Basit yargılama usulü nedir?
Kısaca
Basit yargılama usulü, 16 kanunda 35 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.437 · yargılama usulü: Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen, duruşma ve yargılama işlemlerinin sadeleştirildiği yargılama türüdür.
- HMK m.322 · uygulanacak hükümler: HMK'da daha sade ve hızlı işleyen, belirli dava ve işler için öngörülen yargılama türüdür.
- CMK m.251 · basit yargılama usulü: Asliye ceza mahkemesinin, iddianame kabul edildikten sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce uygulayabileceği, duruşma yapılmadan yazılı beyan ve savunma esasına dayanan özel yargılama usulüdür.
Kanunda nerede geçiyor
35 maddeden 27'iİcra ve İflas Kanunu
- İİK m.18 · Yargılama usulleri
HMK'da düzenlenen, yazılı yargılama usulünden daha kısa ve sade yargılama biçimidir. İcra mahkemesinde uygulanması, HMK'nın basit yargılama hükümlerinin atfıyla gerçekleşir.
- İİK m.97 · 2 – Üçüncü şahsın istihkak iddiası
İstihkak davasının genel hükümler çerçevesinde, daha sade bir usulle görülmesidir. Davada her türlü delil kullanılabilir ve hâkim delilleri serbestçe takdir eder.
- İİK m.142 · Cetvele itiraz
Maddede öngörülen dava usulüdür. Yargılama, HMK'daki basit yargılama usulüne göre yürütülür.
- İİK m.158 · Yargılama usulü
HMK m.316 vd. hükümlerine göre yürütülen, iflas davasının inceleme usulüdür. Madde bu usulün uygulanacağını ve davanın mutlaka duruşmalı görüleceğini belirtir.
- İİK m.173 · a) İtiraz veya şikayet olunmaması
İflas davasının incelenmesinde uygulanan, kanunda ayrıca düzenlenen yargılama usulüdür. Mahkeme incelemesini bu usulle yapar ve yalnız takip dosyasının ve belgelerin şekli denetimini esas alır.
- İİK m.228 · Üçüncü şahısların istihkak iddiaları
HMK m.316-322'de düzenlenen, dava konusu parasal değer ve niteliğine göre uygulanan yargılama usulüdür. Maddede bu usulün genel hükümler dairesinde uygulanacağı belirtilir.
- İİK m.251 · Borç ödemeden aciz vesikası
Yeni mal edinilmediği itirazının icra mahkemesinde görülmesinde uygulanan usuldür. Uyuşmazlık genel hükümler çerçevesinde bu usulle çözülür.
- İİK m.271 · Kaçırılan eşyayı takip hakkı
Maddenin ihtilaf halinde öngördüğü, mahkemenin meseleyi hızlı biçimde çözdüğü yargılama usulüdür. Hakim, uyuşmazlığı durum ve şartlara göre serbestçe takdir eder.
- İİK m.281 · İptal davalarında yargılama usulü
İptal davalarının HMK m.316-322 uyarınca görüleceğini ifade eden usul türüdür. Madde, davanın bu usulle görülüp hükme bağlanacağını açıkça öngörür.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.268 · 2. Ortakların kararlarına uyma zorunluluğu
Ortaklar ile tasfiye memurları arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde uygulanan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen hızlandırılmış yargılama yöntemidir. Maddenin son fıkrası bu usulün uygulanacağını belirtir.
- TTK m.437 · IV - Bilgi alma ve inceleme hakkı
Bilgi alma ve inceleme davasının görüleceği yargılama usulüdür. Davanın hızlı sonuçlanmasını sağlar.
- TTK m.546 · IV - Uygulanacak diğer hükümler
Yazılı yargılama usulünden daha basit ve çabuk işleyen, yalnızca kanunda sayılan davalar ve işler hakkında uygulanan yargılama usulüdür. Bu madde ile tasfiye memurları ile pay sahipleri arasındaki uyuşmazlıklar da bu usule bağlanmıştır.
- TTK m.1278 · C) Dispeç — I - Genel olarak — 1. Yaptırma yükümlülüğü
Mahkemenin dispecin gerekip gerekmediği konusundaki uyuşmazlığı çabuk sonuçlandırmak için uyguladığı usuldür. Üçüncü fıkra uyarınca bu uyuşmazlıkta bu usul uygulanır.
- TTK m.1283 · 3. Uygulanacak usul hükümleri
Türk Ticaret Kanununun 1283. maddesinde atıf yapılan, daha kısa ve hızlı ilerleyen yargılama usulüdür. Ayrıntıları 6100 sayılı Kanunun basit yargılamaya ilişkin hükümlerinde yer alır.
- TTK m.1521 · A) Şirket davalarında yargılama usulü
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen, duruşma ve yazılı aşamanın sadeleştirildiği yargılama türüdür. Bu maddede belirtilen davalarda kanun gereği uygulanır, dava değerine bağlı değildir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.316 · Basit yargılama usulüne tabi dava ve işler
Yazılı yargılama usulüne göre daha kısa ve hızlı işleyen, dilekçe ve duruşma sayısı bakımından sınırlandırılmış yargılama biçimidir. Uygulama alanı m.316 ile belirlenir.
- HMK m.317 · Dilekçelerin verilmesi
Kanunda sayılan dava türlerinde, yazılı yargılama usulünden daha kısa ve sade bir süreçle uygulanan yargılama biçimidir. Bu maddedeki kurallar yalnızca bu usulde işler.
- HMK m.322 · Uygulanacak hükümler
HMK'da daha sade ve hızlı işleyen, belirli dava ve işler için öngörülen yargılama türüdür. Hangi davalara uygulanacağı ilgili maddelerde belirlenir.
- HMK m.385 · Yargılama usulü
HMK m.316 vd.da düzenlenen, daha kısa ve esnek süreçli yargılama türüdür. Bu madde uyarınca çekişmesiz yargıda yalnızca işin niteliğine uygun düştüğü ölçüde uygulanır; dolayısıyla tüm kuralları olduğu gibi geçerli değildir.
- HMK m.447 · Diğer kanunlardaki yargılama usulü ile ilgili hükümler
6100 sayılı Kanunda yazılı yargılama usulü ile birlikte iki usulden biri olarak düzenlenen ve diğer kanunlardaki sözlü ve seri yargılama atıflarının karşılandığı usul. Kanun, sözlü ve seri yargılama usullerini ayrı usul olarak bırakmamıştır.
Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.251 · Basit yargılama usulü
Asliye ceza mahkemesinin, iddianame kabul edildikten sonra ve duruşma günü belirlenmeden önce uygulayabileceği, duruşma yapılmadan yazılı beyan ve savunma esasına dayanan özel yargılama usulüdür. Yalnız adli para cezasını veya üst sınırı iki yıl ve daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda söz konusu olur.
- CMK m.252 · Basit yargılama usulünde itiraz
Asliye ceza mahkemesinde, adli para cezasını veya üst sınırı iki yılı geçmeyen hapis cezasını öngören suçlarda, duruşma yapılmaksızın yazılı beyan ve savunma esasına dayanan alternatif yargılama usulüdür. Bu usulde verilen hükme karşı madde uyarınca itiraz edilebilir.
Türk Medeni Kanunu
- TMK m.138 · V. Redde itiraz ve yargılama usulü
Dava açılarak görülen, HMK'daki basit yargılama usulüne tabi yargılamadır. Mutlak butlan sebebine dayanan ret kararlarında uygulanır.
- TMK m.437 · II. Yargılama usulü
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda düzenlenen, duruşma ve yargılama işlemlerinin sadeleştirildiği yargılama türüdür. Madde bu usulün vesayet işlerinde uygulanacağını belirtir.
İş Mahkemeleri Kanunu
- İş Mah. K. m.7 · Yargılama usulü ve kanun yolları
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 318 ve devamındaki düzenlemelerle belirlenen, daha az şekilli ve hızlı ilerleyen yargılama biçimidir. İş mahkemeleri bu usulle çalışır. Dava türüne değil, mahkemenin bakış biçimine bağlıdır.
Gecekondu Kanunu
- Gecekondu Kanunu m.4
Bedele ilişkin anlaşmazlıkların mahalli asliye hukuk mahkemesinde görülme usulüdür. Bu usul, hızlı sonuçlanmayı amaçlayan daha sade bir yargılama düzenidir.
Kooperatifler Kanunu
- Kooperatifler Kanunu m.99 · G) Davaların niteliği ve muhakeme usulü
HMK'da düzenlenen, daha kısa sürede sonuçlandırılmasını amaçlayan yargılama usulüdür. Bu maddede yalnızca hangi usulün uygulanacağı belirtilmiş, usulün ayrıntıları HMK'ya bırakılmıştır.
Terim 8 kanunda daha geçiyor.
Karıştırılan kavramlar
Basit yargılama usulü ile genel dava usulü arasındaki fark nedir?
Madde kapsamındaki davalarda basit yargılama usulü uygulanır.
Bu maddenin kapsamı dışındaki davalarda, usule ilişkin genel hükümler uygulanır.
Yargılama süreci, delil ve duruşma düzeni bakımından farklılaşır; basit usulde yargılama daha hızlı ilerler.
Basit yargılama usulü ile seri muhakeme usulü arasındaki fark nedir?
Basit yargılama, iddianame kabulünden sonra ve asliye ceza mahkemesinde uygulanır; duruşma açılmadan yazılı savunma ile sonuçlanır.
Seri muhakeme, soruşturma aşamasında savcının teklifi ve şüphelinin müdafi huzurundaki kabulüyle uygulanır (CMK m.250).
İki usul farklı aşamada ve farklı makamın takdiriyle devreye girer. Bu madde yalnız kovuşturma aşamasındaki basit yargılamayı düzenler.
Yazılı yargılama ile basit yargılama usulü arasındaki fark nedir?
İlk derecede yazılı yargılama usulü uygulanmışsa istinafta da yazılı usul uygulanır.
İlk derecede basit yargılama usulü uygulanmışsa istinafta da bu usul geçerli olur.
İstinaf incelemesinin usulü, ilk derecedeki usul türüne göre belirlenir.
İlgili konular
- Basit yargılama usulüMedeni Usul Hukuku
- Gaiplerin ve kaçakların yargılanması, tüzel kişilerin soruşturmada ve kovuşturmada temsili, bazı suçlara ilişkin muhakeme usulüCeza Muhakemesi Hukuku
- Alacaklıları davet ve masanın idaresiİcra ve İflas Hukuku
- İflas yoliyle takip ve iflas yoliyle adi takipİcra ve İflas Hukuku
- İflas yolu ile takip, iflas davası, müşterek hükümlerİcra ve İflas Hukuku
- İptal davasıİcra ve İflas Hukuku
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2024/224 E., 2025/467 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.316, HMK m.317, HMK m.385, TTK m.546
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/251 E., 2025/468 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.316, HMK m.317, HMK m.385, TTK m.546
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/375 E., 2025/474 K., 14.07.2025İlgili madde: HMK m.316, HMK m.317, HMK m.385, TTK m.546
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.