaniyet

İkinci fıkrada indirimin ön koşuludur. Hâkim, tazminatın tamamen ödenmesinin hafif kusurlu fail açısından hakkaniyete aykırı olup olmadığını değerlendirir; hakkaniyet gerektirmiyorsa indirim yapılamaz.

Tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırması

Failin, zarar gerçekleştikten sonra zararın giderilmesini zorlaştıracak ya da zararı büyütecek bir davranışta bulunmasıdır. Zararın doğmasında veya artmasında etkili olma ile ayrı bir indirim sebebi olarak sayılmıştır.

İndirilmesi: hangi şartlar aranır?

• Birinci fıkra uyarınca zarar görenin zararı doğuran fiile razı olmuş olması, zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuş bulunması veya tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmış bulunması gerekir; bu sebeplerden birinin varlığı yeterlidir.
• Birinci fıkra uyarınca bu sebeplerden biri varsa hâkim tazminatı indirebilir ya da tamamen kaldırabilir; hâkimin bu konudaki karar yetkisi takdiridir.
• İkinci fıkra uyarınca failin zarara hafif kusuruyla sebep olmuş olması gerekir; kasıt veya ağır ihmal bulunmamalıdır.
• İkinci fıkra uyarınca failin tazminatın tamamını ödediğinde yoksulluğa düşecek olması gerekir; bu koşul hafif kusur koşulundan ayrı olarak aranır.
• İkinci fıkra uyarınca hakkaniyetin de indirimi gerektirmesi gerekir; yoksulluk ve hafif kusur birlikte bulunsa dahi hakkaniyet ayrıca olumlu olmalıdır.
• İkinci fıkra indirimi yalnız tazminatın azaltılmasına imkân verir; tazminatın tamamen kaldırılmasına ilişkin bir yetki bu fıkrada yer almaz.

İndirilmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Birinci fıkradaki sebeplerden biri gerçekleşirse hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
• Zarar görenin zarara razı olması ya da zararın doğmasında etkili olması, hâkimin tazminatı indirmesine veya kaldırmasına imkân verir.
• Failin durumunu ağırlaştırması hâlinde de hâkim aynı takdir yetkisini kullanır.
• Hafif kusurlu failin tazminatı ödemesi yoksulluğa düşmesine yol açacaksa ve hakkaniyet gerektiriyorsa hâkim tazminatı indirebilir.
• Yoksulluk koşulu gerçekleşmezse ya da hakkaniyet indirimi gerektirmezse ikinci fıkra uyarınca indirim yapılamaz; tazminat tam olarak ödenir.
• Kasıt veya ağır ihmalle verilen zararda ikinci fıkranın indirim imkânı bulunmaz.

İndirilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci fıkradaki müterafik kusur indirimi ile ikinci fıkradaki hafif kusur indirimini birbirine karıştırmak; birinci fıkrada yoksulluk ve hakkaniyet aramak.
• İkinci fıkra indiriminde yoksulluk koşulunu aramamak ya da hakkaniyet koşulunu atlamak.
• Hafif kusurun tek başına yeterli olduğunu varsaymak; ikinci fıkrada yoksulluk ve hakkaniyet ayrıca aranır.
• Müterafik kusur iddiasını değerlendirmeden reddetmek; bu hâlde tazminatın indirilip indirilmeyeceği gerekçeli biçimde ortaya konmalıdır.
• Yoksulluk koşulunu gelir düzeyi ile otomatik olarak eşitlemek; durum olayın koşullarına göre değerlendirilir.
• Tazminatın tamamen kaldırılmasını ikinci fıkraya dayandırmak; ikinci fıkra yalnız indirim öngörür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Zarar görenin müterafik kusuru iddiası, hâkimin bu iddiayı değerlendirmeden reddetmesi hâlinde bozma sebebi sayılmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2020/2311 E., 2023/769 K., 04.05.2023)
• Müterafik kusur bulunduğu kabul edilen hâllerde tazminatın indirilmesi, hâkimin kusur oranına ve zarar görenin davranışının etkisine göre yapılmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, 2024/1054 E., 2024/1074 K., 25.06.2024; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2023/1549 E., 2024/2058 K., 29.11.2024)
• Bir alacağın bir kısmının m.52 uyarınca indirilmesi, ilgili alacağın niteliğine göre değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/1046 E., 2024/441 K., 18.09.2024)
• Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi kararlarında m.52 uyarınca indirim yapılması ve bunun gerekçelendirilmesi, somut olayın değerlendirilmesi üzerine kurulmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/203 E., 2025/2173 K., 28.11.2025; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2023/414 E., 2024/798 K., 25.04.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Müterafik kusura dayanarak indirim isteyen taraf, zarar görenin davranışının zararın doğmasında ya da artmasında etkili olduğunu ispatlamalıdır; ispat yükü bu tarafındadır.
• Zarar görenin razı olduğu iddiası, o davranışı gösteren tanık, yazılı belge veya tutanak gibi delillerle ispatlanır.
• Hafif kusurla ilgili indirim isteyen fail, kusurunun hafif olduğunu ve tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşeceğini ispatlamalıdır; yoksulluk durumunu gösteren mali belgeler bu ispatta kullanılır.
• Karşı taraf, failin kusurunun ağır olduğunu veya zarar görenin etkisinin bulunmadığını ileri sürerek savunma yapar ve bunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Hakkaniyetin indirimi gerektirdiği iddiasında, mağdurun indirimden nasıl etkileneceği de delil değerlendirmesinde göz önüne alınır.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 53. maddesi, ölüm hâlinde uğranılan zararların başlıca türlerini sayar: cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradığı kayıplar. Madde, ölüm nedeniyle tazminat isteyebilecek kişiler bakımından, zarar gören üçüncü kişiler dahil, ölüme bağlı zararlara uygulanır. Maddenin bedensel zarara ilişkin ikinci bölümü metinde yalnızca başlık olarak yer almaktadır. Madde, bedensel zararda manevi tazminatı düzenlemez (m.56). Tazminatın hesaplanma yöntemini, hakkaniyet indirimini ve hakimin takdir yetkisini düzenlemez (m.50, m.51, m.52). Haksız fiil sorumluluğunu ve sorumlu kişileri düzenlemez (m.49 vd.). Zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri düzenlemez (m.72).

m.53: hangi kavramlar bilinmeli?

Ölüm hâlinde uğranılan zarar

Failin fiili sonucu bir kişinin ölmesi nedeniyle üçüncü kişilerin veya ölenin mallarında doğan maddi kayıplardır. Madde bu zararları örnek olarak sayar; sayılanlar sınırlayıcı değildir ("özellikle" ifadesi).

Cenaze giderleri

Ölenin defnine ve cenaze törenine ilişkin masraflardır. Madde, bu kalemin ölümden doğrudan doğan bir zarar olarak kabul edildiğini gösterir.

Tedavi giderleri

Ölüm hemen gerçekleşmediğinde, ölünceye kadar yapılan tıbbi bakım ve tedavi için ödenen masraflardır. Ölümün anında gerçekleşmemesi bu kalemin şartıdır.

Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi

Ölüm gerçekleşmeden önce, ölenin yaralanma nedeniyle çalışarak kazanma kapasitesinin azalması veya tamamen kaybolmasıdır. Bu kayıp, ölünceye kadar geçen dönemde doğan zarar kalemidir.

Destekten yoksun kalma

Ölenin hayatta olsaydı bakmakla yükümlü olduğu veya fiilen destek verdiği kişilerin, ölüm nedeniyle bu destekten mahrum kalmasıdır. Madde, bu kayıpları ayrı bir zarar kalemi olarak sayar.

m.53: hangi şartlar aranır?

• Ölümün bir haksız fiil veya hukuka aykırı bir davranış sonucunda gerçekleşmiş olması gerekir.
• Cenaze giderleri kalemi için, ölen kişinin cenaze masrafının fiilen yapılmış olduğu ortaya konulmalıdır.
• Tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı kalemi için ölümün hemen gerçekleşmemiş olması gerekir; ölüm anında gerçekleşmişse bu kalemler doğmaz.
• Destekten yoksun kalma kaybı için, zarar gören kişinin ölenin desteğinden fiilen veya hukuken yoksun kalmış olması gerekir.
• Hukuki sonuç olarak, zarar gören kişinin uğradığı maddi kaybın karşılığı olan tazminat talep edilebilir.

m.53: hangi sonuçları doğurur?

• Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar tazminat kapsamına girer.
• Ölüm hemen gerçekleşmişse bu kalemler doğmaz; yalnızca cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma kaybı talep edilebilir.
• Ölenin desteğinden yoksun kalan kişiler, bu sebeple uğradıkları kayıpları ayrıca isteyebilirler.
• Maddenin saydığı kalemler sınırlayıcı değildir; başka ölüm nedenli maddi zararlar da talep edilebilir.

m.53: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ölümün hemen gerçekleşmiş olduğu hallerde tedavi giderleri kalemini de talep etmek; bu kalemin yalnızca ölümün gecikmesi halinde doğduğunu gözden kaçırmak.
• Cenaze giderini ve destekten yoksun kalma kaybını aynı kalem gibi değerlendirmek; ikisinin hukuki niteliği ve ispat yöntemi farklıdır.
• Maddede sayılan kalemleri sınırlayıcı saymak; madde "özellikle" ifadesiyle sayım yapar, diğer ölüm nedenli maddi zararlar da talep edilebilir.
• Bedensel zarar başlığını m.53'ün ayrı bir fıkrası gibi okumak; metinde bu bölüm yalnızca başlık düzeyindedir ve içeriği madde metninde yazılı değildir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Destekten yoksun kalma tazminatının m.53 kapsamında değerlendirildiği ve destekten yoksun kalma zararının bu madde ile dayandırıldığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/165 E., 2025/940 K., 25.12.2025; Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1316 E., 2025/1784 K., 05.11.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2024/197 E., 2025/168 K., 26.03.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2023/1060 E., 2024/137 K., 28.02.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2022/1131 E., 2024/75 K., 07.02.2024; Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2021/1556 E., 2022/1977 K., 18.10.2022)
• Destekten yoksun kalma tazminatının hesabında, destek alan kişinin ölenin desteğinden fiilen yararlanma olasılığının ve ölenin yaşam süresinin dikkate alındığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1131 E., 2024/75 K., 07.02.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Destekten yoksun kalma veya tedavi gideri talep eden taraf, ölümün failin fiiliyle nedensel bağını ve uğradığı kaybı ispatlamakla yükümlüdür.
• Cenaze giderinin ispatında fatura, makbuz gibi yazılı belgeler esas alınır; belge yoksa diğer delillerle ispat edilir.
• Destekten yoksun kalma kaybının ispatında ölenin gelirini ve destek verdiğini gösteren belgeler (bordro, gelir belgeleri, banka kayıtları) kullanılır.
• Karşı taraf, zararın bulunmadığını veya ölenin desteğe katkısının sınırlı olduğunu ileri sürerek bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.52: Bedensel zararda tazminatın takdiri ve hakkaniyet indirimi düzenlenir; m.53'te sayılan kalemlerin hesabında da hakim bu takdir yetkisini kullanır.
• 6098 sayılı Kanun m.54: Ölüm ve bedensel zarar halinde manevi tazminat konusunu düzenler; m.53'teki maddi kalemlerden ayrı bir talep olarak ele alınır.
• 6098 sayılı Kanun m.56: Kişilik haklarının zedelenmesinde manevi tazminatı düzenler; m.53'teki maddi zarar kalemleriyle karıştırılmamalıdır.

Bu madde, bedensel zarar görenin uğradığı maddi zararların kalemlerini sayarak düzenler: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Madde, bedensel zarara uğrayan kişi ile bu zarardan doğan tazminat ilişkisi bakımından uygulanır. Madde, tazminatın hangi koşullarda doğacağını, kusur, illiyet ve zararın ispatını düzenlemez (m.49, m.50). Manevi tazminatı düzenlemez (m.56). Bedensel zarar nedeniyle ölen kişinin yakınlarının destek tazminatı ve üçüncü kişilerin bakım gideri gibi ayrı kalemleri de bu maddenin kapsamında değildir (m.53, m.54 ile bağlantılı uygulama). Zamanaşımı ve tazminatın belirlenmesine ilişkin usul kuralları da bu maddede yer almaz (m.72).

m.54: hangi kavramlar bilinmeli?

Bedensel zarar

Kişinin vücut bütünlüğünün veya sağlığının zedelenmesi sonucu ortaya çıkan zarardır. Madde, bu zararın maddi yansımalarını kalemlere ayırır.

Tedavi giderleri

Bedensel zarar nedeniyle yapılmak zorunda kalınan tıbbi tedavi, ilaç, hastane ve benzeri harcamalardır. Zararın doğrudan maddi karşılığı olarak kalem sayılır.

Kazanç kaybı

Zarar görenin zarar nedeniyle elde edemediği, iyileşme ve çalışamama süresinde yitirdiği gelirdir. Geçici nitelikte olabilir.

Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi

Zarar görenin bedensel zarar nedeniyle emek gücünde kalıcı veya kısmi bir eksilme meydana gelmesidir. Bu kayıp, gelecekteki kazanç kapasitesinin azalması olarak ortaya çıkar.

Ekonomik geleceğin sarsılması

Çalışma gücü kaybının doğrudan gelirle sınırlı kalmayıp zarar görenin meslek, kariyer ve ekonomik yaşam beklentisinde genel bir daralmaya yol açmasıdır. Sadece somut gelir kaybı değil, kişinin gelecekteki ekonomik imkânlarının bütününü kapsar.

m.54: hangi şartlar aranır?

• Zarar görenin bedensel zarara uğramış olması ve bu zararın bir hukuki sorumluluk sebebine bağlanabilmesi gerekir.
• Tazminat kalemlerinin bedensel zarardan doğan gerçek bir maddi zarar olması, yani tedavi, kazanç kaybı, çalışma gücü kaybı veya ekonomik geleceğin sarsılması ile illiyet bağının bulunması gerekir.
• Tazminatın belirlenmesinde bu kalemlerin her biri ayrı ayrı değerlendirilmelidir; bir kalemin varlığı diğerinin varlığını kendiliğinden göstermez.

m.54: hangi sonuçları doğurur?

• Bedensel zarara uğrayan kişi, dört kalem kapsamındaki maddi zararlarının tazmini talep edebilir.
• Tedavi giderleri için gerçekte yapılmış veya yapılması zorunlu olan harcamalar tazminat kapsamına girer.
• Kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybı için zarar görenin geliri ve bu gelirin kesintiye uğraması veya azalması esas alınır.
• Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar, çalışma gücü kaybından ayrı bir kalem olarak talep edilebilir.
• Bu kalemlerden hiçbirinin gerçekleşmemesi hâlinde ilgili kalem için tazminat talep edilemez.
• Madde emredici nitelikte bir zarar sayımı içermez; sayılan kalemler 'özellikle' ifadesiyle örnekleyici biçimde verilmiştir, dolayısıyla bu dört kalem dışında da bedensel zarardan doğan gerçek maddi kayıplar talep edilebilir.

m.54: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Tedavi giderlerini tahmini rakamla hesaplamak; yalnızca fiilen yapılmış veya zorunlu olan ve belgelenebilen harcamalar esas alınmalıdır.
• Geçici işgöremezlik ile sürekli çalışma gücü kaybını aynı dönem için birlikte hesaplamak; her dönem yalnız bir kalem altında değerlendirilmelidir.
• Ekonomik geleceğin sarsılmasını çalışma gücü kaybının otomatik sonucu saymak; ayrı bir kalem olarak somut olarak gösterilmesi gerekir.
• Maddenin 'özellikle' ifadesini kapalı bir liste gibi okumak; sayılan dört kalem dışında da gerçek maddi kayıp talep edilebilir.
• Manevi tazminatı bu madde kapsamında hesaplamak; manevi tazminat m.56 kapsamındadır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Malüliyet davalarında çalışma gücü kaybının tazmini için zarar görenin yaşı, geliri ve sürekli işgöremezlik oranı birlikte değerlendirilmekte ve bu hesap bilirkişi raporuna dayandırılmaktadır. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1877 E., 2026/1114 K., 07.04.2026; Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/727 E., 2026/529 K., 17.02.2026; Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/844 E., 2026/519 K., 17.02.2026)
• Sürekli işgöremezlik nedeniyle talep edilen tazminatta geçici işgöremezlik ile sürekli kayıp ayrı ayrı değerlendirilmekte, aynı dönemin iki kez tazmin edilmemesi gözetilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/8 E., 2026/437 K., 11.03.2026; Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/2203 E., 2026/36 K., 14.01.2026)
• Tedavi giderlerinin tazmininde, fiilen yapılmış ve belgelenmiş harcamaların esas alındığı kabul edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/217 E., 2026/559 K., 01.04.2026; Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/8 E., 2026/437 K., 11.03.2026)
• Sürekli bakıcı gideri gibi kalemlerin çalışma gücü kaybı içinde mi yoksa ayrı bir tedavi gideri olarak mı değerlendirileceği uygulamada ayrı incelenmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/8 E., 2026/437 K., 11.03.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Tazminat talep eden zarar görenin, her kalem bakımından zararın varlığını ve miktarını ispatlaması gerekir; tedavi giderleri için fatura ve tıbbi belgeler, çalışma gücü kaybı için sağlık kurulu raporu esas alınır.
• Kazanç kaybı ve çalışma gücü kaybının hesabında zarar görenin gelir durumunu gösteren belgeler (bordro, vergi kaydı, ticari defter) ile bilirkişi raporu kullanılır.
• Ekonomik geleceğin sarsıldığını iddia eden taraf, meslek ve kariyer olanaklarının daraldığını somut olarak ortaya koymalıdır.
• Davalı, kalemlerden birinin gerçekleşmediğini, zararın başka bir kaynaktan karşılandığını (örneğin sosyal güvenlik ödemesi) veya kalemler arasında çakışma bulunduğunu ileri sürerek bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.49: Bedensel zarara ilişkin genel sorumluluk hükmüdür; m.54 tazminat kalemlerini gösterirken m.49 tazminat yükümlülüğünün doğup doğmadığını belirler.
• 6098 sayılı Kanun m.50: Zararın kapsamı ve ileride doğacak zararın tazmini için m.54 kalemleri ile birlikte uygulanır.
• 6098 sayılı Kanun m.55: Maddi zararın tazminine ilişkin genel ilkeleri düzenler; m.54 kalemlerinin hesabına bu genel kurallar uygulanır.
• 6098 sayılı Kanun m.56: Bedensel zarara bağlı manevi tazminatı düzenler; m.54 yalnız maddi zarar kalemlerini kapsar.

Madde, destekten yoksun kalma ve bedensel zararların hesaplanmasında hangi ödemelerin zarardan mahsup edilebileceğini ve tazminatın hakkaniyet gerekçesiyle artırılıp azaltılamayacağını düzenler. Ayrıca bu hükümlerin idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden doğan bedensel zarar ve ölüm hallerinde de uygulanacağını belirtir. Fıkra eklemesiyle, çalışma gücü kaybı ve destek kaybına bağlı tazminatlarda faiz başlangıcı ile ifa amacıyla yapılan ödemelerin mahsubu da düzenlenmiştir. Madde, manevi tazminatı düzenlemez (m.56 ve m.58 ile ilgili alanlar). Sosyal güvenlik rücu hakkının kapsamı ve sigorta ödemelerinin ayrıntıları ilgili özel mevzuatta kalır. Madde, zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri düzenlemez (m.146 ve m.147 bakımından ayrıca değerlendirilir). Madde, kusur ve sorumluluk şartlarını, haksız fiilin unsurlarını düzenlemez (m.49 ve devamı).

m.55: hangi kavramlar bilinmeli?

Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemesi

Sosyal güvenlik kurumlarının mevzuatı gereği zarar verene karşı rücu hakkı bulunmayan, kısmen veya tamamen geri alınamayan ödemelerdir. Bu ödemeler zararın belirlenmesinde dikkate alınmaz ve zarardan indirilemez.

İfa amacını taşımayan ödeme

Üçüncü kişilerce mağdura yardım ve iyilik saikiyle yapılan, karşılıksız kazandırma niteliğindeki ödemelerdir. Maddenin metni bunları dışlamaktadır; bağışlama vaadinin ifası gibi hallerin bu kapsama girip girmediği tartışmalıdır.

Hakkaniyet ile artırma ve azaltma yasağı

Hesaplanan tazminatın miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle değiştirilemeyeceği kuraldır. Yasak, bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı için geçerlidir.

Ifa amacıyla yapılan ödeme mahsubu

Ek fıkraya göre, çalışma gücü kaybına ya da destek kaybına bağlı tazminat için tahkikat başlamadan önce ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenen tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir.

Destekten yoksun kalma zararı

Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradıkları maddi kayıptır. Madde bu zararın hesabına ilişkin ilkeleri düzenler.

m.55: hangi şartlar aranır?

• Zarar, destekten yoksun kalma zararı ya da bedensel zarar niteliğinde olmalıdır.
• Hesaba katılacak ödemenin sosyal güvenlik ödemesi olması hâlinde, bu ödemenin kısmen veya tamamen rücu edilemez nitelikte bulunması gerekir; rücu edilebilen ödemeler bu kuralın dışındadır.
• Ödemenin ifa amacını taşımaması, yani üçüncü kişilerce yardım ve iyilik saikiyle yapılmış olması gerekir.
• Tazminatın hesaplanmasında miktar esas alınmalı; hakkaniyet düşüncesiyle artırım ya da azaltım yapılmamalıdır.
• Ek fıkraya göre, çalışma gücü kaybı veya destek kaybına bağlı tazminat için ifa amacıyla yapılan bir ödemenin mahsubu yapılacaksa, bu ödemenin tahkikat başlamadan önce yapılmış olması gerekir.

m.55: hangi sonuçları doğurur?

• Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri, destekten yoksun kalma ve bedensel zararların belirlenmesinde gözetilmez ve zarardan indirilemez.
• İfa amacını taşımayan ödemeler de zararın belirlenmesinde gözetilmez ve zarardan indirilemez.
• Hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz ya da azaltılamaz.
• Bu hükümler idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerden doğan bedensel zarar ve ölüm hallerinde de uygulanır.
• Çalışma gücü kaybı veya destek kaybına bağlı tazminatta, kazancın bilindiği döneme ait tutara haksız fiil ya da zarar doğuran olay tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ait tutara karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir.
• Çalışma gücü kaybı veya destek kaybına bağlı tazminatta, tahkikat başlamadan önce ifa amacıyla ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir.
• Bu kuralların emredici olduğu, madde metninde yer alan yasak ve sınırların sözleşmeyle değiştirilemeyeceği anlaşılmaktadır; sözleşme kaydıyla farklı bir hesap yapılması bu hükme aykırı olur. (metinde açıkça belirtilmemiş; hükmün yapısından çıkarılmıştır)

m.55: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Hakkaniyet indirimini m.52 üzerinden yapmak; m.55 bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatında miktar esas alınarak indirim yapılmasını yasaklamıştır.
• Rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerini zarardan düşmek; bu ödemeler zarardan indirilemez.
• Ifa amacını taşımayan ödemeler ile ifa amacıyla yapılan ödemeleri aynı şekilde ele almak; birincisi zarardan indirilemez, ikincisi ödeme tarihine göre oransal mahsup edilir.
• Ek fıkradaki faiz başlangıcını tüm tazminata tek tarihten uygulamak; kazancın bilindiği ve bilinemediği dönemler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
• Madde 2026 değişikliği öncesi kararlardaki hesap yöntemini ek fıkra hükümlerine aynen uygulamak; mahsup ve faiz kuralları değişiklikten sonra farklılaşmıştır.
• Mahsubu tahkikat başlamadan önce yapılan ödemelerle sınırlamamak; ek fıkra yalnızca tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedelin mahsubunu öngörür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatında maddi zarardan, Kurumca bağlanan gelirlerin hüküm tarihine yakın peşin sermaye değerinin düşülmesinin, madde 2012 yılında yürürlüğe girdiğinden kamu düzenine ilişkin bu hükme aykırı olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/403 E., 2020/104 K., 06.02.2020)
• Destekten yoksun kalma ve bedensel zarar tazminatında hesaplamanın m.55 ilkeleri gözetilerek yapılması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2019/595 E., 2022/639 K., 17.05.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2017/1179 E., 2021/1563 K., 02.12.2021; Hukuk Genel Kurulu, 2018/338 E., 2021/1246 K., 14.10.2021)
• Zararlandırıcı olayla bağlantılı olarak işverenin ya da idarenin yaptığı daire bedeli ve yardımların tazminattan düşülmesi gerektiği yönünde karar verilmiştir. Bu tür ödemelerin m.55 anlamında ifa amacı taşımayan ödeme olup olmadığı somut olayda değerlendirilmiştir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/699 E., 2023/852 K., 27.09.2023)
• Madde 2026 değişikliğinden önceki kararların, hesaplamada m.55 ile uyumlu olmakla birlikte, faiz başlangıcı ve ifa amacıyla yapılan ödemelerin mahsubu bakımından yeni ek fıkrayı yorumlamadığı görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1130 E., 2024/20 K., 24.01.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Destekten yoksun kalma veya bedensel zarar tazminatını talep eden zarar görenin, zararın varlığını ve miktarını ispatlaması gerekir; bu ispat genellikle bilirkişi raporu ile yapılır.
• Sorumlunun, zarardan indirilmesini istediği bir ödemenin rücu edilemez bir sosyal güvenlik ödemesi ya da ifa amacıyla yapılan bir ödeme olduğunu ileri sürmesi halinde bu iddiayı ispatlaması gerekir.
• Ödemenin rücu edilebilir olup olmadığı, ilgili kurumun mevzuatına ve kurumun belgelerine dayanılarak ispatlanır.
• Ifa amacıyla yapılan ödemenin mahsubu için ödemenin tarihi ve miktarı, tahkikat başlamadan önce yapıldığını gösteren belgelerle ispatlanır.
• Kazancın bilindiği ya da bilinemediği dönemin tespiti, faiz başlangıcı bakımından belgelerle ortaya konulur; bu tespit için kazanç belgeleri ve bilirkişi incelemesi kullanılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.56: Ölüm ve bedensel zararlarda tazminatın kapsamını ve hesabını tamamlayan hükümdür; m.55 ile birlikte okunur.
• 6098 sayılı Kanun m.52: Hakimin hakkaniyet gerekçesiyle tazminatı indirebildiği genel hükümdür; m.55 bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı bakımından bu indirimi sınırlar.

TBK m.56, bedensel bütünlüğün zedelenmesi ve ölüm hâllerinde hâkimin manevi tazminata hükmedebilmesini düzenler. Birinci fıkra, bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verilebilmesini; ikinci fıkra, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilmesini kapsar. Hüküm, kusur sorumluluğunun yanında özen ve tehlike sorumluluğunda da uygulama alanı bulur. Maddenin düzenlemediği konular arasında manevi tazminatın miktarını belirleyen ölçütler ve hesap yöntemi (ilgili hükümler dışında hâkimin takdiri), kişilik hakkının diğer ihlal hâlleri ile genel kişilik korumasının esasları (TMK m.24-25), haksız fiil sorumluluğunun genel koşulları ve zararın ispatı (TBK m.49-51), tazminatın faizi ve zamanaşımı (TBK m.146 ve haksız fiilde iki yıllık zamanaşımı) yer almaz.

m.56: hangi şartlar aranır?

• Bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmiş veya bir kimsenin ölmüş olması gerekir.
• Zarar görende manevi bir zararın meydana gelmiş olması gerekir; bu zararın kişilik değerlerinde iradesi dışında bir eksilme olarak ortaya çıkması aranır.
• Manevi zarar ile ihlali doğuran davranış veya sorumluluk olgusu arasında uygun illiyet bağı bulunması gerekir.
• Hâkimin olayın özelliklerini gözeterek manevi tazminata karar vermesi gerekir; birinci fıkra bakımından hükmün verilmesi hâkimin takdirindedir.
• İkinci fıkra uygulanacaksa ağır bedensel zarar ya da ölüm hâli bulunmalı ve tazminat talep eden kişi zarar görenin veya ölenin yakını olmalıdır.

m.56: hangi sonuçları doğurur?

• Koşullar gerçekleştiğinde hâkim, zarar görene uygun bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar verebilir.
• Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da uygun bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.
• Hâkim bu yetkisini kullanmak zorunda değildir; manevi tazminat hükmü hâkimin takdirine bağlıdır.
• Hafif bir bedensel zararda ya da manevi zarar ispat edilemediğinde manevi tazminata hükmedilmez.
• Yakınların ikinci fıkra kapsamındaki talebi, ağır bedensel zarar veya ölüm hâli bulunmadığında kabul edilmez.

m.56: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci fıkrayı ağır bedensel zarar koşuluna bağlamak; birinci fıkra bakımından ağır zarar aranmaz, yalnızca bedensel bütünlüğün zedelenmesi yeterlidir.
• İkinci fıkradaki yakınlık hakkını her zararda geçerli saymak; yakınlar yalnızca ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde talep edebilir.
• Manevi tazminatı maddi tazminat gibi zarar miktarına göre hesaplamak; manevi tazminatın bir hesap yöntemi yoktur ve hâkimin takdirine bırakılmıştır.
• Maddi zararın ispatı ile manevi zararın ispatını karıştırmak; manevi tazminat talebi için maddi zararın varlığı ayrıca aranmaz.
• Özen ve tehlike sorumluluğunda kusur aramak; bu hâllerde kusur şartı bulunmadığı için madde kusursuz sorumlulukta da uygulanabilir.
• Yakınlık ilişkisini ispatlamadan talepte bulunmak; ikinci fıkra kapsamında yakınlık ilişkisi somut olarak gösterilmelidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Manevi tazminat miktarının belirlenmesinde hâkim, zarar görenin yaşını, yaralanmanın niteliğini, kusur oranını ve tarafların sosyal ve ekonomik durumunu birlikte değerlendirmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1138 E., 2024/473 K., 20.03.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1359 E., 2024/377 K., 29.02.2024)
• Hâkim, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını gösteren müzekkere cevaplarını dosya kapsamındaki delillerle birlikte değerlendirerek manevi zararın varlığına ve tutarına karar vermektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1138 E., 2024/473 K., 20.03.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1359 E., 2024/377 K., 29.02.2024)
• Kazada yaralanan kişinin manevi zararının varlığı, kazanın meydana gelişi ve yaralanmanın dosyadaki sağlık raporları ile birlikte değerlendirilerek kabul edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1875 E., 2024/1511 K., 23.09.2024; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/917 E., 2024/1475 K., 18.09.2024; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/957 E., 2024/1487 K., 18.09.2024; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/967 E., 2024/1466 K., 18.09.2024)
• Manevi tazminat talebinde hâkimin olayın özelliklerini ve tarafların ekonomik durumunu gerekçede açıkça göstermesi beklenmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1138 E., 2024/473 K., 20.03.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1359 E., 2024/377 K., 29.02.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Manevi tazminat talep eden taraf, bedensel bütünlüğün zedelendiğini veya ölümün gerçekleştiğini sağlık raporu, ölüm belgesi ve kaza tespit tutanağı gibi belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
• Manevi zararın varlığını ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır; kanun manevi zararın varlığını kabul eden bir karine koymaz, ancak ağır yaralanma ve ölüm hâllerinde zararın varlığı yaygın biçimde kabul edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/1875 E., 2024/1511 K., 23.09.2024; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/917 E., 2024/1475 K., 18.09.2024)
• İkinci fıkra kapsamında yakın olduğunu ileri süren kişi, zarar görenle olan yakınlık ilişkisini nüfus kaydı veya aile bağını gösteren belgelerle kanıtlamalıdır.
• Tarafların sosyal ve ekonomik durumu, müzekkere cevapları ve tanık beyanlarıyla ispatlanır; bu delillerin toplanması tazminatın miktarının belirlenmesi açısından önemlidir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1138 E., 2024/473 K., 20.03.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2021/1359 E., 2024/377 K., 29.02.2024)
• Karşı taraf, kusursuzluk, zararın az olduğu veya manevi zararın bulunmadığı savunmasını ileri sürerse bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.49: Haksız fiilde genel sorumluluk koşullarını düzenler; TBK m.56 bu genel koşulların yanında uygulanan özel bir manevi tazminat hükmüdür.
• 6098 sayılı Kanun m.51: Haksız fiil tazminatında hâkimin takdir yetkisini ve zararın belirlenmesini düzenler; manevi tazminatın miktarı bakımından başvurulan genel ilkedir.
• 6098 sayılı Kanun m.146: Haksız fiilden doğan tazminat alacaklarının zamanaşımı süresine ilişkin genel hükümdür; TBK m.56 kapsamındaki talep de bu sürelere tabidir.
• 2918 sayılı Kanun m.90: Karayolları Trafik Kanunu m.90, trafik kazasında ölüm ve bedensel zarar için TBK m.56'nın uygulanacağı hâllerde atıf yapılan bir tehlike sorumluluğu hükmüdür.

Bu madde, gerçek olmayan haberlerin yayılması, bu tür ilanların yapılması ya da dürüstlük kurallarına aykırı diğer davranışlar yüzünden müşterileri azalan veya kaybetme tehlikesiyle karşılaşan kişiye tanınan dava haklarını düzenler; bu haklar bu davranışların durdurulması ve kusur varsa zararın giderilmesidir. Hüküm, ticari olmayan işler bakımından genel haksız rekabet koruması sağlar; ticari işlere ilişkin haksız rekabet ise Türk Ticaret Kanunu hükümlerine bırakılmıştır. Maddede haksız rekabetin tespiti, men ve düzeltme davalarının kusura bağlı olmadığı, kusurun yalnızca tazminat bakımından aranacağı açıkça yazılı değildir. Maddenin ticari işlerdeki haksız rekabeti (TTK m.54-63), kişilik haklarının ihlalini (TMK m.23-24), tazminatın kapsamını ve haksız fiil sorumluluğunun genel koşullarını (TBK m.49 vd.) düzenlemediği kabul edilmektedir.

Haksız rekabet: hangi kavramlar bilinmeli?

Haksız rekabet

Dürüstlük kurallarına aykırı davranışlarla rakipler veya müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen, hukuka aykırı sayılan rekabet davranışıdır. Maddede yer alan koruma, bu genel kavramın yalnızca gerçek olmayan haber, yanıltıcı ilan ve dürüstlük kuralına aykırı diğer davranışlar biçimindeki görünümlerine ilişkindir.

Müşteri kaybı tehlikesi

Davranış nedeniyle müşterilerin azalmış olması ya da azalma tehlikesinin ortaya çıkmış olmasıdır. Davacının fiilen zarar görmüş olması zorunlu değildir; tehlikenin varlığı yeterlidir.

Dürüstlük kurallarına aykırı davranış

Gerçek olmayan haber ve ilan dışında kalan, rekabette dürüstlüğe uymayan her türlü davranıştır. Maddede sayılan örnekler sınırlayıcı değildir.

Kusur

Zararın giderilmesi talebi bakımından failin sorumluluğunu doğuran ihmal veya kastın varlığıdır. Men ve düzeltme talepleri kusura bağlı değildir.

Ticari işler

Tacirlerin ticari işletmesiyle ilgili olan işlerdir. Bu nitelikteki haksız rekabet hâlleri bu maddenin değil Türk Ticaret Kanunu'nun ilgili hükümlerinin alanına girer.

Haksız rekabet: hangi şartlar aranır?

• Davranışın gerçek olmayan haberlerin yayılması, bu tür ilanların yapılması veya dürüstlük kurallarına aykırı diğer bir davranış olması gerekir.
• Davranış ile davacının müşterilerinin azalmış olması ya da bunları kaybetme tehlikesiyle karşılaşması arasında nedensellik bulunmalıdır.
• Davacı, bu davranışlara son verilmesini isteyebilir; bu talep için failin kusurlu olması aranmaz.
• Zararın giderilmesi talebi için failin kusurlu olması gerekir.
• Ticari işlere ait haksız rekabet olaylarında bu maddeye değil Türk Ticaret Kanunu hükümlerine başvurulması gerekir; bu nedenle davanın hangi hukuki dayanağa bağlanacağının önce belirlenmesi gerekir.

Haksız rekabet: hangi sonuçları doğurur?

• Davranış tespit edildiğinde davacı, davranışın durdurulmasını isteyebilir.
• Failin kusuru varsa davacı, uğradığı zararın giderilmesini isteyebilir.
• Failin kusuru yoksa maddi ve manevi tazminat talebi bu madde temelinde kabul edilemez; men talebi ise kusura bağlı olmadan ileri sürülebilir.
• Ticari işlere ilişkin haksız rekabet olaylarında bu maddenin uygulanması, TTK hükümleri saklı kalarak sınırlıdır.
• Sözleşmeyle bu hakların kaldırılması maddede düzenlenmemiştir; hükmün emredici niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Haksız rekabet: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Men talebini kusur şartına bağlamak; men talebinde kusurun aranmadığını gözden kaçırmak.
• Ticari işlere ilişkin bir olayda doğrudan bu maddeye dayanmak; TTK m.54-63 hükümlerini atlamak.
• Müşteri kaybının fiilen gerçekleşmiş olmasını aramak; tehlikenin varlığının yeterli olduğunu göz ardı etmek.
• Kişilik hakkı ihlali ile haksız rekabeti birbirine karıştırmak; her iki yolun koşullarını ayrı değerlendirmemek.
• Kusuru tazminat dışındaki taleplerde de aramak; yalnızca zarar giderimi için kusurun aranacağını unutmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ticari işlerde haksız rekabet iddialarında mahkemelerin önce TTK hükümlerine bakması, bu maddenin ise ancak ticari olmayan alanda uygulanması kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/2580 E., 2023/6556 K., 08.11.2023)
• Haksız rekabet iddialarında, davalının müşteri çekme veya müşteri kaybı tehlikesi yaratan davranışlarının somut olarak ortaya konulması gerektiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/4985 E., 2024/6379 K., 16.09.2024)
• Kişilik haklarına saldırı iddiası ile haksız rekabet iddiasının birlikte ileri sürüldüğü durumlarda, mahkemelerin m.57 kapsamındaki eylemi ayrıca değerlendirdiği görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/917 E., 2024/4359 K., 28.05.2024)
• Men talebinin, eylemin devamının önlenmesi ve ürünlerin toplatılması biçiminde somutlaştırıldığı durumlarda mahkemelerin bu talebi m.57 çerçevesinde kabul ettiği görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/7726 E., 2023/1871 K., 27.03.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Davacı, davranışın gerçek olmayan haber, yanıltıcı ilan ya da dürüstlük dışı başka bir davranış olduğunu ve müşterilerinin azaldığını ya da kaybetme tehlikesiyle karşılaştığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Müşteri kaybı veya kayıp tehlikesi, müşteri sayısındaki düşüş, ilan ve yayın belgeleri, tanık beyanları ve ticari kayıtlarla ispatlanabilir.
• Davalı, davranışının dürüstlük kurallarına aykırı olmadığını, gerçeğe uygun bilgi verdiğini ya da ifade özgürlüğü kapsamında hareket ettiğini ileri sürerek savunma yapabilir ve bunu ispatla yükümlüdür.
• Tazminat talebinde davacı, davalının kusurunu ispatlamakla yükümlüdür; kusurun ispatı için davranışın niteliği ve davalının bilgi düzeyi delil olarak değerlendirilebilir.
• Ticari işlerde hangi hukuki dayanağın seçileceği, davanın tacirler arasında geçip geçmediği ve davanın konusu esas alınarak belirlenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.54: Haksız rekabetin genel tanımını ve kusurun tespit, men ve düzeltme davalarında aranmadığını düzenler; bu madde ile birlikte okunur.
• 6098 sayılı Kanun m.55: Ticari işlerdeki haksız rekabet hâllerini sayar; m.57'nin ticari işler bakımından bırakılan alanı bu hükümler ve TTK'nın ilgili maddeleri ile belirlenir.
• 6098 sayılı Kanun m.58: Kişilik hakkına yönelik haksız rekabet ihlallerinde manevi tazminat talebinin koşullarını düzenler.
• 6098 sayılı Kanun m.59: Sebepsiz zenginleşme hükümleridir; haksız rekabet nedeniyle elde edilen menfaatlerin iadesi bakımından ayrı bir talep yolu oluşturur.
• 4721 sayılı Kanun m.23: Ticari itibar ve kişilik hakkına yönelik saldırılarda genel kişilik koruması olarak kullanılır; haksız rekabet dışında kalan ihlaller için ayrı bir dayanak sağlar.
• 4721 sayılı Kanun m.24: Kişilik haklarına saldırıda koruma ve tazminat taleplerinin dayanağını oluşturur; m.57 kapsamında olmayan kişilik ihlallerinde başvurulur.
• 6102 sayılı Kanun m.55: Ticari işlerde haksız rekabetin sayılan hâllerini düzenleyen Türk Ticaret Kanunu hükmüdür; bu madde ticari işlerde saklı tutulmuştur.

TBK m.58, kişilik hakkının zedelenmesi halinde uğranılan manevi zararın giderilmesini düzenler. Hükmün birinci fıkrası manevi tazminat talebinin dayanağını, ikinci fıkrası ise hâkimin tazminat yerine ya da tazminata ek olarak başka bir giderim biçimine hükmetme yetkisini ve saldırıyı kınayan karar ile bunun yayımlanması imkânını kapsar. Madde, kişilik hakkı zedelenen gerçek kişiler ile bu hakkın ihlalinden zarar gören kişiler bakımından uygulanır. Maddede maddi tazminat davası düzenlenmez; kişiliğe tecavüzde maddi tazminatın dayanağı özel hükümler ve genel kurallardır. Beden bütünlüğünün ihlali ve adam öldürülmesinde manevi tazminat (m.56), tüzel kişilerin manevi zararı ve yakınların yansıma yoluyla zararı, ayrıca kişilik haklarının korunmasına ilişkin Türk Medeni Kanunu hükümleri bu maddenin kapsamı dışındadır. Manevi tazminat davasının zamanaşımı ve usulü de bu maddede yer almaz.

Kişilik hakkının zedelenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Kişilik hakkı

Gerçek kişiyi insan olması nedeniyle koruyan, şeref, haysiyet, özel hayat, sır ve benzeri sosyal ve duygusal değerleri kapsayan haklar bütünüdür. Maddenin korumasının konusu bu değerlerin ihlalidir.

Manevi zarar

Zarar görenin sosyal ve duygusal kişilik değerlerinde, iradesi dışında meydana gelen objektif eksilmedir. Ekonomik kayıp niteliği taşımaz; ihlal fiili bu değerlerde eksilme yaratmamışsa manevi zarar doğmamış sayılır.

Manevi tazminat

Manevi zararın karşılığı olarak ödenen belirli miktarda paradır. Madde metninde adı açıkça 'manevi tazminat' olarak geçer ve tutarı hâkim tarafından takdir edilir.

Giderim biçimi

Para ödenmesinden başka, zararı ortadan kaldırmaya ya da etkisini azaltmaya yönelik her türlü hukuki sonuçtur. Hâkim bunu manevi tazminatın yerine ya da ona ek olarak kararlaştırabilir.

Kınama kararı

Saldırının hukuka aykırılığını ve ağırlığını resmen belirten hüküm türüdür. Maddede ayrıca, bu kararın yayımlanmasına da hükmedilebileceği belirtilmiştir.

Kişilik hakkının zedelenmesi: hangi şartlar aranır?

• Kişilik hakkının hukuka aykırı biçimde zedelenmiş olması gerekir; hukuka uygunluk sebeplerinden biri (rıza, üstün yarar, kanunun verdiği yetki) varsa ihlal hukuka aykırı sayılmaz.
• İhlal fiili, zarar görenin sosyal ve duygusal kişilik değerlerinde objektif bir eksilme yaratmış olmalıdır; bu eksilme manevi zarar olarak kabul edilir.
• Manevi zarar ile ihlal fiili arasında uygun illiyet bağı bulunmalıdır.
• Zarar görenin manevi tazminat talebinde bulunması gerekir; hâkim kendiliğinden bu tazminata hükmedemez.
• Kusur ve zararın ağırlığı şartı aranmaz; hem kusur sorumluluğunda hem kusursuz sorumlulukta madde uygulanır, ancak kusursuz sorumlulukta kusur şart değildir.
• Hâkim manevi tazminat yerine ya da ona ek olarak başka bir giderim biçimine karar verebilir; bu takdir yetkisi mahkemeye aittir.

Kişilik hakkının zedelenmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Kişilik hakkının zedelenmesi halinde zarar görenin manevi zararı için bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesini isteme hakkı doğar.
• Hâkim tazminatın ödenmesi yerine diğer bir giderim biçimine karar verebilir.
• Hâkim tazminatla birlikte başka bir giderim biçimine de hükmedebilir.
• Hâkim saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.
• Manevi zarar doğmamışsa, örneğin ihlal fiili kişilik değerlerinde eksilme yaratmamışsa, manevi tazminat talebi reddedilir.
• Hukuka uygunluk sebebi bulunan ihlallerde manevi tazminat talebi doğmaz.

Kişilik hakkının zedelenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Manevi zararın ağırlığı veya kusurun ağırlığını ayrı bir şart saymak; bu şartlar m.58'de aranmaz ve eski BK m.49'daki durumdan ayrılmak gerekir.
• Kusursuz sorumlulukta m.58'in uygulanmadığını düşünmek; madde kusursuz sorumlulukta da uygulanır, sadece kusur şart değildir.
• Bedensel zarar ile ölüm hallerinde m.58'i uygulamak; bu hallerde m.56 esas alınmalıdır.
• Hâkimin kendiliğinden manevi tazminata hükmedebileceğini varsaymak; talep olmadan tazminat verilmez.
• Kınama kararını ve yayımlanma kararını birbirinden ayırmamak; yayımlanmaya ayrıca hükmedilmesi gerekir.
• Maddi tazminat davasını m.58 ile karıştırmak; m.58 yalnızca manevi zarara ilişkindir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler, manevi tazminatın hükmedilebilmesi için kişilik hakkına saldırı bulunduğunu, bu saldırının hukuka aykırı bir fiille gerçekleştiğini ve zarar görenin kişilik haklarında zarar oluştuğunu aramaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2024/1274 E., 2024/1346 K., 23.10.2024)
• Kişilik hakkına saldırı nedeniyle hâkimin tazminat yerine ya da tazminatla birlikte uygun bir miktar paraya hükmedebileceği kabul edilmektedir. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2025/476 E., 2025/970 K., 29.05.2025)
• Manevi tazminatın miktarı, olayın özelliklerine, failin ve mağdurun durumuna ve kişilik değerlerinde meydana gelen eksilmenin niteliğine göre takdir edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/1378 E., 2021/1135 K., 30.09.2021)
• m.58 kapsamında manevi tazminata hükmedilebilmesi için zararın ispatlanması gerektiği, zararın ispatlanamadığı hallerde talebin reddedilebileceği kabul edilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2023/2402 E., 2024/1344 K., 25.09.2024)
• m.58'in, şahsiyet hakkı ihlallerinde Türk Medeni Kanunu'ndaki manevi tazminat hükümlerinden daha kapsamlı bir koruma sağladığı yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2020/1064 E., 2023/71 K., 12.01.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Manevi tazminat talebinde bulunan zarar görenin, kişilik hakkının hukuka aykırı biçimde zedelendiğini ve uğradığı manevi zararı ispat yükü altındadır.
• Kişilik hakkı ihlalinin varlığı, olayın somut delilleri ve tanık beyanları ile ispatlanır; manevi zararın varlığı ise ihlal fiilinin niteliğinden ve zarar görenin durumundan çıkarılabilir.
• Failin hukuka uygunluk sebebi (rıza, üstün yarar, kanunun verdiği yetki) ileri sürmesi halinde bu savunmayı ileri süren fail ispatlamakla yükümlüdür.
• İhlal fiili ile manevi zarar arasındaki uygun illiyet bağı, zarar görenin sorumluluk iddiasını dayandırdığı olgularla ispatlanır.
• Manevi tazminat miktarı konusunda taraflar beyanlarını ve tarafların sosyal durumuna ilişkin bilgileri sunar; takdir hâkime aittir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.56: Beden bütünlüğünün ihlali ve adam öldürülmesi hallerindeki manevi tazminatı düzenler; m.58 bu hallerde değil, bunların dışındaki kişilik değerlerinin ihlalinde uygulanır.
• 4721 sayılı Kanun m.24: Kişilik haklarının korunmasını ve hukuka aykırılığı düzenler; m.58 kapsamındaki ihlalin hukuka aykırılık ölçütünü bu maddeye göre belirlenir.
• 4721 sayılı Kanun m.25: Manevi tazminat istemini ve bunun devrini düzenler; manevi tazminat talebinin kişiye sıkı sıkıya bağlılığı bu hükümle ilgilidir.

Madde, ayırt etme gücünü geçici olarak kaybeden kişinin bu durumdayken verdiği zararlardan sorumluluğunu ve bu sorumluluktan kurtulma koşulunu düzenler. Sorumluluk, kişinin ayırt etme gücünü kaybetmesinde kusurunun bulunup bulunmadığı üzerine kuruludur. Madde, ayırt etme gücünü sürekli olarak yitirmiş kişilerin hakkaniyet sorumluluğunu düzenlemez (TBK m.65). Ayırt etme gücünün varlığının tespiti ve haksız fiilin genel unsurları da bu maddede yer almaz (TBK m.49 ve devamı). Fiilin hukuka aykırılığı, zarar ve uygun nedensellik bağı ile zararın tazmini ve tazminat türleri de bu maddenin konusu değildir. Zamanaşımı ve tazminat talebinin usul yönü de ayrıca düzenlenmiştir (TBK m.72).

Ayırt etme gücünün geçici kaybı: hangi kavramlar bilinmeli?

Ayırt etme gücü

Kişinin fiilinin niteliğini ve sonuçlarını anlayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yeteneğidir. Hukuki işlem ehliyetinden ayrıdır; yaş ve kısıtlılık durumu bu kavramın içinde değerlendirilmez.

Geçici ayırt etme gücü kaybı

Sarhoşluk, uyuşturucu etkisi veya benzeri bir nedenle ayırt etme gücünün belli bir süre için ortadan kalkmasıdır. Ayırt etme gücü sürekli bir sebeple yoksun olanlar bu kavramın dışındadır.

Kusurun ispatı (ters ispat yükü)

Failin, zararı doğuran fiili işlerken değil, ayırt etme gücünü geçici olarak kaybetme durumuna düşerken kusurlu olmadığını kanıtlamasıdır. Zarar görenin fail kusurunu ispat etmesi gerekmez.

Ayırt etme gücünün geçici kaybı: hangi şartlar aranır?

• Failin, zarar verdiği anda ayırt etme gücünü geçici olarak kaybetmiş olması gerekir.
• Zarar, bir haksız fiilden kaynaklanmalı ve fiil ile zarar arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır.
• Failin ayırt etme gücünü kaybetmesinde kusurunun bulunması sorumluluğun ön koşulu olarak kabul edilir; fail bu durumda kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur.
• Failin, ayırt etme gücünü kaybetmesinde kusursuz olduğunu ispat etmesi halinde sorumluluk doğmaz.

Ayırt etme gücünün geçici kaybı: hangi sonuçları doğurur?

• Ayırt etme gücünü geçici olarak kaybetmiş kişi, bu sırada verdiği zararları gidermekle yükümlüdür.
• Ayırt etme gücünü kaybetmede kusursuz olduğunu ispat eden kişi sorumluluktan kurtulur.
• Failin kendi kusuruyla geçici olarak ayırt etme gücünü kaybettiği hallerde, kusura dayalı sorumluluk doğar ve tazminat yükümlülüğü devam eder.
• Kusursuzluğun ispatlanamadığı hallerde sorumluluk, kişinin ayırt etme gücünü kaybetme anındaki fiilinden doğar.
• Kusursuzluğu ispat edilen fail, TBK m.65 uyarınca hakkaniyet gerektiriyorsa yine de tazminat ödemekle yükümlü tutulabilir.

Ayırt etme gücünün geçici kaybı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Geçici ayırt etme gücü kaybında zarar görenin failin kusurunu ispat etmesi gerektiğini sanmak; ispat yükü failin üzerindedir.
• Failin fiilini işlerken kusursuz olduğunu ispat etmesini yeterli saymak; ispat edilmesi gereken, ayırt etme gücünü kaybetme anındaki kusursuzluktur.
• Kusursuzluğu ispat eden failin mutlaka sorumluluktan kurtulacağını düşünmek; hakkaniyet gerektiriyorsa TBK m.65 uyarınca sorumluluk devam edebilir.
• Sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu ile geçici kaybı birbirine karıştırmak ve m.65 ile m.59'u aynı şekilde uygulamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ayırt etme gücünün geçici olarak kaybedildiği hallerde, kusurun varlığı karine olarak kabul edilmekte ve kişinin bu durumda verdiği zararlardan sorumlu tutulacağı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6276 E., 2024/7674 K., 04.11.2024; 11. Hukuk Dairesi, 2023/5915 E., 2024/7402 K., 21.10.2024)
• Kusursuzluğun ispatı için, ayırt etme gücünü kaybetmede kusursuz olunduğunun ispat edilmesi gerekmekte; fiilin işlenmesinde kusursuz olunduğunun ispatı yeterli görülmemektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/6276 E., 2024/7674 K., 04.11.2024; 11. Hukuk Dairesi, 2023/5915 E., 2024/7402 K., 21.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Zarar gören, failin fiilinin hukuka aykırı olduğunu, zararı ve fiil ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispatlamakla yükümlüdür.
• Ayırt etme gücünü geçici olarak kaybettiğini ileri süren fail, bu duruma kusursuz düştüğünü ispatlamakla yükümlüdür; zarar gören failin kusurunu ispatlamak zorunda değildir.
• Kusursuzluk savunması için sarhoşluğun zorla içki içirilme veya içeceğe madde konulması gibi kusursuz bir nedene dayandığını gösteren belgeler ve tanık beyanları kullanılabilir.
• Fail, bu durumda kusurunun bulunmadığını ispat edemezse sorumluluk doğar; kusursuz olduğunu ispat edip edemediği hâkimin serbest delil değerlendirmesine tabidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6098 sayılı Kanun m.65: Ayırt etme gücünü sürekli olarak yitirmiş kişilerin hakkaniyete dayalı sorumluluğunu düzenler. Geçici kayıp halinde kusursuzluğu ispat eden fail, hakkaniyet gerektiriyorsa bu madde uyarınca yine sorumlu tutulabilir.
• 6098 sayılı Kanun m.49: Kusura dayanan haksız fiil sorumluluğunun genel koşullarını düzenler; bu madde ayırt etme gücü ile birlikte uygulanır.
• 6098 sayılı Kanun m.72: Haksız fiil sebebiyle açılan tazminat davalarının zamanaşımını düzenler; bu madde ise zamanaşımını kapsamaz.