Mahsup nedir?

Yabancı memlekette aynı kazanç ve iratlar üzerinden gelir vergisine veya benzeri bir vergiye tabi tutulmuş olma hâlinde, Türkiye'de aynı kazanç ve iratların ikinci kez vergilendirilmemesi anlamına gelir. Mahsup, vergi yükünün çifte ödenmesini önler; bağlı olduğu koşul yabancı vergiye tabi tutulmuş olmaktır.

Bir kaynaktan doğan zararın, başka bir kaynaktan elde edilen kazanç ve iratlardan düşülerek yalnızca kalanın vergiye esas alınmasıdır. Mahsup, zarar kaynağı ile kazanç kaynağı arasındaki ilişkiye bakılmaksızın, madde metninde istisna tutulan kazanç ve iratlar dışında yapılır.

Beyanname üzerinden hesaplanan gelir vergisinden, kanuna göre önceden kesilmiş vergilerin düşülmesi işlemidir. Mahsup, kesilen vergi tutarı ile beyanname vergisinin karşılaştırılmasına dayanır.

Ödenmiş emlak vergisinin gelir vergisinden düşülmesi işlemidir. Bu madde, 1980 yılı gelirleri bakımından bu düşümün yapılmamasını öngörür.

Peşin olarak ödenen verginin, ilgili yılın beyannamesinde hesaplanan gelir vergisinden düşülmesi işlemidir. Mahsup iki aşamalıdır: önce 1981 yılı vergisine, sonra 1982 yılı peşin vergisine yapılır.

Davalının yaptığı geçici ödemelerin, nihai olarak hükmedilen tazminat tutarından düşülmesidir.

Borçlunun yaptığı bir ödemenin birden çok borçtan hangisine karşılık sayılacağının belirlenmesidir. Ödeme tek olsa da borçlar birden çok olduğunda mahsup gerekir.

Yapılan bir ödemenin birden çok borçtan hangisine yüklendiğinin belirlenmesidir. Borç, mahsup yapılıncaya kadar ödenmiş sayılmaz; mahsup, ödemenin hangi borcu sona erdireceğini gösterir.

Kiraya verenin kiralananı geri almasıyla kurtulduğu giderlerin ya da kiralananı başka biçimde kullanarak elde ettiği veya kasten elde etmekten kaçındığı yararların kira bedelinden düşülmesidir.

Prim borcunun, Kurumun işverene olan borcundan veya katma değer vergisi iade alacağından düşülerek ödenmesidir.

Yersiz ödemenin, ilgilinin Kurumdan olan alacağından düşülmesi yoluyla geri alınmasıdır. Alacakların yersiz ödemelere mahsubu en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır; kanuni faiz kalan borca uygulanır.

İade edilecek tutarın işverenin Kuruma olan borçlarından düşülmesi suretiyle ödenmesidir. Madde, mahsubun öncelik sırasını belirler.

Borçlunun ödediği tutarların, ilgili borç türündeki taksit tutarlarına veya sosyal güvenlik mevzuatına göre borçlarına karşılık sayılması işlemidir. İhya edilen borçlarda ödemeler taksitlere, 2 nci madde kapsamındaki borçlarda ise 5458 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi hükmüne göre mahsup edilir.

Bozulan hükümden önce alınmış karar ve ilam harcının, yeni hükme ait harçtan düşülmesidir. Mahsup edilen tutar kadar ek harç ödenir; önceki harç geri alınmaz ve ayrıca iade edilmez.

Daha önce peşin olarak ödenmiş harcın, yeniden doğan harçtan düşülmesi işlemidir. Mahsup, iadei muhakeme talebinin haklı çıkması şartına bağlıdır.

Peşin ödenen harcın, takip sonunda doğan asıl harçtan düşülmesi işlemidir.

Ödenmiş MTS harcının, takip icra dairesinde devam ederse, icraya başvurma harcını aşan kısmının takip sonunda alınacak tahsil harcından düşülmesidir. Mahsup yalnız aşan kısım için yapılır.

İki karşılıklı borcun birbiriyle denkleştirilerek sona erdirilmesidir. Bu maddede, reddedilecek amme alacağının istihkak sahibinin amme idaresine olan muaccel borcuna karşılık sayılmasıdır; nakit ödeme yerine geçer.

Yapılan ödemenin amme alacağından düşülerek borcun kapatılmasıdır. Makbuz dışı veya yetkisiz memura yapılan ödemeler bu şekilde amme alacağına mahsup edilemez.

Yapılan ödemenin birden çok alacak kalemi arasında hangisine ya da hangilerine orantılı olarak sayılacağının belirlenmesidir. Madde ödemenin hangi alacak kalemine yazılacağını sıralı ölçütlerle belirler.

Haciz koyduran daireye artan bedelin, iştirak tarihi sırasına göre alacaklarına karşılık tutulup ödenmesi işlemidir.

Karşılıklı alacak ve borçların birbirinden düşülerek sonucun tek bir kalemde gösterilmesidir. Bu maddede mirasbırakanın mirasçıdan olan alacağı, mirasçının miras payından düşülür.

Kazandırılan malın değerinin, yükümlünün miras payından düşülmesi suretiyle karşılanmasıdır. Değer miras payını aşsa bile mahsup yapılabilir ve aşan kısım yükümlü tarafından terekeye ödenir.

Karşılıklı alacak ve borçların birbirine denkleştirilerek ödeme yerine geçirilmesidir. Bu maddede zilyedin ürün ve gider alacakları, geri verilecek şeyin değerinden düşülerek hesaplanır.

İşçi işe başlatıldığında, peşin ödenen bildirim süresi ücreti ile kıdem tazminatının, maddenin öngördüğü ödemelerden düşülmesidir. İşe başlatılmayan işçide bildirim süresi verilmemişse ya da ücret peşin ödenmemişse bu sürelere ait ücret ayrıca ödenir.

Aynı borç ilişkisinde karşılıklı alacak ve borçların birbiriyle denkleştirilmesidir. Burada SGK'nın ödediği ödenek, işverenin aylık ücret borcundan düşülür.

Başka nedenlerle verilmiş izinlerin yıllık izin süresinden düşülmesidir. Madde, işverence yıl içinde verilen diğer ücretli ve ücretsiz izinlerin ve dinlenme ile hastalık izinlerinin yıllık izne mahsup edilemeyeceğini öngörür.

Önceki dönemde ödenen kâr payı avanslarının, yeni avans kararında veya ilave dağıtımda hesaptan düşülmesidir. Mahsup yapılmadan ilave avans verilemez.

Karşılıklı borç ve alacakların birbirinden düşülmesidir. Bu maddede, portföy yönetim şirketinin üçüncü kişilere olan borç ve yükümlülükleri ile yatırım fonunun aynı kişilerden olan alacakları arasında mahsup yasaklanmıştır.

Yatırım kuruluşunun, kanuni ve akdi şartlar uyarınca yatırımcıya karşı ileri sürebileceği alacakların tazmin tutarından düşülmesidir. Yerine getirilmemiş takas yükümlülükleri için sermaye piyasası araçları da mahsup edilir.