İstihkak iddiasına itiraz

İİK m.96, borçlunun elinde bulunan haczedilmiş bir malın başkasının mülkü veya rehni olarak gösterilmesi ya da üçüncü kişi tarafından mülkiyet veya rehin hakkı iddia edilmesi hâlinde icra dairesinin izleyeceği işlemleri düzenler: iddianın tutanağa geçirilmesi, tarafların bilgilendirilmesi, alacaklı ve borçluya üç günlük itiraz süresi verilmesi ve istihkak iddiasının kabulü sayılma hâlleri ile iddia sahibinin haczi öğrenme süresi ve ıttıla sayılacak kişiler. Maddeye göre istihkak iddiası yalnız mülkiyet ve rehin hakkıyla sınırlı değildir; ancak madde metni bu genişlemenin kapsamını ayrıca belirtmez. Madde, itiraz üzerine icra mahkemesinin takibin devamı veya ertelenmesi hakkındaki kararını düzenlemez (m.97). Haciz dışındaki durumlarda istihkak davasının esası, dava açma süresi ve yetkili mahkeme (m.99 ve m.97/a) bu maddede düzenlenmez; ayrıca üçüncü kişinin malın muhafazasına ilişkin işlemler (m.97/a) ve haczin usulüne uygun yapılmasına ilişkin kurallar (m.88 ve m.102) bu maddenin dışındadır.

Hazırlık safhası: hangi kavramlar bilinmeli?

İstihkak iddiası

Haczedilen malın borçlu dışındaki bir kişiye ait olduğunu, ya da bu mal üzerinde üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı bulunduğunu öne süren beyandır. İddianın icra dairesine yapılması ile tutanağa geçirilmesi ilk aşamadır.

Istihkak iddiasının kabulü sayılması

Alacaklı ve borçlunun üç günlük süre içinde itiraz etmemesi hâlinde, iddiayı kabul etmiş sayılmalarıdır. Bu sayılma, süresinde bildirim yapılmış olmasına bağlıdır; bildirimde üç günlük süre açıkça yazılı değilse sükut kabul sonucu doğurmaz.

Haczi öğrenme (ıttıla)

Malın haczedildiğini bilen kişinin durumudur ve yedi günlük sürenin başlangıcını belirler. Maddenin üçüncü fıkrasına göre bazı kişilerin ıttılası, haczin bizzat öğrenilmesinden bağımsız olarak kabul edilir.

Aynı takipte iddia hakkının kaybı

Yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunulmazsa, aynı takip içinde bu iddiayı ileri sürme hakkının kaybedilmesidir. Kayıp yalnız aynı takip için geçerlidir; başka bir takipte ayrıca iddiada bulunulabileceği maddeden anlaşılır.

Hazırlık safhası: hangi şartlar aranır?

• Haczedilen malın borçlunun elinde bulunması veya borçlu ile birlikte üçüncü kişinin elinde bulunması gerekir.
• Borçlunun malı başkasının mülkü ya da rehni olarak göstermesi ya da üçüncü kişinin mülkiyet veya rehin hakkı iddia etmesi gerekir.
• İcra dairesinin iddiayı haciz ve icra tutanaklarına geçirmesi ve keyfiyeti alacaklı ile borçluya bildirmesi gerekir.
• Alacaklı ve borçluya, istihkak iddiasına karşı itirazlarını bildirmek üzere üç günlük mühlet verilmesi ve bu sürenin bildirimde açıkça yazılması gerekir.
• İstihkak iddiasını ileri süren borçlu veya üçüncü kişinin, haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde iddiada bulunması gerekir.
• Alacaklı veya borçlunun üç gün içinde itiraz etmemesi hâlinde iddiayı kabul etmiş sayılmaları gerekir; itiraz varsa dosya icra mahkemesine gönderilir.

Hazırlık safhası: hangi sonuçları doğurur?

• Alacaklı ve borçlu üç gün içinde itiraz ederse, icra müdürü dosyayı tarafların ayrıca talep etmesini beklemeden icra mahkemesine gönderir.
• Alacaklı ve borçlu üç gün içinde itiraz etmezse, istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar.
• Üç günlük süreden sonra yapılan itiraz geçersizdir ve sonuç doğurmaz; bu durumda dosya icra mahkemesine gönderilemez.
• İcra dairesi, itiraz süresini bildirimde açıkça yazmadan verdiği bildirime dayanarak kabul sonucu çıkaramaz.
• İcra müdürü, itiraz üzerine kendisi istihkak davası açmak üzere süre veremez; işlemi dosyayı icra mahkemesine göndermekle sınırlıdır.
• Yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunulmazsa, aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkı kaybedilir.
• Madde, icra mahkemesinin itiraz üzerine verdiği takibin devamı veya ertelenmesi kararını düzenlemez; bu karar m.97 kapsamındadır.

Hazırlık safhası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Üç günlük itiraz süresini bildirimde yazmadan sükut sonucunu kabul sayılma olarak uygulamak; süre açıkça yazılmadıkça kabul sonucu doğmaz.
• Haczi öğrenme tarihini yedi günlük sürenin başlangıcı olarak almak; birlikte oturan veya iş ortağı olan kişilerde ıttıla tarihi ayrıca belirlenir.
• Itiraz üzerine icra müdürünün kendisinin istihkak davası açması için süre vermesi; işlem yalnızca dosyanın icra mahkemesine gönderilmesidir.
• Madde metninde sayılan hakların dışında bir hakka dayanarak istihkak iddiasının reddedilmesi; mülkiyet ve rehin dışındaki sınırlı aynî haklar da iddiaya konu olabilir.
• Malın devri veya kullanımına ilişkin sözleşmeye dayanan talep hakkıyla istihkak iddiasında bulunulabileceğini kabul etmek; bu hak istihkak iddiasına konu olamaz.
• Icra mahkemesinin itiraz üzerine esas hakkında karar vermesi; bu karar m.97 kapsamında yalnız takibin devamı ya da ertelenmesi olabilir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Istihkak iddiasında bulunulabilecek hakların yalnız mülkiyet ve rehinle sınırlı olmadığı, irtifak, intifa ve hapis hakkı gibi sınırlı aynî hakların da bu kapsama girebildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1238 E., 2023/484 K., 17.05.2023)
• Tapu siciline şerh verilerek kuvvetlendirilen kişisel hakların istihkak davasının konusunu oluşturabildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1238 E., 2023/484 K., 17.05.2023)
• Malın devri, kullanımı ya da alacak temliğine dayanan talep hakları ile istihkak iddiasında bulunulamayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1238 E., 2023/484 K., 17.05.2023)
• İcra müdürünün, istihkak iddiasına itiraz üzerine kendisinin istihkak davası açması için süre vermesinin yetkisi aşan bir işlem olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/439 E., 2023/627 K., 14.06.2023)
• İcra mahkemesinin itiraz üzerine istihkak iddiasının esası hakkında haczin kaldırılmasına veya istihkak davasının kabulüne karar vermesinin yasaya aykırı olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/1008 E., 2023/175 K., 08.03.2023)
• Haciz şirket yetkilisi huzurunda yapılmamışsa, iddiayı yapanın haczi ne zaman öğrendiğinin somut delille değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/93 E., 2022/255 K., 03.03.2022)
• Üç günlük süre bildirimde açıkça yazılmamışsa kabul sayılma sonucunun doğmayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2011/199 E., 2011/420 K., 15.06.2011)

Nasıl ispat edilir?

• Istihkak iddiasını ileri süren kişi, mülkiyet veya rehin hakkının varlığını ve iddiasını yedi gün içinde yaptığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Haczi öğrenme tarihi, ilgili kişinin ıttıla kazandığını gösteren belgeyle ispatlanır; belge yoksa haciz tutanağı ve bildirim tarihi esas alınır.
• Alacaklının veya borçlunun kabul sayılma savunmasını ileri sürmesi halinde, bildirimde üç günlük sürenin açıkça yazılı olduğunu icra dairesinin kayıtlarıyla ispat etmesi gerekir.
• Üçüncü kişi, iddiasının dayanağı olan tapu kaydı, sözleşme veya diğer yazılı belgelerle hakkını ispatlar; tanık delili ancak bu belgeleri tamamlayabilir.
• Ittıla sayılan kişiler (birlikte oturan veya iş ortağı olan) hakkında ıttılanın varlığını iddia eden taraf bu hususu ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.97: Maddede itiraz yapıldığında dosyanın icra mahkemesine gönderilmesinden sonra verilecek takibin devamı veya ertelenmesi kararını ve istihkak davasının açılmasını düzenler; m.96'nın işlemesinin devamıdır.
• 2004 sayılı Kanun m.99: Istihkak iddiasının reddi halinde açılacak istihkak davasının esasını ve süresini düzenler; m.96'da kabul edilmeyen iddiaların yargı yoluna taşınmasını sağlar.
• 2004 sayılı Kanun m.97/a: Üçüncü kişinin yedieminliği ve malın muhafazası bakımından m.96 ile birlikte uygulanan özel düzenlemedir.

İİK m.97, üçüncü kişinin istihkak iddiasına alacaklı veya borçlunun itiraz etmesi hâlinde icra mahkemesinin takibin devamı veya ertelenmesi konusunda vereceği kararı, teminatı, erteleme kararına karşı istihkak davası açma süresini, dava reddinde ve kabulünde tazminatı, istihkak davasının yargılama usulünü ve davanın süratle görülmesini düzenler. Hüküm, haciz sırasında malın borçlunun elinde bulunduğu hâlde icra memurunun dosyayı icra mahkemesine göndermesi ve üçüncü kişi ile borçlunun birleşmesinin alacaklıya etkisi bakımından uygulanır. Kiralanan taşınmaz veya gemilerdeki hapis hakkına tabi eşya ile ilgili istihkak davalarında Borçlar Kanunu'nun ilgili hükmüne uyulmasını da kapsar. Madde, istihkak iddiasının icra memuruna bildirilmesi ve haczi öğrenme süresini düzenlemez (m.96). Malın borçlunun ya da üçüncü kişinin elinde olması hâlinde mülkiyet karinesini düzenlemez (m.97/a). Malın üçüncü kişinin elinde bulunması hâlini düzenlemez (m.99). Haczedilen malın satışının ertelenmesinin ve paraya çevrilen bedelin paylaştırılmasının ayrıntıları ile icra mahkemesi kararlarına karşı kanun yolları (m.36, m.106) bu maddenin dışında kalır.

Üçüncü şahsın istihkak iddiası: hangi kavramlar bilinmeli?

İstihkak iddiası

Haczedilen bir malın üçüncü kişi tarafından mülkiyet veya başka bir aynî hak dayanağıyla kendisine ait olduğunun ileri sürülmesidir. Kişisel haklara dayanan talepler kural olarak bu kapsamda değerlendirilmez.

Takibin ertelenmesi (talik)

İstihkak iddia edilen mal bakımından satış ve diğer takip işlemlerinin durdurulmasıdır. Erteleme yalnızca istihkak iddia edilen malla sınırlıdır; istihkak iddia edilmeyen mallar için takip devam eder.

Takibin devamı

İcra mahkemesinin istihkak iddiasını haksız bulması ya da iddianın satışı geri bırakma amacıyla kötüye kullanıldığına dair ciddi sebepler görmesi hâlinde verdiği, istihkak konusu mal hakkındaki işlemlerin sürmesine ilişkin karardır. Bu karar kesindir.

Teminat (m.36)

Erteleme kararı verildiğinde, davacı üçüncü kişinin haksız çıkması hâlinde alacaklının uğrayabileceği zararı karşılamak üzere alınan güvencedir. Cins ve miktarı mevcut delillerin niteliğine göre belirlenir ve kanunda gösterilen cinsten olmak zorundadır.

Basit yargılama usulü

İstihkak davasının genel hükümler çerçevesinde, daha sade bir usulle görülmesidir. Davada her türlü delil kullanılabilir ve hâkim delilleri serbestçe takdir eder.

Mülkiyet karinesi

Haczedilen malın borçlu elinde bulunması hâlinde maddi olarak borçlunun malı sayılmasıdır; bu konu m.97/a'da ayrıca düzenlenmiştir. Madde 97'nin on ikinci fıkrası, borçlu ile üçüncü kişi arasındaki birleşmenin alacaklıyı bağlamadığını belirtir.

İstihkak davası açma süresi

Üçüncü kişinin, takibin ertelenmesi veya devamı kararının tefhim ya da tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde dava açması gereken süredir.

Üçüncü şahsın istihkak iddiası: hangi şartlar aranır?

• Üçüncü kişinin haczedilen malda mülkiyet veya başka bir aynî hakka dayanarak istihkak iddiasında bulunmuş olması ve alacaklı ya da borçlunun bu iddiaya süresi içinde itiraz etmesi gerekir.
• İtiraz üzerine icra memurunun dosyayı hemen icra mahkemesine vermesi gerekir; icra memuru bu konuda kendisi karar veremez.
• İcra mahkemesinin, dosya üzerinden veya gerekirse ilgilileri davet ederek mürafaa yoluyla yaptığı inceleme sonunda takibin devamına ya da ertelenmesine karar vermesi gerekir.
• Takibin ertelenmesi talebi, istihkak davasının yalnızca satışı geciktirmek gayesiyle kötüye kullanıldığına inanmak için ağırlıklı nedenler bulunduğunda reddedilmelidir.
• Takibin ertelenmesine karar verilirse, davacı üçüncü kişiden m.36'da gösterilen teminatın alınması gerekir.
• Erteleme kararına karşı üçüncü kişinin, kararın tefhim ya da tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açması gerekir.
• Kiralanan taşınmaz veya gemilerdeki hapis hakkına tabi eşya bakımından talik emri, Borçlar Kanunu'nun 268. maddesinin birinci fıkrasındaki hükümlere uygun olmadıkça verilemez.
• Davanın reddi hâlinde, erteleme nedeniyle geciken alacak miktarının en az yüzde yirmisi tutarında tazminat davacıdan istenmelidir.
• Davanın kabulü hâlinde, itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti varsa, haczedilen malın değerinin en az yüzde onbeşi tutarında tazminat itiraz edenden alınmalıdır.

Üçüncü şahsın istihkak iddiası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Erteleme kararının süresini haczi öğrenme tarihinden saymak; m.97'de yedi günlük süre, kararın tefhim veya tebliğinden başlar, haczi öğrenme tarihinden değil.
• Teminatı kanunda gösterilen cins dışında, örneğin nakdi olarak takdir etmek; m.36'da gösterilen cinsten olmak zorundadır.
• Tazminat oranını yanlış hesaplamak; erteleme ile dava reddinde geciken alacağın yüzde yirmisi, kabulde kötü niyet varsa malın değerinin yüzde onbeşi esas alınır.
• Dava reddinde tazminatı yalnız kötü niyetle bağlamak; reddin sonucu olan tazminat, kötü niyet aranmaksızın erteleme kararına bağlanır.
• Borçlunun istihkak iddiasını kabul etmesini alacaklıyı bağlayıcı saymak; bu ikrar yalnız borçlu aleyhine delil olur.
• Kişisel hak dayanağıyla istihkak iddiası kabul etmek; kiracılık gibi kişisel haklar kural olarak istihkak davasına konu olmaz.
• Dava reddinde tazminat hükmü yerine genel hükümlere göre dava gerekeceğini unutmak; m.97 tazminatı ile genel hükümlere göre açılan dava ayrı rejimlerdir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• İstihkak davasında dava reddinde açılan tazminatın dayanağı m.97'dir; genel hükümlere göre ayrı dava açmak ve zararı ispatlamak mümkündür, ancak bu dava m.97/11 uyarınca değil genel hükümlere göre görülür. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1957 E., 2025/2206 K., 06.11.2025; Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1228 E., 2025/1977 K., 06.10.2025)
• Üçüncü kişi lehine ya da aleyhine tazminat hükmünün, istihkak davasındaki reddin ardından kendiliğinden verilmesi gerektiği yönünde görüş ağırlık kazanmıştır; ancak tazminat talebinin aranıp aranmadığı konusunda kanun açık değildir.
• Birlikte kullanılan malda borçlunun birleşmesi alacaklıyı bağlamaz; delil bakımından borçlunun ikrarı yalnız borçlu aleyhine değerlendirilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/625 E., 2023/914 K., 11.10.2023)
• Mülkiyet karinesinin aksinin somut ve inandırıcı delillerle ispatlanmaması hâlinde, takibin talikine karar verilmiş olması m.97'nin on üçüncü fıkrası uyarınca sonuç doğurur. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/625 E., 2023/914 K., 11.10.2023)
• İstihkak davasının kabulü için m.97/15 hükmüne göre itiraz eden alacaklının ya da borçlunun kötü niyeti tahakkuk etmelidir ve tazminatın hesabı haczedilen malın değeri üzerinden yapılır. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/585 E., 2022/907 K., 14.06.2022)
• Dava açma süresi, istihkak iddiasının bildirildiği tutanağın alacaklıya bildirilmesi ile başlayan yedi günlük süreyle birlikte değerlendirilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2013/166 E., 2013/1360 K., 18.09.2013)

Nasıl ispat edilir?

• İstihkak davacısı üçüncü kişi, mülkiyet veya aynî hakkını ispat etmekle yükümlüdür; mülkiyet karinesi borçlu lehine olduğundan ispat yükü davacıdadır.
• Malın borçlu ile birlikte üçüncü kişinin elinde olduğu durumda, mal borçlu elinde sayılır ve davacı üçüncü kişi aksini m.97/a'da belirtilen şekilde ispatlamak zorundadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/1008 E., 2023/175 K., 08.03.2023)
• Davada her türlü delil kullanılabilir ve hâkim delilleri serbestçe takdir eder; tanık ve bilirkişi de dinlenebilir.
• Borçlu ile üçüncü kişi arasındaki sözleşmeler ya da borçlunun tek taraflı belgeleri, alacaklı aleyhine kesin delil değildir ve alacaklı tanıkla aksini ispat edebilir.
• Üçüncü kişinin istihkak iddiasını borçlunun kabulü alacaklıyı bağlamaz; ancak borçlu aleyhine delil oluşturur.
• Teminat miktarı ve cinsi, mevcut delillerin niteliğine göre takdir edilir; ispat yükünü taşıyan üçüncü kişi, teminatı yatırmazsa takibin devamına karar verilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2013/166 E., 2013/1360 K., 18.09.2013)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.96: İstihkak iddiasının haciz sırasında ya da haczi öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirilmesini düzenler; m.97'deki sürecin başlangıcını oluşturur.
• 2004 sayılı Kanun m.36: Erteleme kararı verildiğinde davacıdan alınacak teminatın cins ve niteliğini belirler; m.97 tarafından doğrudan atıf yapılır.
• 2004 sayılı Kanun m.97/a: Malın borçlu elinde ya da borçlu ile birlikte üçüncü kişi elinde olduğu hâllerde mülkiyet karinelerini düzenler; m.97'nin ispat ve tazminat hükümlerine konu olan karinelerin dayanağıdır.
• 2004 sayılı Kanun m.99: Malın üçüncü kişinin elinde bulunduğu hâli düzenler; m.97'deki istihkak prosedürünün ayrı bir uygulamasıdır.
• 2004 sayılı Kanun m.106: Maddenin metninde andığı müddetlerin hesaplanması ve bu süreler bakımından dava esnasında işleyişi ile ilgilidir.
• 6100 sayılı Kanun m.312: Maddenin ilgili fıkrasında hükmü uygulanan istihkak davasında alacaklının dava açılmasına sebebiyet vermediği hâlleri düzenler.
• 2004 sayılı Kanun m.97/a: Mülkiyet karinesinin ispatı ve borçlu ile üçüncü kişi arasındaki birleşmenin etkisi bakımından 97. maddenin uygulamasında kullanılır.

İİK m.97/a, taşınır malın haciz sırasında kimin elinde bulunduğuna göre mülkiyet karinesini ve bu karinenin ispat yükünü düzenler. Tek başına borçlunun elinde bulunan malda, malı borçlu ile üçüncü kişinin birlikte bulundurduğu hâllerde ve birlikte oturulan yerlerdeki mallarda hangi tarafın lehine karine bulunduğunu belirler. Ayrıca istihkak davacısının göstermesi gereken hukuki ve fiili sebepleri de kapsar. Madde, istihkak davasının hangi mahkemede ve hangi usulle görüleceğini, haciz yapılmasının koşullarını ve istihkak iddiasının iflastaki görünümünü düzenlemez; bunlar için haciz ve istihkak davasının genel hükümleri olan m.96 ve m.97 ile m.99 ve iflas hâli için m.228 incelenmelidir. Madde, istihkak davasının zamanaşımı ya da hak düşürücü süresini de düzenlemez.

İstihkak davalarında mülkiyet karinesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Mülkiyet karinesi

Taşınır malı elinde bulunduran kişinin o malın maliki sayılmasını sağlayan, icra hukukuna özgü kanuni karinedir. Türk Medeni Kanunu'ndaki zilyetlik karinesinden farklı olarak burada yalnızca elde bulundurma yeterli sayılmıştır. Karine çürütülebilir niteliktedir.

Elinde bulundurma

Malın fiilen borçlunun ya da üçüncü kişinin egemenliği altında bulunmasıdır. Maddede, malın borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde bulunması hâli de ayrıca düzenlenmiştir ve bu hâlde mal borçlu elinde sayılır.

Yedieminlik

Haczedilen malın üçüncü kişiye yedieminlik olarak bırakılmasıdır. Üçüncü kişi yedieminliği kabul ettiğinde, malı birlikte elinde bulunduran üçüncü kişi bakımından mal muhafaza altına alınmaz.

Birlikte oturulan yer

Borçlu ile üçüncü kişinin birlikte yaşadığı mekândır. Bu yerdeki mallardan mahiyeti itibarıyla kadın, erkek ya da çocuklara ait olduğu açıkça anlaşılanlar ile örf ve âdet, sanat, meslek veya meşgale gereği belli bir kişiye ait olanlar, o kişiye ait sayılır.

Mahiyet itibarıyla aidiyet karinesi

Malın niteliğinden, örf ve âdetten ya da meslek ve sanat gereğinden hangi kişiye ait olduğunun anlaşılmasına dayanan ikinci bir karinedir. Bu karinenin aksini ispat yükü iddia eden kişiye düşer.

İstihkak davası

Haczedilen bir malın üçüncü kişi tarafından kendi mülkiyetine dayanılarak alacaklıya karşı açılan davadır. Davacının hukuki ve fiili sebepleri göstermesi ve ispat etmesi gerekir.

İstihkak davalarında mülkiyet karinesi: hangi şartlar aranır?

• Haczedilen malın taşınır mal olması gerekir.
• Malın borçlunun elinde bulunması ya da borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde bulunması hâli gerçekleşmiş olmalıdır; bu hâllerde mülkiyet karinesi borçlu lehine işler.
• Malın birlikte oturulan yerde bulunması hâlinde, mahiyeti itibarıyla kadın, erkek ya da çocuğa ait olduğu açıkça anlaşılan ya da örf, âdet, sanat, meslek veya meşgale gereği belli bir kişiye ait olan mal o kişiye ait farz edilir.
• Mahiyet karinesinin aksini ispat yükü iddia eden kişiye aittir ve bu karine, malın borçlu ile birlikte bulunan üçüncü kişiye ait olduğunu kabule elverişlidir.
• Üçüncü kişinin istihkak davasında malı ne suretle iktisap ettiğini, yani hangi hukuki sebeple mal üzerinde hak kazandığını göstermesi gerekir.
• Üçüncü kişinin, malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebep ve olayları göstermesi ve ispat etmesi gerekir.
• Üçüncü kişi yedieminliği kabul etmişse, birlikte bulundurulan mal muhafaza altına alınmaz; ancak 97. maddenin birinci fıkrası uyarınca takibin devamına karar verilirse mal muhafaza altına alınabilir.

İstihkak davalarında mülkiyet karinesi: hangi sonuçları doğurur?

• Taşınır mal borçlunun elinde bulunuyorsa, mal borçlunun malı sayılır ve üçüncü kişi istihkak davasında malın kendisine ait olduğunu ispat etmek zorundadır.
• Borçlu ile üçüncü kişi malı birlikte elinde bulunduruyorsa da mal borçlu elinde sayılır; üçüncü kişi karinenin aksini 97/a maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen biçimde ispat etmelidir.
• Birlikte oturulan yerde, malın mahiyeti itibarıyla belli bir kişiye ait olduğu açıkça anlaşılıyorsa, o kişi lehine karine doğar ve karinenin aksini ispat yükü alacaklıya geçer.
• Üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse, birlikte bulundurulan mal muhafaza altına alınmaz.
• Üçüncü kişi istihkak davasında malı nasıl edindiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren sebepleri ispat edemezse, icra mahkemesi istihkak davasını reddeder.
• Karine yalnızca ispat bakımından etkilidir; istihkak davasını açma yükü yine malı elinde bulunduran üçüncü kişidedir.

İstihkak davalarında mülkiyet karinesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birlikte bulundurma hâlinde malın üçüncü kişi tarafından kullanıldığını göstermeyi, mülkiyet karinesinin aksini ispat saymak; mahiyet karinesi bakımından ispat yükünün alacaklıya geçtiğini gözden kaçırmak.
• Mülkiyet karinesini Türk Medeni Kanunu'ndaki zilyetlik karinesiyle aynı saymak; 97/a'da elinde bulundurmanın yeterli olduğunu ve TMK'den farklı bir düzenleme bulunduğunu unutmak.
• Mahiyet karinesini malın birlikte oturulan yerde bulunması ile yetinerek her eşya için uygulamak; karinenin ancak mahiyeti itibarıyla belli bir kişiye ait olduğu açık olan mallarda işlediğini gözden kaçırmak.
• Üçüncü kişinin yalnızca bir belgeyle, örneğin borçlunun adına düzenlenmemiş bir fatura ya da kira sözleşmesiyle, karinenin aksini ispatlayabileceğini kabul etmek.
• Üçüncü kişinin yalnızca mülkiyetini değil, aynı zamanda malı nasıl iktisap ettiğini ve borçlunun elinde bulunma sebebini de göstermesi gerektiğini atlamak.
• Yedieminlik kabulünü, muhafaza altına alınmama sonucunu doğurduğu hâlde, takibin devamı kararından sonra da mal muhafaza altına alınamaz sanmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Haciz adresinde bulunan şirket belgeleri, fatura, kira sözleşmesi, vergi levhası ve ticaret odası kaydı gibi belgelerin, tek başına üçüncü kişi lehine mülkiyet karinesinin aksini ispat etmeye yeterli sayılmadığı kabul edilmektedir.
• Borçlu ile üçüncü kişinin ticari faaliyette bulunması, borçlunun ticari işletmesindeki emtianın önemli bir bölümünün üçüncü kişi tarafından satın alınmış olması ve benzeri hâllerde, örtülü iş yeri devri ve muvazaa iddiasının kabul edilebileceği kabul edilmektedir.
• Üçüncü kişi adresinde yapılan haciz ile borçlu adına düzenlenmiş eski bir belgenin bulunması, mülkiyet karinesinin üçüncü kişi lehine olduğunu ortaya koyabilmekte; alacaklının karinenin aksini inandırıcı ve güçlü delillerle ispat etmesi gerektiği kabul edilmektedir.
• Haciz mahallinde borçlunun eşi ya da çocuğunun bulunması, mahiyet karinesinin uygulanmasında tek başına belirleyici sayılmamakta; malın niteliği ve kullanım amacı birlikte değerlendirilmektedir.
• İstihkak davasında ileri sürülen iddia, ticari defter kayıtları ile de ispat edilebilmekte; taraflar tanık ve bilirkişi incelemesi dahil bütün delillere başvurabilmektedir.
• Borçlu ile üçüncü kişi arasında organik bağ bulunması hâlinde, alacaklının muvazaa iddiasını diğer delillerle birlikte ileri sürebileceği kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Üçüncü kişi, istihkak davasında malı ne suretle iktisap ettiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispat etmekle yükümlüdür.
• Mülkiyet karinesi borçlu lehine olduğundan, malı borçlu ile birlikte elinde bulunduran üçüncü kişi karinenin aksini ispat yükü altındadır; ispat, belgelerle ve tanıkla yapılabilir.
• Mahiyet karinesi bakımından karinenin aksini ispat yükü iddia eden kişiye düşer; malın niteliği gereği üçüncü kişiye ait olduğu anlaşılan mallarda, üçüncü kişi mülkiyetini ayrıca ispatlamak zorunda değildir ve ispat yükü alacaklıya geçer.
• Borçlu ile üçüncü kişi arasında düzenlenen belgeler, istihkak davasında kesin delil değildir; alacaklı bu belgelerin aksini tanıkla da ispat edebilir.
• Yedieminliği kabul eden üçüncü kişinin bu kabulü yazılı olarak yapması ve mal muhafaza altına alınmaması, muhafaza bakımından delil niteliği taşır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.97: İstihkak davasının açılmasını ve hükmünü düzenler; m.97/a'daki karineler bu davada uygulanır.
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.97: Madde metninde birinci fıkraya yapılan atıf, takibin devamı kararı verilmesi hâlinde muhafaza altına alınma imkânını belirler.
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.96: Üçüncü kişinin istihkak iddiasında bulunmasının ve haciz sırasında malın muhafazasının usulünü düzenler.
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.99: Haczin borçlunun takip adresi dışında, üçüncü kişinin adresinde yapılması hâlinde 97/a'daki karinenin uygulanmasına ilişkin bağlantıyı kurar.
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m.228: İflas hâlindeki istihkak davasını düzenler; hacizdeki istihkak davasından farklı olarak yalnızca mülkiyet iddiasına dayanır.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: Zilyetliğin mülkiyete karine teşkil ettiği genel düzenlemedir; 97/a bu genel düzenlemeden farklı olarak icra hukukuna özgü bir karine koymuştur.

İcra ve İflas Kanunu m.98, iki fıkradan oluşur. Birinci fıkra, çalınmış ve zayi edilmiş şeylerin icra takibinde satışına ilişkin olarak Medeni Kanun'un 902, 903 ve 904. maddelerindeki hükümlerin saklı olduğunu düzenler. İkinci fıkra, icra dairesi tarafından pazarlık suretiyle yapılan satışın Medeni Kanun'un 902. maddesindeki resmi artırma hükmünde sayılmasını öngörür. Madde, icra dairesinin satış yöntemini ve bu yöntemin hukuki niteliğini belirler; hangi kişilerin takibe katılabileceği veya satış ilanının nasıl yapılacağı gibi konular bakımından bir hüküm içermez. Kanun'un genel satış hükümleri, pazarlık satışının koşulları ve satış ilanı gibi konular 2004 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinde düzenlenmiştir ve bu madde bunları kapsamaz. Medeni Kanun'daki iyi niyetli edinenin korunmasına ilişkin ayrıntılar da bu maddenin değil, atıf yapılan Medeni Kanun maddelerinin konusudur.

Çalınmış ve zayi olmuş şeyler: hangi kavramlar bilinmeli?

Pazarlık suretiyle satış

İcra dairesinin, malın değerini ve satış şartlarını belirleyerek alıcıyla doğrudan anlaşması yoluyla gerçekleştirdiği satış türüdür. Madde bu satışın hukuki niteliğini belirler; yöntemin kendisini ayrıntılı düzenlemez.

Resmi artırma

Medeni Kanun m.902'de düzenlenen, yetkili makamca yapılan ve artırma usulüyle gerçekleşen satıştır. Pazarlık satışı, madde gereği bu satışla aynı hukuki sonucu doğurur.

Çalınmış veya zayi edilmiş şey

Maliki elinden hukuka aykırı biçimde çıkmış ya da kaybolmuş taşınır mallardır. Bu tür malların satışında Medeni Kanun'un 902 ila 904. maddeleri, iyi niyetli edinenin ve malikin hakları bakımından saklıdır.

Çalınmış ve zayi olmuş şeyler: hangi şartlar aranır?

• Haczedilen veya satışa konu olan malın çalınmış ya da zayi edilmiş bir şey olması hâlinde, Medeni Kanun'un 902, 903 ve 904. maddeleri hükümleri saklı kalır.
• Satışın icra dairesi tarafından pazarlık suretiyle yapılmış olması gerekir.
• Pazarlık suretiyle yapılan satışın Medeni Kanun m.902 anlamında resmi artırma niteliğinde sayılabilmesi için icra dairesinin bu satışı kendisi gerçekleştirmiş olması gerekir.

Çalınmış ve zayi olmuş şeyler: hangi sonuçları doğurur?

• Çalınmış veya zayi edilmiş bir şey icra yoluyla satıldığında, Medeni Kanun'un 902, 903 ve 904. maddelerinde öngörülen hükümler uygulanır.
• İcra dairesinin pazarlık yoluyla yaptığı satış, Medeni Kanun m.902 kapsamında resmi artırma sayılır ve bu niteliğiyle satışın sonuçları da resmi artırmaya ilişkin hükümlere göre doğar.
• Madde, pazarlık satışının resmi artırmadan farklı sonuçlar doğuracağını söylemez; bu nedenle aynı hukuki etkiyi doğurduğu kabul edilir.

Çalınmış ve zayi olmuş şeyler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Pazarlık satışını, icra dairesinin resmi artırma dışında kalan ve Medeni Kanun'un hükümlerinden bağımsız bir satış türü saymak; madde bu satışı açıkça m.902 kapsamında sayar.
• Madde 98'in çalınmış şeyler için Medeni Kanun'un 902 ila 904. maddelerini değiştirdiğini sanmak; madde yalnızca bu hükümleri saklı tutar, onları değiştirmez.
• Madde metninde yer almayan bir süre veya tutar aramak; maddede süre ve tutar bulunmamaktadır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Malzemede bu maddeye ilişkin yargı kararı alıntısı bulunmadığından uygulama eğilimi alanı boş bırakılmıştır.

Nasıl ispat edilir?

• Çalınmış veya zayi edilmiş olduğu ileri sürülen malın bu niteliği taşıdığını iddia eden taraf, bunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Satışın pazarlık yoluyla yapıldığını ve icra dairesi tarafından gerçekleştirildiğini ileri süren taraf, icra dosyasındaki satış tutanağı ve ilgili işlemlerle bunu ispatlar.
• Medeni Kanun m.902 hükmünün uygulanıp uygulanmayacağı tartışılırken, iyi niyetin varlığını iddia eden taraf bu iddiayı ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.902: Resmi artırma yoluyla yapılan satışta iyi niyetli edinenin korunmasını düzenler. Madde 98, pazarlık satışının bu hükme tabi olduğunu belirtir.
• 4721 m.903: Çalınmış veya zayi edilmiş şeye ilişkin olarak malikin hakkını ve bu haklarla ilgili koşulları düzenler; madde 98 bu hükmü saklı tutar.
• 4721 m.904: Çalınmış veya zayi edilmiş şeylerin geri alınmasına ilişkin özel koşulları düzenler; madde 98 bu hükmü saklı tutar.

İİK m.99, haczedilen malın borçlunun elinde değil, üzerinde mülkiyet veya başka bir ayni hak iddia eden üçüncü kişinin elinde bulunması halini düzenler. Bu durumda malın üçüncü kişiden alınıp muhafaza altına alınmaması, yedieminliğin kabulü, alacaklıya istihkak davası açması için verilecek süre ve süre içinde dava açılmamasının sonucu ile dava sürerken satışın yapılamayacağı kuralı düzenlenmiştir. Kural, haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapıldığı ve üçüncü kişi lehine istihkak iddiasında bulunulduğu hallerde de uygulanır. Madde, malın borçlunun elinde bulunduğu hali ve alacak veya başka bir talep hakkının haczini düzenlemez (m.89, m.96 ve m.97 ile ayrı hükümlere tabidir). Haczin kalkması, istihkak davasının esası ve tazminat sorumluluğu (m.97/13, m.97/15) ile üçüncü kişinin alacaklı aleyhine açacağı genel dava da bu maddenin kapsamı dışındadır.

Üçüncü şahsın zilyetıği: hangi kavramlar bilinmeli?

Üçüncü kişi elinde haciz

Haczedilen malın borçlunun fiilî egemenliğinde olmayıp, borçlu dışında bir kişinin zilyetliğinde bulunması durumudur. Malın üçüncü kişinin elinde bulunması, mülkiyet karinesinin üçüncü kişi lehine işlemesine yol açar.

Yedieminlik

Üçüncü kişinin, haczedilen malın kendisinde muhafaza edilmesini kabul etmesidir. Üçüncü kişi yedieminliği kabul ettiğinde mal muhafaza altına alınmaz ve üçüncü kişide bırakılır.

İstihkak iddiası

Üçüncü kişinin haczedilen malın kendisine ait olduğu, ya da üzerinde ayni bir hakkı bulunduğu yönündeki iddiasıdır. Bu iddia, icra dairesi tarafından haciz tutanağına geçirilir.

Yedi günlük süre

İcra müdürünün, alacaklıya üçüncü kişi aleyhine icra mahkemesinde istihkak davası açması için verdiği süredir. Süre icra mahkemesi tarafından değil icra dairesi tarafından verilir.

Kabul edilmiş sayılma

Alacaklının yedi gün içinde dava açmaması hâlinde üçüncü kişinin istihkak iddiasının kabul edilmiş sayılmasıdır. Bu durumda malın haczi üçüncü kişiye karşı sonuç doğurmaz.

Üçüncü şahsın zilyetıği: hangi şartlar aranır?

• Haczedilen malın borçlunun elinde değil, üçüncü kişinin elinde bulunması gerekir.
• Üçüncü kişinin malın üzerinde mülkiyet veya başka bir ayni hak iddia etmesi gerekir.
• Üçüncü kişinin yedieminliği kabul etmesi hâlinde malın muhafaza altına alınmaması gerekir; yedieminlik kabul edilmezse mal üçüncü kişiden alınıp muhafaza edilebilir.
• İcra müdürünün alacaklıya yedi günlük süre vermesi ve alacaklının bu süre içinde icra mahkemesinde üçüncü kişiye karşı istihkak davası açması gerekir.
• Alacaklının süresinde açtığı dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz; satış yasağı bu dava süresi ile sınırlıdır.

Üçüncü şahsın zilyetıği: hangi sonuçları doğurur?

• Üçüncü kişi yedieminliği kabul ederse, haczedilen mal muhafaza altına alınmaz.
• İcra müdürü alacaklıya yedi gün süre verir ve bu süre içinde icra mahkemesinde istihkak davası açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır.
• Alacaklı süresinde istihkak davası açarsa, dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen malın satışı yapılamaz.
• Haczin üçüncü kişinin yokluğunda yapılması ve sonradan üçüncü kişi lehine istihkak iddiasında bulunulması hâlinde de aynı hüküm uygulanır.
• Madde hükmü emredicidir; alacaklı ya da icra dairesi bu sıranın dışına çıkamaz.

Üçüncü şahsın zilyetıği: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yedi günlük süreyi icra mahkemesinin verdiğini sanmak; süre icra dairesi (icra müdürü) tarafından verilir.
• Yedi günlük süreyi uzatılabilir veya işletilmez bir süre saymak; süre geçince üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır.
• Yedieminlik kabul edilmiş malı, alacaklının talebi üzerine zorla muhafaza altına almak; üçüncü kişi kabul ettiği takdirde mal üçüncü kişide bırakılır.
• Alacaklının ayrıca istihkak davası açmadan satışa geçebileceğini düşünmek; süresinde dava açılmadan satış yapılamaz.
• Madde ile m.89 haciz ihbarnamesi usulünü karıştırmak; üçüncü kişinin borçlu olduğu bir alacak söz konusuysa m.89 ve m.120/II hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
• Satış yasağını sadece dava açılmasıyla başlatmak; yasağın dava sonuçlanıncaya kadar sürdüğünü gözden kaçırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Taşınır malın yalnız üçüncü kişi elinde haczedilmiş olması hâlinde, kural olarak dava açma ve ispat yükünün alacaklıya düştüğü kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/1008 E., 2023/175 K., 08.03.2023)
• Hukuk Genel Kurulu, istihkak iddiasının reddi davasının m.99 gereğince alacaklı tarafından açılmasını istemin niteliği olarak değerlendirmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/1864 E., 2018/504 K., 21.03.2018)
• İcra mahkemesinde dava yolunun m.99 gibi açıkça sayılan özel hallerle sınırlı olduğu ve şikayet yolunun dava olarak nitelendirilemeyeceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2013/2195 E., 2015/1141 K., 01.04.2015)
• Alacaklının m.99 kapsamındaki istihkak davası ile m.96 ve m.97 kapsamındaki işlemlerin ayrı hükümlere tabi olduğu, hukuki nitelendirmenin bu ayrıma göre yapıldığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/625 E., 2023/914 K., 11.10.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2023/439 E., 2023/627 K., 14.06.2023)
• İstihkak iddiasının reddi davasında alacaklının, haczin kalkmasını önlemek için açtığı dava ayrı bir dava türü olarak değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1238 E., 2023/484 K., 17.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Asıl talebi ileri süren alacaklı, malın üçüncü kişinin elinde haczedildiğini ve istihkak davasında ispat yükünün kendisine düştüğünü ispatlamalıdır. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/1008 E., 2023/175 K., 08.03.2023)
• Taşınır mal üzerinde mülkiyet karinesi, malı elinde bulunduran üçüncü kişi lehine işler; üçüncü kişi malın kendisine ait olduğunu veya borçlunun elinde bulunmadığını delil ile göstermelidir.
• Üçüncü kişinin, malın nasıl edindiğini ve borçlunun elinde bulunmadığını göstermesi gerekir; bu hususta yazılı belge, tanık ve fiili durum delilleri kullanılabilir. Hâkim delilleri serbestçe takdir eder.
• Borçlunun istihkak iddiasını kabul etmesi alacaklıyı bağlamaz; ancak borçlunun kendi aleyhine delil niteliği taşır.
• Alacaklının süresinde dava açtığını icra dairesine ve dosyaya belgelemesi, satış yasağının uygulanabilmesi için gereklidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.97: İstihkak davası ve dava sırasındaki hukuki rejimi düzenler; m.97/6 yedi günlük dava süresini, m.97/10 satışın ertelenmesini ve bedelin ödenmesini, m.97/11 ve 12 ispat ve iddianın etkisini, m.97/13 ve 15 ise dava sonucunda tazminat sorumluluğunu düzenler.
• 2004 sayılı Kanun m.89: Üçüncü kişi elindeki borçluya ait mal veya alacak için haciz ihbarnamesi usulünü düzenler; üçüncü kişinin borcunu veya malı olmadığını iddia etmesi hâlinde m.99 değil m.89 uygulanır.
• 2004 sayılı Kanun m.96: Malın borçlunun elinde bulunduğu hâlde haczini düzenler; m.99 ise malın üçüncü kişi elinde olduğu istisnai durumu kapsar.
• 2004 sayılı Kanun m.102: Maddenin atıf yaptığı üçüncü kişi tanımına ilişkin bağlantı kurar; haczedilen mal üzerinde ayni hak iddia eden kişinin istihkak iddiası hakkında bilgi verir.

İİK m.100, borçlunun malına birden fazla alacaklının haciz koydurduğu ve satış bedelinin tüm alacakları karşılamayacağı hallerde, ilk hacze aynı derecede katılabilecek alacaklıların kimler olduğunu ve katılma talebinin hangi zamana kadar yapılabileceğini düzenler. Adi (takipli) iştirakin takip, öncelik ve belge şartlarını; ilk hacizden sonra yapılan ilave haczi ve ikinci derece alacaklıların durumunu kapsar. Madde, takipsiz (imtiyazlı) iştirakin kişilerini ve usulünü düzenlemez (m.101). Maaş ve ücret haczinde sıra kuralını düzenlemez (m.83). Hacizde istihkak iddiasını düzenlemez (m.96-99). İştirak talebinin reddine karşı şikâyet yolu ve ilave haczin tutanağa geçirilmesi gibi usule ilişkin hususlar ile satış sonrası paylaştırmanın sıra cetveli usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır (m.16, m.104, m.140, m.206).

Hacze iştirak derecelerinin teşkili: hangi kavramlar bilinmeli?

İlk haciz

Borçlunun mallarına birden fazla alacaklı tarafından konulan hacizlerden ilk uygulananıdır. Haciz kararının alındığı tarihe değil, hacizin fiilen uygulandığı tarihe ve aynı gün uygulanmışsa saate göre belirlenir.

Adi (takipli) iştirak

Borçluya karşı kendi takibini yapmış ve bu takibi kesinleşmiş olan alacaklının, ilk haciz üzerine katılmasıdır. Takip yapılmadan katılım bu yolla mümkün değildir.

Öncelik şartı

İştirak eden alacaklının alacağının, ilk haciz sahibinin takip talebinden önce (ilamsız takipte) ya da ilamın alındığı davanın açıldığı tarihten önce (ilamlı takipte) doğmuş olmasıdır.

Aciz vesikası

Bir icra takibi sonucunda alınan ve borçlunun borcunu ödemekten aciz olduğunu gösteren belgedir. Öncelik şartının ispatında kullanılabilecek belgelerden biridir; takibin kendisi ilk haciz sahibinin takip talebinden önce yapılmış olmalıdır.

Tarih ve imzası tasdikli senet

Resmî olmayan ancak tarihi ve imzası resmi makamca onaylanmış senettir. Tarihi, öncelik tarihinden önce olmalıdır; adi senet bu kapsamda değildir.

Derece

Aynı tarihli haciz ve öncelik şartlarını taşıyan alacaklıların oluşturduğu sıradır. Birinci derece aynı derecede iştirak eden alacaklılardan, ikinci derece ise bu şartları taşımayan ve yalnız birinci derecenin artanından yararlanan alacaklılardan oluşur.

Hacze iştirak derecelerinin teşkili: hangi şartlar aranır?

• Katılmak isteyen alacaklının aynı borçluya karşı icra takibi yapmış ve bu takibin kesinleşmiş olması gerekir.
• Katılmak isteyen alacaklının alacağı, ilk haciz sahibinin takip talebinden önce doğmuş olmalıdır; ilk haciz sahibinin takibi ilamlı ise alacak, ilamın alındığı davanın açıldığı tarihten önce doğmuş olmalıdır.
• Katılmak isteyen alacaklının öncelik iddiasını, m.100/1-4'te sayılan belgelerden biriyle ispatlaması gerekir; bu belgeler aciz vesikası, öncelik tarihinden önce açılmış dava üzerine alınmış ilam, tarihten önceki resmi veya tarih ve imzası tasdikli senet, ile tarihten önceki resmi makam makbuz veya vesikasıdır.
• Katılma talebinin, ilk haciz üzerine satılan malın bedeli icra veznesine girinceye kadar yapılması gerekir; bu andan sonra iştirak mümkün değildir.
• Talep, ilk haczi uygulayan icra dairesine yapılmalıdır ve satış bedeli tüm katılan alacaklıların alacaklarını karşılamıyorsa ilave haciz için alacaklı veya alacaklıların talebi gerekir.
• Öncelik şartını ve belgeyi taşımayan alacaklı, ilk hacze aynı derecede katılamaz; yalnızca birinci derecenin artan bedelinden pay alabilir.

Hacze iştirak derecelerinin teşkili: hangi sonuçları doğurur?

• Şartları taşıyan alacaklı, satış bedeli icra veznesine girinceye kadar ilk hacze aynı derecede katılabilir.
• Bedel tüm katılan alacaklıların alacaklarını karşılamıyorsa icra müdürü, alacaklı veya alacaklıların talebi üzerine aynı derecedeki alacaklıların alacaklarına yetecek nispette ilave haciz yapar.
• Bedel tüm birinci derece alacaklıların alacaklarını karşılıyorsa, bu alacaklar ödenir ve artan para ikinci derece alacaklılara geçer.
• Öncelik veya belge şartını taşımayan alacaklı ilk hacze katılamaz ve yalnız birinci derecenin artan bedellerinden yararlanabilir.
• Satış bedeli icra veznesine girdikten sonra yapılan iştirak talebi geçerli değildir.

Hacze iştirak derecelerinin teşkili: sık yapılan hatalar nelerdir?

• İlk haczi, haciz kararının alındığı tarihe göre belirlemek; oysa esas alınan, haczin uygulandığı tarih ve aynı gün için saattir.
• Öncelik tarihini, ilamlı takipte takip talebine göre değerlendirmek; ilamlı takipte esas alınan, ilamın alındığı davanın açıldığı tarihtir.
• Adi senedi m.100/1-4 kapsamında belge saymak; adi senet, tarihi kesinleşmediği sürece bu belgeler arasında değildir.
• Aciz vesikasında belgenin tarihini aramak; aranan, belgenin alındığı takibin ilk haciz sahibinin takip talebinden önce yapılmış olmasıdır.
• İkinci derece alacaklıyı ilk hacze aynı derecede katılmış saymak; eksik şartlı alacaklı yalnız artan bedelden pay alabilir.
• Satış bedeli icra veznesine girdikten sonra yapılan iştirak talebini kabul etmek; bu andan sonra talep geçerli değildir.
• Maaş ve ücret haczinde iştirak kuralı uygulamak; bu hallerde sıra kuralı işler ve iştirak uygulanmaz.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler, iştirak talebinde bulunan alacaklının öncelik şartını ispatlamasını aramakta; kesinleşmiş icra takibi ve m.100'deki belgelerle ispatlanmayan öncelik iddiasını kabul etmemektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/1662 E., 2023/3356 K., 30.05.2023)
• Kıymet takdiri ve satış ilanlarının ilgililere tebliğinin, iştirak eden alacaklıların haklarının korunması bakımından denetlendiği görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/708 E., 2023/915 K., 11.10.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2023/253 E., 2023/748 K., 12.07.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2021/617 E., 2023/107 K., 22.02.2023)
• Alacaklının m.100 kapsamındaki belgelere sahip olmadığı savunmasının, satış ve ihale tarihinde ileri sürüldüğü ve bu yönde değerlendirildiği görülmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/5683 E., 2024/371 K., 24.01.2024)
• Geçici aciz vesikası alınmasının ya da tasarrufun iptali davası açılmasının zamanaşımını kesen işlemlerden sayılmadığı; ancak m.100 gereği yapılan icra işlemlerinin takip işlemi olarak değerlendirildiği kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/4890 E., 2024/6954 K., 01.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Hacze iştirak talebinde bulunan alacaklı, öncelik şartını (alacağının ilk haciz sahibinin takip talebinden veya ilamlı takipte davanın açılış tarihinden önce doğduğunu) ve m.100/1-4'te sayılan belgelerden birini ileri sürdüğü için bu hususları ispatlamakla yükümlüdür.
• Öncelik şartının ispatında kullanılabilecek belgeler m.100/1-4'te sınırlı sayıdadır; adi senet bu belgeler arasında yer almaz. Alacaklı adi senede dayanıyorsa, senedin tarihinin kesinleşmiş olması gerekir.
• Aciz vesikası için aciz belgesinin alındığı icra takibinin, ilk haciz sahibinin takip talebinden önce yapılmış olması yeterlidir; belgenin tarihi değil takibin tarihi aranır.
• Karşı taraf (ilk haciz sahibi alacaklı veya borçlu) öncelik iddiasını çürütmek istiyorsa, belgenin tarihini veya sahteliğini ileri sürerek ispat yükünü taşır.
• Satış bedelinin iştirak eden alacaklıların alacaklarını karşılayıp karşılamadığı, satış sonrası hesaplama ve icra dosyasındaki kayıtlarla belirlenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.101: Takipsiz (imtiyazlı) iştirakte, kanunda sayılan kişilerin takip yapmadan ilk hacze katılmasını düzenler; m.100'deki adi iştirak şartlarından ayrılır.
• 2004 sayılı Kanun m.16: İştirak talebinin kabul veya reddine karşı icra müdürünün kararına karşı şikâyet yolunu düzenler.
• 2004 sayılı Kanun m.104: İlave haciz yapılmasının tutanağa geçirilmesi ve ilgililere bildirilmesi usulünü düzenler.
• 2004 sayılı Kanun m.83: Maaş ve ücret hacizlerinde sıra kuralını düzenler; bu hallerde hacze iştirak uygulanmaz.
• 2004 sayılı Kanun m.140: Satış bedelinin iştirak eden alacaklılara yetmediği hallerde sıra cetvelinin düzenlenmesini sağlar.

İİK m.101, borçlunun eşi, çocukları ile vasi veya kayyımı olduğu kişilerin, evlenme, velayet veya vesayetten doğan alacakları için önceden icra takibi yapmadan, başka alacaklıların koyduğu hacze iştirak etmelerinin koşullarını ve usulünü düzenler. Ayrıca borçlunun reşit çocuklarının m.321'e dayanan alacakları ile nafaka ilamına dayanan alacaklının takipsiz iştirakini ve sulh mahkemesinin küçükler ve kısıtlılar adına iştirak talebini düzenler. Kapsam, takipsiz iştirakin hak sahipleri bakımındandır; hacizde ilk haczi koyduran alacaklının takip ve haciz yetkisi bu maddenin konusu değildir. Hacze iştirakin genel koşulları (m.100), iştirak eden alacaklının haciz isteme yetkisine ilişkin kurallar (m.78) ve iştirakin sıra cetveline etkisi (m.268 ve devamı) bu maddede düzenlenmez; bunlar ilgili maddelerde yer alır. İştirakin ilk dava açma süresi dışındaki dava usulü ve sonuçları da bu maddenin kapsamına girmez.

Önce icrası lazım gelen merasime lüzum olmaksızın iştirak: hangi kavramlar bilinmeli?

Takipsiz (imtiyazlı) iştirak

Alacaklının, borçlusu hakkında önceden icra takibi yapmadan ve haciz isteme yetkisi almadan, başkasının koyduğu hacze katılmasıdır. Bu imkân, takibin fiilen veya hukuken mümkün olmadığı belirli alacaklılara tanınmıştır. Madde bu yolla iştirak eden alacaklının başka alacaklılarla aynı derecede hak sahibi olmasını sağlar.

Evlenme, velayet ve vesayetten doğan alacak

Borçlunun eşinin, velayet veya vesayet altındaki çocuk veya kişinin, bu ilişkilerden doğan alacaklarıdır. Alacağın bu ilişkilerden doğması ve iştirak anında ilişkinin devam etmesi ya da en geç zevalinden sonraki bir yıl içinde haciz yapılması gerekir.

Zeval

Evliliğin, velayetin veya vesayetin sona ermesi anlamına gelir. Madde, zevalinden sonraki bir yıllık süreyi iştirak hakkının kullanılabileceği son süre olarak tanır.

Reşit çocuğun m.321'e dayanan alacağı

Borçlunun reşit çocuklarının Medeni Kanunun m.321 kapsamındaki bakım veya destek niteliğindeki alacaklarıdır. Bu alacaklılar için takipsiz iştirak hakkı zamana bağlı değildir; her zaman kullanılabilir.

Nafaka ilamına dayanan alacaklı

Nafakanın belirlendiğine dair ilamı bulunan alacaklıdır. Bu alacaklı, ilamın sahibi olduğu için takipsiz iştirakte her zaman, suiniyet hali dışında, hacze katılabilir.

Suiniyet

Nafaka alacaklısının iştirak hakkını kötüye kullanması durumudur. Madde bu hâlde nafaka alacaklısının takipsiz iştirak hakkını dışlar.

Muvakkaten kabul

İtiraz üzerine iştirak talebinin geçici olarak kabul edilmesidir. Bu kabul yalnızca davanın açılmasına kadar geçerlidir ve kesin bir karar niteliği taşımaz.

Önce icrası lazım gelen merasime lüzum olmaksızın iştirak: hangi şartlar aranır?

• Alacaklının, borçlunun eşi, çocuğu veya vasi ya da kayyımı olduğu kişi olması ya da m.321'e dayanan reşit çocuk alacağı ya da nafaka ilamına dayanan alacak sahibi olması gerekir.
• Evlenme, velayet veya vesayetten doğan alacaklarda haciz, vesayetin, velayetin veya evliliğin devamı sırasında ya da bunların zevalini izleyen bir yıl içinde yapılmış olmalıdır.
• Bir dava veya takibin devam ettiği süre, bu bir yıllık sürenin hesabında dikkate alınmaz.
• Alacaklının önce icra takibi yapmış olması ya da haciz isteme yetkisi almış olması gerekmez; hacze, ilk haczi koyduran alacaklının satış yapmasına kadar ve satılan malın bedeli vezneye girinceye kadar iştirak edilebilir.
• İştirak talebi, icra dairesine yapılır ve icra dairesi bu talebi borçlu ve alacaklılara bildirir.
• İtiraz edilmezse iştirak kabul edilir; itiraz edilirse iştirak talebinde bulunan kimsenin iştiraki muvakkaten kabul olunur ve yedi gün içinde dava açılması gerekir.
• Nafaka ilamına dayanan alacaklının iştiraki için suiniyet hali bulunmamalıdır.

Önce icrası lazım gelen merasime lüzum olmaksızın iştirak: hangi sonuçları doğurur?

• Alacaklının iştirak hakkı, evlenme, velayet veya vesayetten doğan alacaklarda, haciz ilişkinin devamı sırasında veya zevalini izleyen bir yıl içinde yapılmışsa kullanılabilir.
• Zevalden sonraki bir yıl geçmişse, alacaklının takipsiz iştirak hakkı düşer ve bu alacak için ayrıcalık tanınmaz.
• Bir dava veya takibin devam ettiği süre bu bir yıllık süreye eklenmez.
• İtiraz edilmeyen iştirak talebi kabul edilir ve iştirak eden alacaklı diğer alacaklılarla aynı derecede hacze katılır.
• İtiraz edilirse iştirak muvakkaten kabul olunur; yedi gün içinde dava açılmazsa iştirak hakkı düşer ve bu durumda iştirak talebi sonuçsuz kalır.
• Dava açılırsa, dava basit yargılama usulüne göre görülür.
• Reşit çocuğun m.321 alacağına dayanan iştirakinde ve nafaka ilamına dayanan iştirakte zaman sınırı yoktur; nafaka alacaklısı suiniyet hali dışında her zaman hacze katılabilir.
• Satılan malın tutarı vezneye girinceye kadar aynı derecede hacze iştirak edilebilir; bedel vezneye girdikten sonra iştirak yapılamaz.

Önce icrası lazım gelen merasime lüzum olmaksızın iştirak: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metninde yer almayan 'ön takip' ya da 'haciz isteme yetkisi' şartını takipsiz iştirakte aramak; m.101 bu şartları açıkça kaldırmıştır.
• Bir yıllık süreyi dava veya takibin devam ettiği dönemi de içine katarak hesaplamak; metin bu dönemin hesaba katılmayacağını söyler.
• Reşit çocuğun m.321 alacağında da bir yıllık süreyi uygulamak; bu alacaklı için zaman sınırı yoktur.
• İtiraz üzerine yedi günlük dava açma süresini icra dairesinin tebliğinden değil, iştirak talebinin yapıldığı günden saymak; süre bildirimden itibaren işler.
• Muvakkaten kabulü kesin kabul sanmak; itiraz varsa iştirak yalnızca geçici olarak kabul edilir ve dava açılmazsa düşer.
• Nafaka alacaklısında suiniyet istisnasını göz ardı etmek; suiniyet halinde iştirak hakkı yoktur.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Nafaka ilamına dayanan alacaklının ilk haczi koyduran alacaklının takip veya davasından önce iştirak talebi yapması gerektiği yolunda bir kısıtlama uygulanmamakta; nafaka alacaklısı ilamına dayanarak her zaman iştirak edebildiği kabul edilmektedir.
• Nafaka alacaklısının ilamlı takip yaparak sıra cetvelinde yer almadığını ileri sürüp m.101 uyarınca hacze iştirak talebiyle sıra cetvelinin iptalini istemesi, bu hakkın sıra cetvelinde ayrıca gözetilmesi gerektiği yönünde uygulanmaktadır.
• Nafaka alacağının ilk hacze iştirak edebileceği yönünde m.101 uygulanarak karar verilmektedir.
• Hacze iştirak iddiasında bulunan alacaklının, ihtiyati haciz ve iştirak taleplerinin sırasını m.100 ve m.101 birlikte değerlendirerek belirlediği kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• İştirak talebinde bulunan alacaklı, alacağın varlığını, miktarını ve vadesinin geldiğini ispat yükü altındadır; ayrıca m.101'deki koşulların (ilişki, haciz tarihi, bir yıllık süre veya nafaka ilamı) gerçekleştiğini de ispatlamalıdır.
• Evlenme, velayet veya vesayetten doğan alacaklarda hacizle ilişkinin devamı ya da zevalden sonraki bir yıl içinde haciz yapıldığı belgelerle gösterilmelidir; bu tarihler iştirakin geçerliliği bakımından kritik delillerdir.
• Nafaka alacaklısı için ilam belgesi yeterli delil niteliğindedir; karşı taraf suiniyet iddiasında bulunuyorsa, bu iddiayı ispat yükü ona düşer.
• İtiraz eden alacaklı, iştirak talebinin koşullarının bulunmadığını ileri sürerse, bu savunmayı kendisi ispatlamalıdır.
• Dava açma süresinin kaçırıldığı iddiasında, icra dairesinin iştirak bildirim tebliğinin tarihi ve dava açılış tarihi belgelerle gösterilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.100: Hacze iştirakin genel koşullarını düzenler; m.101 bu genel kuralın takipsiz istisnasını oluşturur.
• 2004 sayılı Kanun m.78: Haciz isteme yetkisinin alınması koşulunu düzenler; m.101 takipsiz iştirakte bu yetkiyi aramaz.
• 2004 sayılı Kanun m.268: Hacze iştirak eden alacaklının sıra cetveline alınması ile ilgilidir; m.101 uyarınca iştirak eden alacaklı bu sıraya girer.
• 4721 sayılı Kanun m.321: Reşit çocukların ana-babasına karşı bakım ve destek alacağını düzenler; m.101 bu alacaklar bakımından takipsiz iştirak tanır.

İİK m.102, taşınır bir malın haczinde mahallinde tutulacak haciz tutanağının içeriğini, taşınmaz mal haczinde icra dairesinin ilgili daireye tebliğini ve tutanağa yazılacak taşınmaz bilgilerini, ihtiyati haciz sahibinin iştirakini ve malların alacağı karşılamadığı ya da hiç bulunmadığı hallerin tutanağa kaydını düzenler. Hüküm, haciz işlemini yapan icra dairesi ile haciz konusu malın bulunduğu yerdeki borçlu ve alacaklı taraflar bakımından uygulanır. Tutanağın imzalanmasına ilişkin ayrıntılar ile davet, yediemin ve bilirkişi işlemleri bu maddede düzenlenmez; tutanağın imzası ve hazır bulunanlara örnek verilmesi İİK m.41 ve m.103 ile birlikte okunur. Tutanakta yazılan kesin ve geçici aciz belgesi sonuçları (m.105), taşınmaz haczinin tapuya şerhi (m.91) ve kıymet takdirinin esasları (m.87) ayrı maddelerde yer alır.

Haciz tutanağı tanzimi: hangi kavramlar bilinmeli?

Haciz tutanağı

Haczi yapan memur tarafından malın bulunduğu yerde düzenlenen ve haczin unsurlarını kaydeden resmi belgedir. Taşınır ve taşınmaz mallarda mahallinde tutulması esastır.

Takdir edilen kıymet

Haczedilen malın icra müdürü tarafından, gerekirse bilirkişi yardımıyla belirlenen değeridir. Kıymet takdiri yapılmamış olması haczi geçersiz kılmaz; sonradan yapılabilir.

Taşkın haciz

Haczedilen malların değerinin alacak miktarını aşması durumudur. Kıymetlerin tutanağa yazılması bu durumun önlenmesine yardımcı olur.

İhtiyati haciz sahibinin iştiraki

Daha önce ihtiyaten haczedilmiş bir mala icra haczi konulduğunda, ihtiyati haciz alacaklısının tutanağa kaydedilen hakkıdır. Yeni bir tutanak tutulmaz, ihtiyati haciz sahibi tutanağa işaretle katılır.

Kesin aciz belgesi

Haciz edilecek hiçbir malın bulunmadığının tutanağa yazılması halinde tutanağın aldığı niteliktir. Sonuçları m.105 kapsamında değerlendirilir.

Geçici aciz belgesi

Haczedilen malların alacağı karşılamadığının tutanağa yazılması halinde tutanağın aldığı niteliktir. Sonuçları m.105 kapsamında değerlendirilir.

Haciz tutanağı tanzimi: hangi şartlar aranır?

• Taşınır bir malın haczi için haciz yapılan yerde, yani malın bulunduğu mahallinde tutanak tutulması gerekir.
• Tutanakta alacaklı ve borçlunun isim ve şöhretleri, alacağın miktarı, haczin hangi gün ve saatte yapıldığı, haczedilen mallar ile takdir edilen kıymetler ve varsa üçüncü şahısların iddiaları yazılmalıdır.
• Tutanağın haczi icra eden memur tarafından imzalanması gerekir.
• Haczi talep edilen mal taşınmaz ise icra dairesinin m.91 uyarınca haczi ait olduğu daireye tebliğ etmesi ve tutanakta taşınmazın nevi, mahiyeti, hudutları ve lüzumlu vasıflarının yazılması gerekir.
• Evvelce ihtiyaten haczedilmiş şeylere icra haczi konulduğunda tutanakta ihtiyati haciz sahibinin iştirak hakkının işaret edilmesi gerekir.
• Haczedilebilir mallar alacağı karşılamıyorsa veya hiç bulunmuyorsa bu durumun tutanağa kaydedilmesi gerekir.

Haciz tutanağı tanzimi: hangi sonuçları doğurur?

• Taşınır malın haczinde tutanağın mahallinde ve belirtilen unsurlarla tutulması haczin şekil koşulunu oluşturur.
• Tutanağa kıymet yazılmamış olması haczi geçersiz kılmaz; kıymet sonradan takdir edilebilir.
• Taşınmaz haczinde icra dairesinin tebliğ yükümlülüğü yerine getirilmelidir; bu tebliğ m.91 ile bağlantılı olarak tapuya şerh işlemini başlatır.
• Haczedilebilir mallar alacağı karşılamadığında veya hiç bulunmadığında bu durum tutanağa yazılır ve aciz belgesi niteliği kazanır.
• Tutanağa ihtiyati haciz sahibinin iştiraki işaretlenmediği takdirde ihtiyati haciz alacaklısının hakkı tutanakta görünmez hale gelir.

Haciz tutanağı tanzimi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Taşınır mal haczinde tutanağın malın bulunduğu yerde değil icra dairesinde düzenlenmesi.
• Kıymet takdir edilmediği için haczin geçersiz olduğunu düşünmek; kıymet eksikliği haczi geçersiz kılmaz.
• Taşınmaz haczinde m.91 uyarınca tebliğ yapılmadan tutanağın tamamlanmış sayılması.
• Malların alacağı karşılamaması durumunu tutanağa yazmamak; bu durum aciz belgesi sonuçlarını doğurur.
• İhtiyati haciz sahibinin iştirakini yeni bir tutanak düzenleyerek göstermek; iştirak tutanağa işaretle yazılır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Tutanakta malların kıymetlerinin yazılması taşkın haczin önlenmesi bakımından önemli kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/1000 E., 2022/373 K., 24.03.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2017/353 E., 2021/1254 K., 19.10.2021)
• Kıymet takdiri yapılmamış olması haczi geçersiz kılmaz; bu durumda yalnızca şikâyet yoluna gidilebilir ve icra dairesi kıymeti sonradan takdir eder. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/1000 E., 2022/373 K., 24.03.2022)
• Taşınır malın haczi için tutanağın mahallinde düzenlenmesi esas alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/1000 E., 2022/373 K., 24.03.2022; Hukuk Genel Kurulu, 2017/353 E., 2021/1254 K., 19.10.2021)
• Taşınmaz haczinde haczin ne zaman geçerli olduğu ve satış isteme süresinin başlangıcı konusunda uygulamada haciz kararı esas alınmaktadır. (2024/97 E., 2024/234 K., 25.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Haczin usulüne uygun yapıldığını ileri süren icra dairesi tutanağın içeriğini ve imzalarını ispatlar; tutanağın kendisi bu konuda temel delildir.
• Tutanağa yazılmayan bir unsurun (örneğin kıymet) varlığını ileri süren taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Kıymet takdirinin yapılmadığını ileri süren taraf, tutanağın içeriğine ve icra dairesi kayıtlarına dayanarak bu iddiasını ortaya koyar.
• Haczedilebilir mal bulunmadığı yönündeki iddia tutanağa yazılmış olmasıyla belgelenir; karşı taraf aksini yazılı delille ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.41: Tutanağın asgari içeriğini ayrıntılı biçimde düzenler ve tutanağın kimler tarafından imzalanacağını belirler.
• 2004 sayılı Kanun m.91: Taşınmaz haczinde icra dairesinin haczi ilgili daireye tebliğ etmesini düzenler; m.102 ikinci fıkrası bu tebliğe atıf yapar.
• 2004 sayılı Kanun m.105: Tutanağa yazılan malların alacağı karşılamaması veya hiç mal bulunmaması halinde doğan geçici ve kesin aciz belgesi sonuçlarını düzenler.
• 2004 sayılı Kanun m.87: Haczedilen malların kıymetinin takdirini düzenler; tutanağa yazılacak kıymetlerin dayanağıdır.
• 2004 sayılı Kanun m.103: Tarafların hazır bulunmaması halinde tutanağın örneğinin ve bildirim işlemlerinin nasıl yapılacağını düzenler.
• 2004 sayılı Kanun m.100-101: Hacze yeni alacaklıların iştirakini düzenler; tutanağa iştirak kaydının yazılmasında bağlantılıdır.

Madde, haciz sırasında tutanağın örneğinin kime verileceğini ve haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklı veya borçluya nasıl davet yapılacağını düzenler. Düzenlenen durumlar; hazır bulunan tarafa tutanak örneği verilmesi, hazır bulunmayan tarafa üç günlük davet ve tebellüğe yetkili kişi bulunması halleridir. Madde, tutanağın içeriğini (İİK m.41), davet kâğıdının şekil ve içeriğini (İİK Yönetmeliği m.45) ve tutanağa karşı şikâyet yolunu düzenlemez; tutanağın içeriği ve imzası İİK m.41'de, davet kâğıdının şekli ve düzenlenmesi Yönetmelik m.45'te yer alır. Haciz işleminin kendisine ilişkin itiraz ve şikâyet süreleri ile icra mahkemesine başvuru usulü de bu maddede değil, İİK m.16 ve m.16'ya bağlı şikâyet hükümlerindedir.

Davet: hangi kavramlar bilinmeli?

Tebellüğe yetkili kimse

Tebligat Kanunu hükümlerine göre adına tebligat kabul etmeye yetkili olan kişidir. Maddenin uygulanmasında bu sıfıtın bulunup bulunmadığı, haciz sırasında hazır olan kişinin tebligat kabulü yetkisine göre belirlenir.

103 davet kâğıdı (davetiye)

Haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklı veya borçluya, tutanağı üç gün içinde incelemeye ve diyeceklerini bildirmeye çağıran icra dairesi yazısıdır. Davet kâğıdı, tutanağın tebliği değildir; ayrı bir davet işlemidir.

Geçici aciz belgesi

Haciz edilen malların alacağı karşılamadığının tutanağa yazılması hâlinde tutanağın aldığı niteliktir. Kesin aciz belgesinden farklı olarak malların bulunduğu, ancak yetersiz kaldığı anlamına gelir.

Üç günlük süre

Davet kâğıdının tebliğinden itibaren hazır bulunmayan tarafın tutanağı incelemesi ve diyeceklerini bildirmesi için tanınan süredir. Kanunen ilave edilmesi gereken süreler saklıdır.

Davet: hangi şartlar aranır?

• Haciz işlemi yapılırken tutanağın tutulmuş olması gerekir.
• Alacaklı veya borçlunun haciz sırasında hazır bulunmaması, ya da hazır bulunsalar bile davet gerektirecek bir durumun oluşması gerekir.
• Hazır bulunmayan alacaklı veya borçlu adına Tebligat Kanunu'na göre tebellüğe yetkili kimsenin de hazır bulunmaması gerekir; bu kişi varsa davet yapılmaz.
• Davet, icra dairesinden davet kâğıdı ile yapılmalıdır ve davet kâğıdında dosya numarası, taraf adları, vekil bilgileri ve haczin tarihi yer almalıdır.
• Hazır bulunan alacaklı veya borçluya ya da tebellüğe yetkili kişiye tutanağın bir örneği verilmelidir.

Davet: hangi sonuçları doğurur?

• Hazır bulunan alacaklı veya borçluya ya da adına tebellüğe yetkili kişiye tutanağın bir örneği verilir ve bu kişilere ayrıca davet yapılmaz.
• Hazır bulunmayan alacaklı veya borçluya, adına tebellüğe yetkili kişi de bulunmuyorsa, üç gün içinde tutanağı incelemesi için davet kâğıdı gönderilir.
• Hazır bulunmayan tarafa ayrıca haber verilmez; bu taraf, hazır bulunan tebellüğe yetkili kişi bulunduğu hâlde davet kâğıdı ile çağrılmaz.
• Kanunen ilave edilmesi gereken süreler saklıdır; bu nedenle uzak mesafede oturan tarafın süresi buna göre uzayabilir.
• Davet kâğıdı tebliğ edilmeden haciz edilen malların satışı yapılamaz (Yönetmelik ve uygulama notları).

Davet: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Hazır bulunmayan borçluya davet kâğıdı gönderilmeden haciz tutanağının kendisine tebliğ edilmiş sayılması; tutanak örneği ile davet kâğıdının birbirinin yerine kullanılmasıdır.
• Haciz sırasında tebellüğe yetkili kimse bulunduğu hâlde ayrıca davet kâğıdı düzenlemek; bu durumda davetin gereksiz olduğunu gözden kaçırmaktır.
• Üç günlük süreyi davet kâğıdının düzenlenme tarihinden değil tebliğ tarihinden saymamak hatasıdır.
• Kanunen ilave edilmesi gereken süreleri (uzak mesafe gibi) hesaba katmamak hatasıdır.
• Tutanağın içeriğinin değil, tutanağın örneğinin tebliğ edilmesinin zorunlu olduğunu varsaymak hatasıdır; madde tebliğ değil örneğin verilmesini düzenler.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Davet kâğıdının tebliğ tarihi, şikâyet süresinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/76 E., 2023/544 K., 31.05.2023)
• Haciz yapıldığında alacaklının talebi üzerine davet kâğıdı borçluya tebliğ edilmediği hâlde satış aşamasında borçluya davet tebliğ edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1035 E., 2023/272 K., 29.03.2023)
• Borçlunun adına tebellüğe yetkili kimsenin hazır bulunup bulunmadığı, davet gönderilip gönderilmeyeceğini belirleyen temel ölçüt olarak değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/575 E., 2024/16 K., 24.01.2024)
• Davet kâğıdının borçluya usulüne uygun tebliğ edilmemesi hâlinde borçlunun şikâyet hakkının başlamadığı ve haczin kaldırılması talebinin bu nedenle kabul edildiği yönünde uygulama bulunmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/591 E., 2025/103 K., 05.03.2025)
• Davet kâğıdının tebliği ile borçlunun öğrenme tarihi arasındaki ilişki uygulamada tartışılmakta; hacizden haberdar olduğu tarih ile davet tebliği tarihi ayrı değerlendirilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesi, 2024/1025 E., 2026/451 K., 30.04.2026)
• Davetiyenin tebliğ edilmesinin kendisi, borçlunun hacizden öğrenme tarihinin tespitinde esas alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/92 E., 2023/106 K., 22.02.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Davet kâğıdının tebliğini ileri süren icra dairesi veya alacaklı, tebliğ mazbatası ile tebliğ tarihini ispatlar.
• Borçlu, davet kâğıdının tebliğ edilmediğini veya tebellüğe yetkili kimse bulunmadığı hâlde davet yapıldığını ileri sürer ve bunu tebliğ kayıtları ile ispatlar.
• Hazır bulunan kişinin tebellüğe yetkili olup olmadığı, tebligat kanunu hükümlerine göre belirlenir; iddiayı ileri süren taraf bu durumu gösteren belgeyi sunmalıdır.
• Tutanağın bir örneğinin verildiğini gösteren teslim kaydı ile davet kâğıdının içeriği (dosya no, taraflar, vekiller, haciz tarihi) belgelerle karşılaştırılarak incelenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.41: Tutanağın içeriğini ve imzalanmasını düzenler; m.103'te söz konusu olan tutanak, m.41'de belirtilen içerikle düzenlenmelidir.
• 2004 sayılı Kanun m.45: Davet kâğıdının hazırlanma usulünü düzenleyen Yönetmelik hükmü olarak, davet kâğıdında hangi bilgilerin yer alacağını ve üç gün içinde itirazın ihtar edileceğini belirtir.
• 2004 sayılı Kanun m.102: Haciz tutanağına ilişkin hükümlerde, haciz sırasında hazır bulunan tarafların durumuna dair genel düzenleme yapar ve m.103 ile birlikte uygulanır.

İİK m.104, haciz tutanağına yeni alacaklıların iştirakinin ve bu nedenle yapılan ilave hacizlerin tutanağın altına işlenmesini, iştirak eden alacaklının tutanağın tam suretini almasını ve daha önce haciz koyduran alacaklı ile borçluya yeni iştirak ve ilavelerin bildirilmesini düzenler; ayrıca 309/a-309/l maddelerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Adalet Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte gösterileceğine yollama yapar. Kural, haciz yapılan her icra dairesinde tutanağa ilave edilecek yeni alacaklılar bakımından uygulanır. Hacze iştirakin şartlarını (m.100, m.101), iştirak süresini ve türlerini düzenlemez (m.100, m.101). Haciz tutanağının içeriğini ve imzalarını düzenlemez (m.41). Davet kâğıdının üç günlük süresini ve tebliğ usulünü düzenlemez (m.103).

Hacze iştirak halinde davet: hangi şartlar aranır?

• Borçlunun mallarına birden fazla alacaklı tarafından haciz konulmuş olması ve sonradan konulan hacizle yeni bir alacaklının iştirak talebinde bulunmuş olması gerekir.
• Yeni iştirak ya da ilave haczin, tutanak düzenlendikten sonra gerçekleşmiş olması gerekir.
• Yeni iştirak eden alacaklının m.100 ve m.101 kapsamındaki iştirak şartlarını taşıması gerekir.
• İştirak ya da ilave haciz, tutanağın altına işlenmiş olmalıdır.
• Tutanağa daha önce katılmış ya da davet edilmiş alacaklı ve borçluya, yeni iştirak ve ilavelerin bildirilmesi gerekir.

Hacze iştirak halinde davet: hangi sonuçları doğurur?

• Yeni iştirak ve ilave hacizler tutanağın altına işaret olunur; böylece tutanak, sonradan gelen hacizleri de gösteren bir kayıt niteliği kazanır.
• Hacze iştirak eden her yeni alacaklı, tutanağın tam bir suretini isteyebilir.
• Daha önce haciz koyduran alacaklı ile borçlu, yeni iştirak ve ilaveler kendilerine bildirilmek üzere m.103 uyarınca davet olunur.
• Yeni iştirak ve ilavelerin tutanağa işlenmemesi halinde kayda geçmemiş iştirak kanunda öngörülen sonuçları doğurmaz (bu durum metinde açıkça düzenlenmemiştir; kanunun işaret ve bildirim emrinden çıkarılmıştır).

Hacze iştirak halinde davet: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sonradan iştirak eden alacaklının tutanağa işlenmesini unutmak; işlenmemiş iştirak, tutanağın kaydı bakımından eksik kalır.
• Daha önce davet edilmiş alacaklı ve borçluya yeni iştirak ve ilavelerin bildirilmesini atlamak.
• Tutanağın tam suretini yalnızca ilk alacaklıya vermek; her yeni iştirak eden alacaklının suret isteme hakkı vardır.
• m.104'ün 309/a-309/l yollamasını bu maddenin kendi hükmü sanmak; ayrıntılı usul yönetmelikte gösterilir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Uygulamada 103 davet kâğıdının haciz sırasında hazır bulunmayan alacaklıya tebliğ edilmediği, alacaklının talep eden olması nedeniyle hacizden haberdar sayıldığı belirtilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/1853 E., 2021/1529 K., 30.11.2021)
• Haciz tutanağına yeni iştirak ve ilavelerin kaydedilmesi, sonradan iştirak eden alacaklının haklarını korumak için gerekli görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/1853 E., 2021/1529 K., 30.11.2021)

Nasıl ispat edilir?

• Hacze sonradan iştirak eden alacaklı, iştirak talebini ve iştirak şartlarını ispat eder; dayanacağı belge ile m.100 veya m.101 şartlarını göstermesi gerekir.
• Tutanağa ilave yapılmış olması, icra dairesinin kayıtları ve tutanağın kendisi ile ispatlanır.
• Yeni iştirakin önceki alacaklıya bildirildiği, davet kâğıdı ve tebliğ belgeleriyle ispatlanır; bildirimin yapılmadığını ileri süren taraf bu savunmayı ispatlamalıdır.
• Tutanağın tam suretinin verilmesi talebi, iştirak eden alacaklı tarafından yapılır ve icra dairesinin kaydıyla belgelenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2004 sayılı Kanun m.103: Yeni iştirak ve ilaveler, tutanağa karşı diyeceklerini bildirmek üzere daha önce davet edilmiş alacaklı ve borçluya, m.103 davet usulüyle bildirilir.
• 2004 sayılı Kanun m.100: Adi (takipli) iştirakin şartlarını düzenler; m.104 kapsamındaki iştirakin esas şartlarını belirler.
• 2004 sayılı Kanun m.101: İmtiyazlı (takipsiz) iştirakin şartlarını düzenler; m.104'te anılan 309/a-309/l maddeleri bu iştirak türüne ilişkin usul hükümleridir.
• 2004 sayılı Kanun m.41: Tutanağın içeriğini ve imzalarını düzenler; m.104 ile ilave edilen iştirak ve hacizler bu tutanağın bir parçası olur.