Bono veya emre yazılı senet, çeklerin düzenlenmesi ve şekli

Bu madde, emre yazılı senet (bono) kavramının geçerlilik için taşıması gereken zorunlu unsurları sayar: senet metnindeki "bono" ya da "emre yazılı senet" ifadesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedel ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Kuralın muhatabı bono düzenleyen kişi ile bononun kıymetli evrak niteliğine dayanan hamil ve icra takibinde senedi inceleyen icra organıdır. Madde, alternatif unsurların (vade, ödeme yeri, düzenlenme yeri) yokluğunda uygulanacak yedek kuralları düzenlemez (m.777). Poliçe hükümlerinin bonoya uygulanması (m.778), zamanaşımı ve sebepsiz zenginleşme (m.749-751, m.732), bedelin ve vadenin ayrıntılı hesabı (m.776 çerçevesinde ayrıca m.711, m.703 vd.) ve avalin koşulları (m.700-702) bu maddenin kapsamı dışındadır.

Unsurlar: hangi kavramlar bilinmeli?

Zorunlu (kesin) şekil koşulu

Maddede sayılan ve bulunmadığında senedin bono niteliğini kaybetmesine yol açan unsurlardır. Bunların yokluğu, senedin 'emre yazılı ödeme vaadi' ya da adi senet olarak değerlendirilmesine neden olur.

Kayıtsız ve şartsız ödeme vaadi

Düzenleyenin belirli bir bedeli başka bir olayın gerçekleşmesine bağlamadan ödeyeceğini taahhüt etmesidir. Senedin arkasına konulan, ödemeyi başka bir olaya bağlayan ibare bu unsuru ortadan kaldırabilir.

Lehtar

Bononun ödeneceği kişidir; gerçek kişide ad soyad, tüzel kişide unvan veya ad yazılır. Lehtarın yazılması bonoyu nama yazılı hâle getirmez; menfi emir kaydı gerekir.

Düzenlenme yeri

Senedin düzenlendiği yerdir. Açıkça yazılmamışsa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır (m.777 yedek kuralı).

Emre yazılı senet ifadesi

Senet metninde bono karşılığı olarak kullanılan kelimedir. Senet Türkçe dışında yazılmışsa o dildeki karşılığı yazılmalıdır; birden fazla dil kullanılmışsa ödeme vaadinin yazıldığı dildeki karşılık esas alınır.

Unsurlar: hangi şartlar aranır?

• Senet metninde "bono" veya "emre yazılı senet" ifadesi bulunmalıdır; senet Türkçe dışında bir dille yazılmışsa o dildeki karşılık kullanılmalıdır.
• Kayıtsız ve şartsız, belirli bir bedeli ödeme vaadi bulunmalıdır; bu vaat başka bir olaya bağlanmamalıdır.
• Vade belirtilmelidir; ancak vade yoksa senet görüldüğünde ödenecek bono sayılır (m.777).
• Ödeme yeri belirtilmelidir; ödeme yeri yoksa düzenlenme yeri ödeme yeri sayılır (m.777).
• Kime veya kimin emrine ödeneceği, yani lehtarın adı yazılmış olmalıdır.
• Düzenlenme tarihi yazılmış olmalıdır ve bu tarih bir günü göstermelidir.
• Düzenlenme yeri belirtilmelidir; yoksa düzenleyenin adının yanındaki yer esas alınır (m.777).
• Düzenleyenin imzası bulunmalıdır; bu imza el yazısıyla atılmalıdır.
• Bedel, yazı ve rakamla birlikte veya yalnız birinde birden fazla gösterilmişse, yazıyla gösterilen bedel üstün tutulmalı; birden fazla bedel farklıysa en az olan bedel geçerli sayılmalıdır.
• Yazıyla ifade edilen bedel farklı anlamlara gelebilecek biçimde yazılmamalıdır; aksi hâlde kayıtsız şartsız bedel bulunmamış olur.
• Bedel TL ya da yabancı para olabilir; ancak bedelin hangi ülke parası olduğu belirsizse bu unsur eksik sayılır.

Unsurlar: hangi sonuçları doğurur?

• Zorunlu unsurlardan biri eksikse senet bono niteliğini kaybeder ve kambiyo senedi olarak takibe konu edilemez.
• Bono ifadesi yoksa senet emre yazılı ödeme vaadi sayılır.
• Düzenlenme tarihi bulunmayan senet bono niteliği taşımaz ve adi senet sayılır.
• Vade yazılmamışsa senet görüldüğünde ödenecek bono sayılır.
• Alternatif unsurlardan ödeme yeri ve düzenlenme yeri yazılmamışsa yedek kurallar devreye girer (m.777).
• Yabancı para bedelli bono, efektif ya da aynen ödeme kaydı olmadan TL ile ödenebilir.
• Kayıtsız ve şartsız olmayan ya da bedeli belirsiz bir senet bono niteliğini taşımaz.
• Senede konulan ve ödemeyi başka bir olaya bağlayan ibare bononun kayıtsız şartsız niteliğini ortadan kaldırabilir.
• Lehtar bölümündeki değişiklikler, keşideci tarafından paraf edilmedikçe geçerli olmaz.

Unsurlar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bono ifadesinin bulunmamasını yalnız bir eksiklik sayıp senedi bono olarak takibe konu etmek; bu durumda senet emre yazılı ödeme vaadi sayılır.
• Vadesi yazılmayan bonoyu geçersiz saymak; oysa vade yoksa senet görüldüğünde ödenecek bono kabul edilir (m.777).
• Ödeme yeri yazılmamasını bonoyu geçersiz saymak; ödeme yeri yoksa düzenlenme yeri ödeme yeri sayılır (m.777).
• Bedeli yabancı para olan bonoda gecikmede kuru yanlış belirlemek; efektif ya da aynen ödeme kaydı yoksa TL ile ödenebileceğini ve alacaklının seçim hakkını gözden kaçırmak.
• Yazı ve rakamla birden çok bedelin farklı olması hâlinde yazıyla yazılan bedeli değil, rakamla yazılanı esas almak.
• Bedelin yazıyla farklı anlamlara gelebilecek biçimde yazılmasında senedi hâlâ bono saymak; bu durumda kayıtsız şartsız bedel bulunmadığı için bono niteliği yoktur.
• Düzenlenme yeri ve düzenlenme tarihi eksikliklerini birbirine karıştırmak; tarih eksikliği senedi bono niteliğinden çıkarır, yer eksikliği için yedek kural uygulanır.
• Lehtarın keşideci ile aynı kişi olduğu hâlde bono düzenlenmiş saymak; keşideci kendi lehine bono düzenleyemez.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Zorunlu unsurlardan birinin bulunmaması senedi bono niteliğinden çıkarır; bu durumda senet kambiyo senedi olarak icra takibine konu edilemez. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/995 E., 2023/825 K., 20.09.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2024/346 E., 2025/59 K., 19.02.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2022/707 E., 2023/423 K., 10.05.2023)
• Düzenlenme tarihi bulunmayan senedin bono sayılmayacağı ve adi senet hükmünde olduğu kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/91 E., 2023/105 K., 22.02.2023)
• Bedelin yazı ile belirlenmesinde farklı anlamlara gelebilecek ifadeler kullanılmışsa senet kayıtsız şartsız bedel içermediği için bono niteliğini taşımaz kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/607 E., 2023/626 K., 14.06.2023)
• Senedin arkasına konulan, ödemeyi başka bir olaya bağlayan kayıtların bononun muayyenlik ve kayıtsız şartsızlık niteliğini ortadan kaldırdığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/607 E., 2023/626 K., 14.06.2023)
• Bononun belirlilik ilkesi gereği bütün unsurlarının açık ve yoruma elverişli olmayacak biçimde belirgin olması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/995 E., 2023/825 K., 20.09.2023; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2025/150 E., 2025/742 K., 28.05.2025)
• Bononun teminat senedi niteliği taşıdığına dair kayıt yoksa bono, m.776'daki unsurları taşıdığı sürece kambiyo senedi olarak değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/91 E., 2023/105 K., 22.02.2023)
• Kefalet limiti ile sınırlı avalist sorumluluğu gibi hallerde de senedin m.776 unsurlarını taşıması ön koşul olarak görülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/995 E., 2023/825 K., 20.09.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bononun kambiyo senedi niteliğini ileri süren alacaklı, senedin m.776'daki unsurları taşıdığını ispatlamakla yükümlüdür; ispat senedin kendisi ile yapılır.
• Senedin zorunlu unsurlarının eksikliğini savunan borçlu, bu eksikliği senedin kendisinden hareketle ileri sürer; belge üzerinde yapılan inceleme yeterlidir.
• Düzenlenme tarihinin açıkça okunamaması hâlinde gerçek tarihin belirlenmesi için bilirkişi incelemesi yapılması gerekir; bu inceleme tarafların delil sunmasına bağlıdır.
• Lehtar bölümündeki değişikliklerin keşideci tarafından paraf edilmiş olduğunu ileri süren taraf, bu paraf ile ispat yükünü taşır.
• Senedin bono olduğu, muhatabın imzası veya düzenleyen imzasının el yazısı olup olmadığı gibi hususlarda taraflar yazılı delil ve bilirkişi raporuyla yargılamaya yardımcı olur.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.777: Vade, ödeme yeri ve düzenlenme yeri yazılmadığında uygulanacak yedek kuralları düzenler; bu alternatif unsurların eksikliğinin sonucunu belirler.
• 6102 m.778: Bonoya, niteliğine aykırı düşmedikçe poliçe hükümlerinin uygulanacağını öngörür; bu nedenle m.776'daki unsurların yanında poliçe kurallarının da bonoda işlemesini sağlar.
• 6102 m.711: Yabancı para bedelli senetlerin ödenmesine ilişkin kuralları düzenler; m.776 bedelin TL veya yabancı para olabileceğini belirtirken ayrıntıyı bu maddeye bırakır.
• 6102 m.749: Bonoya uygulanan zamanaşımı sürelerini düzenler; senedin bono niteliği ile zamanaşımı rejimi birlikte değerlendirilir.
• 6102 m.732: Müracaat hakkını kaybeden hamile düzenleyene karşı sebepsiz zenginleşme davası açma imkânı tanır; zorunlu unsurları taşımayan senet bakımından bu yol gündeme gelebilir.

Bu madde, bono niteliğinin hangi unsurların eksikliğinde kaybolacağını, vadesi gösterilmeyen bonoda vadenin nasıl belirleneceğini ve bononun düzenlendiği yerin tespitini düzenler. Hükümler, bono düzenleyicisi ve bononun lehdarı ile sonraki hamilleri bakımından uygulanır. Bu madde, 776. maddede sayılan zorunlu unsurların tek tek içeriğini düzenlemez (m.776). Bono ödeme vaadinin ayrıntılı kuralları, yani bedel, vade ve ödeme yeri konusundaki genel düzenlemeler bu maddede yer almaz. Senedin iptali ve zayi hâli bu maddenin kapsamı dışındadır; kıymetli evrakın iptali usulü ayrı hükümlere bağlıdır (m.652). Bononun kambiyo senedi olarak ileri sürülmesi ve ödenmemesi hâlinde başvurulacak takip yolları da bu maddede düzenlenmez.

Unsurların bulunmaması: hangi kavramlar bilinmeli?

Bono

Kanunda belirtilen zorunlu unsurları taşıyan, belirli bir bedelin kayıtsız şartsız ödenmesi vaadini içeren senettir. Unsurlardan birinin eksik olması hâlinde senet bono sayılmaz.

Vadesi gösterilmemiş bono

Vadesi yazılmamış bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır. Bu durumda vade, senedin görüldüğü an olarak kabul edilir.

Ödeme yeri

Bononun ödeneceği yerdir. Açıklık bulunmadığında düzenlendiği yer ve düzenleyenin yerleşim yeri ile birlikte aynı yer sayılır.

Düzenleyenin yerleşim yeri

Bonoyu düzenleyen kişinin yerleşim yeridir. Açıklık yoksa senedin düzenlendiği ve ödeme yeri ile aynı yer sayılır.

Düzenlendiği yer gösterilmeyen bono

Düzenleme yeri senette belirtilmemiş bonodur. Bu hâlde, düzenleyenin adının yanında yazılı yer düzenleme yeri kabul edilir.

Unsurların bulunmaması: hangi şartlar aranır?

• Senedin bono sayılabilmesi için 776. maddede gösterilen unsurların tamamını içermesi bulunmalıdır; bu unsurlardan birinin eksik olması hâlinde senet bono sayılmaz.
• Bono niteliğinin kazanılması için, 2. ila 4. fıkralardaki hâllerin saklı kalması şarttır; bu fıkralar 1. fıkradaki kuralın istisnalarını oluşturur.
• Vadesi gösterilmemiş senedin bono sayılabilmesi için, görüldüğünde ödenmesi şartının kabul edilmesi gerekir.

Unsurların bulunmaması: hangi sonuçları doğurur?

• Zorunlu unsurlardan birini içermeyen senet bono sayılmaz; bu senet bono hükümlerine göre kambiyo senedi niteliği kazanmaz.
• Vadesi yazılmayan bono, görüldüğünde ödenecek bono sayılır ve vadesiz bono olarak hukuki sonuç doğurur.
• Açıklık bulunmadığı takdirde senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve düzenleyenin yerleşim yeri aynı yer kabul edilir.
• Düzenlendiği yer gösterilmemişse senet, düzenleyenin adının yanında yazılı yerde düzenlenmiş sayılır.
• Madde yalnızca bono niteliğinin kaybolması ve bazı tamamlayıcı yer ile vade kurallarını düzenler; hükmün niteliği emredici olarak metinden açıkça çıkmamaktadır.

Unsurların bulunmaması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bono niteliğini kaybetmiş senedi hâlâ kambiyo senedi gibi değerlendirmek; eksik unsurun varlığında senet bono sayılmaz.
• Vadesi yazılmamış bonoyu vadesiz bırakmak yerine görüldüğünde ödenecek bono olarak değerlendirmemek.
• Düzenleme yeri gösterilmeyen senet için yer tespitini ad yanındaki yerden değil, başka bir kaynaktan yapmak.
• Açıklık yokken üç yeri ayrı yerler gibi ele almak; bu hâlde üçü aynı yer sayılır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ad yanında yazılı yerin düzenleme yeri sayılması, yer belirlemesinde ilk başvurulacak yedek ölçüt olarak uygulanmaktadır. (Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2022/2889 E., 2026/493 K., 06.03.2026)
• Bononun iptali davalarında, senedin unsurları taşıyıp taşımadığı incelenerek bono niteliği belirlenmekte, bu niteliğe göre iptal hükümleri uygulanmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2026/239 E., 2026/743 K., 17.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2023/1581 E., 2023/1543 K., 11.10.2023)
• Davaya konu senedin unsurları taşıdığının kabul edilmesi hâlinde 777. maddenin 1. fıkrası ile birlikte 778. madde değerlendirmeye alınmaktadır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2025/1191 E., 2025/1457 K., 11.09.2025)
• Bono niteliğinin tartışıldığı uyuşmazlıklarda 776 ila 779. maddelerin birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2024/940 K., 05.11.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Bono niteliğini ileri süren taraf, senedin 776. maddedeki unsurları taşıdığını senedin kendisiyle ispatlar.
• Unsurlardan birinin eksik olduğunu ileri süren taraf, bu eksikliği senedin metninden ortaya koyar; senedin yazılı metni birincil delildir.
• Vadesi yazılmayan senet için görüldüğünde ödeme iddiasını ileri süren taraf, senedin vade bilgisi taşımadığını senet metni üzerinden gösterir.
• Düzenleme yerinin tespitinde, senette yazılı ad yanındaki yer ile düzenleme yerinin farklı olduğunu iddia eden taraf bunu yazılı belgeyle ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.776: Bononun zorunlu unsurlarını sayar; 777. madde bu unsurlardan birinin eksik olmasının sonucunu belirler ve 1. fıkrada ona atıf yapar.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 778. maddesi, bonolar hakkında poliçeye ilişkin hangi hükümlerin kıyasen veya doğrudan uygulanacağını belirler. Düzenlediği konular; poliçe hükümlerinin bono bakımından geçerli olduğu fıkra-bazlı yollamalar (ciro, vade, ödeme, ödememe hâlinde başvuru, araya girme, suretler, değiştirme, zamanaşımı, iptal, tatil günleri ve süreler, kanunlar ihtilafı), ikinci fıkrada sayılan ek hükümler ve avale ilişkin maddeler ile aval hesabına dair dördüncü fıkradır. Madde bono tanımını, bononun unsurlarını ve bononun kendine özgü hükümlerini düzenlemez. Bononun düzenlenmesi ve unsurları (m.756 vd. ile bono hükümleri), poliçenin ayrıntılı kuralları ve çıkarılmasına ilişkin 598 ve devamı maddeler ile bononun genel hükümleri bu maddenin kapsamında değildir. Bononun niteliğine aykırı düşen poliçe hükümlerinin uygulanmayacağı da ayrıca bu maddenin birinci fıkrasındaki sınırlamadan çıkar.

Uygulanacak hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

Bononun niteliği

Bononun kendine özgü yapısı; bir hükmün bono bakımından uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen ölçüt. Poliçeye ilişkin bir hüküm bononun niteliğine aykırı düşüyorsa bono hakkında uygulanmaz.

Yollama (atıf) yoluyla uygulama

Poliçe hükümlerinin bono bakımından da geçerli sayılması tekniği. Bu yolla uygulanan hükümler bono için kanun koyucu tarafından ayrıca yeniden yazılmamıştır, ancak bononun niteliğine aykırı olmadığı ölçüde geçerlidir.

Aval

Poliçede veya bononda üçüncü bir kişinin ödeme yükümlülüğünü güvence altına almak üzere verilen teminat işlemi. Bu maddede avale ilişkin 700 ilâ 702 nci maddeler bonolara doğrudan uygulanır.

Aval hesabı

Avalin hangi kişi hesabına verildiğinin senet üzerinde gösterilmesi. Gösterilmemesi hâlinde, dördüncü fıkraya göre aval bononun düzenleyicisi hesabına verilmiş sayılır.

Uygulanacak hükümler: hangi şartlar aranır?

• Senedin bono niteliğinde olması gerekir; bu madde yalnız bono bakımından uygulanır.
• İlgili poliçe hükmünün bononun niteliğine aykırı düşmemesi gerekir; aykırılık varsa o hüküm bono hakkında uygulanmaz.
• Birinci fıkranın (a) ila (j) bentlerinde sayılan poliçe hükümlerinden biri uygulanacaksa, o hükmün bentte gösterilen madde aralığında yer alması gerekir.
• İkinci fıkrada sayılan özel hükümlerin (674, 675, 676, 677, 678, 679, 680, 697 nci maddeler) bono hakkında uygulanabilmesi için ilgili hükmün kapsamındaki durumun bono ilişkisinde ortaya çıkmış olması gerekir.
• Avale ilişkin 700 ilâ 702 nci maddelerin uygulanabilmesi için bonoda aval işleminin bulunması gerekir.
• Aval hesabının gösterilmemesi hâlinde dördüncü fıkranın uygulanabilmesi için 701 inci maddenin dördüncü fıkrasında öngörülen durumun varlığı gerekir.

Uygulanacak hükümler: hangi sonuçları doğurur?

• Birinci fıkranın (a) ila (j) bentlerinde sayılan poliçe hükümleri, bononun niteliğine aykırı düşmedikçe bono hakkında da geçerlidir.
• Bononun niteliğine aykırı düşen bir poliçe hükmü bono hakkında uygulanmaz.
• İkinci fıkradaki hükümler, ilgili durum bono ilişkisinde ortaya çıktığında bono hakkında da uygulanır.
• Üçüncü fıkraya göre avale ilişkin 700 ilâ 702 nci maddeler bonolar hakkında uygulanır.
• Dördüncü fıkraya göre aval hesabı gösterilmemişse aval bononun düzenleyicisi hesabına verilmiş sayılır.
• Bu maddenin bono hakkında uygulanmasına bağlanan sonuçlar, bononun kendi düzenlenme şekline ilişkin hükümleri değiştirmez.

Uygulanacak hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci fıkradaki yollamaları tümüyle ve koşulsuz uygulamak; bononun niteliğine aykırı düşen poliçe hükümlerinin uygulanmayacağını gözden kaçırmak.
• İkinci fıkradaki tekil yollamaları birinci fıkradaki kurumsal yollama ile karıştırmak ve her iki fıkranın kapsamını aynı saymak.
• Dördüncü fıkrayı aval hesabı gösterilmemesi dışındaki durumlara genişletmek.
• Avale ilişkin 700 ilâ 702 nci maddelerin bonolar hakkında uygulandığını, aval işlemi bulunmadan da uygulanacağını sanmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bono açıkça emre yazılı olmasa da ciro ve zilyetliğin geçirilmesi yoluyla devredilebileceği kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2025/1191 E., 2025/1457 K., 11.09.2025)
• Bonoda faiz şartı ve ödenecek bedele ilişkin beyanların değerlendirilmesinde 676 ncı maddenin 778 inci maddenin atfıyla uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2025/1388 E., 2025/1625 K., 24.09.2025; Hukuk Genel Kurulu, 2021/862 E., 2023/174 K., 08.03.2023)
• Avale ilişkin hükümlerin 778 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca bonolar hakkında da uygulandığı kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/2069 E., 2026/672 K., 09.04.2026)
• Bonoda 680 inci maddenin 778 inci madde yollamasıyla uygulanabildiği kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2022/2128 E., 2023/2162 K., 22.12.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bonoya dayanan alacağı ileri süren taraf, bononun düzenlenmiş ve geçerli bir senet olduğunu bono metni ile ispatlar.
• Bono üzerindeki ciro zinciri ve zilyetlik, alacağın devir yoluyla kendisine geçtiğini ispatlamak isteyen tarafça belgelenir.
• Aval işleminin varlığını ileri süren taraf avali bono üzerindeki aval kaydı ile ispatlar; aval hesabının gösterilmediğini ileri süren taraf bu durumu bono metninden gösterir.
• Ödeme veya yetkisiz imza gibi savunmaları ileri süren taraf bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.681: Ciroya ilişkin hükümdür; bono açıkça emre yazılı olmasa da ciro yoluyla devredilebilmesinin dayanağı olarak birinci fıkranın (a) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.676: Ödenecek bedele dair çeşitli beyanlara ilişkindir ve ikinci fıkranın (c) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.680: Açık poliçeye ilişkindir ve ikinci fıkranın (f) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.700: Avale ilişkin genel hükümlerden biridir; üçüncü fıkra gereğince bonolar hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.701: Aval hesabının gösterilmemesi hâlinin dayanağıdır; dördüncü fıkra bu fıkrada öngörülen durumu bono bakımından sonuçlandırır.
• 6102 sayılı Kanun m.702: Avale ilişkin üçüncü fıkrada sayılan maddelerden biridir ve bonolar hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.697: Üçüncü bir kişinin yerleşim yerinde ödeme şartına ilişkindir; ikinci fıkranın (a) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.674: Üçüncü bir kişinin veya muhatabın başka yerdeki yerleşim yerinde ödeme şartına ilişkindir; ikinci fıkranın (a) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.675: Faiz şartına ilişkindir; ikinci fıkranın (b) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.677: Geçerli olmayan imzanın sonuçlarına ilişkindir; ikinci fıkranın (d) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.678: Yetkisiz kimsenin imzasına ilişkindir; ikinci fıkranın (e) bendiyle bono hakkında uygulanır.
• 6102 sayılı Kanun m.679: Yetkiyi aşan kimsenin imzasına ilişkindir; ikinci fıkranın (e) bendiyle bono hakkında uygulanır.

TTK m.779, bonoyu düzenleyenin sorumluluğunu ve görüldükten belirli süre sonra ödenmesi şart olan bonolarda ibraz süresinin nasıl işlediğini düzenler. Düzenleyenin, bonoyu kabul eden poliçe keşidecisi gibi sorumlu tutulmasını; bu tür bonolarda ibraz süresinin hangi süreler içinde yapılması gerektiğini ve ibrazın düzenleyen tarafından nasıl doğrulanacağını ve doğrulamaktan kaçınılırsa protestonun nasıl sonuç doğuracağını kapsar. Madde yalnızca bono düzenleyenine ilişkindir; poliçe, çek veya ciranta gibi diğer kambiyo senedi borçlularının sorumluluğunu düzenlemez. Bononun vade, ibraz süresi ve ibraz süresi içinde yapılmış ibrazın hukuki sonuçlarını ayrıntılı olarak düzenlemez (m.693 ve ilgili hükümler). Kambiyo senedine özgü usul kurallarını, protesto düzenlenmesinin şekil ve zamanını ve icra takibine ilişkin hükümleri de bu maddede aramak gerekmez (m.776 ve devamı, m.693 ve izleyen maddeler).

Düzenleyenin sorumluluğu: hangi kavramlar bilinmeli?

Düzenleyen

Bonoyu yazan ve kendi borcunu üstlenen kişidir. Bu sıfatıyla bono bakımından asıl borçludur ve sorumluluğu poliçe kabulcüsü ile aynıdır.

Görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi şart olan bono

Vadesi, bononun düzenleyene ibrazından itibaren belirli bir süre sonra gelen bonodur. Bu tür bonoda ibraz, vadenin hesaplanmasına esas olduğundan ibraz süresi ayrıca önem taşır.

İbraz kaydı

Düzenleyenin bononun kendisine ibraz edildiği gününü bono üzerine yazıp imzalaması ile oluşan kayıttır. Süre bu kayıt tarihinden işlemeye başlar.

Protesto

Düzenleyenin ibraz gününü işaret etmeyi reddetmesi halinde ibrazın resmi biçimde saptanmasıdır. Bu durumda süre protesto gününden başlar.

Düzenleyenin sorumluluğu: hangi şartlar aranır?

• Bononun düzenleyen tarafından düzenlenmiş olması ve düzenleyenin bu sıfatıyla bono borcunu üstlenmiş olması gerekir.
• Bononun görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi şartıyla düzenlenmiş olması halinde, düzenleyene ibrazın m.693'te yazılı süreler içinde yapılması gerekir.
• Düzenleyene ibraz edildiğinin bono üzerine ibraz gününü yazıp imzalayarak doğrulanması gerekir; süre bu kayıt tarihinden işlemeye başlar.
• Düzenleyen ibraz gününü işaret etmekten kaçınırsa ibrazın protestoyla belirlenmesi gerekir; bu durumda süre protesto gününden işlemeye başlar.
• Düzenleyenin sorumluluğu, bononun kendisinden ödenmesi için poliçe kabulcüsünün sorumluluğu ile aynı ölçüde doğar.

Düzenleyenin sorumluluğu: hangi sonuçları doğurur?

• Düzenleyen, bonoyu kabul eden poliçe kabulcüsü gibi sorumlu olur ve bono bedelinden bu sıfatla borçlanır.
• Görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi şartlı bonoda ibraz m.693'teki süreler içinde yapılmazsa vade hesabı ve bono hakkının korunması bakımından sonuç doğar.
• Düzenleyen ibraz gününü bono üzerinde yazıp imzalayarak ibrazı doğrularsa süre o tarihten işlemeye başlar.
• Düzenleyen ibraz kaydından kaçınırsa ibraz protestoyla belirlenir ve süre protesto gününden işlemeye başlar.
• Bu maddedeki sorumluluk, düzenleyenin kendi borcu olduğundan, düzenleyene karşı ibraz tarihinin değişmesi tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Düzenleyenin sorumluluğu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi şartı bulunmayan bonolara ikinci ve üçüncü fıkradaki ibraz süresi kuralını uygulamak.
• Düzenleyenin ibraz kaydından kaçınmasını ibrazın yapılmadığı sonucuna bağlamak; m.779/3 bu durumda protestoyu ibraz yerine geçirir.
• Süreyi ibraz tarihinden değil, bononun düzenlendiği tarihten saymak; metin süreyi ibraz kaydı veya protesto gününden başlatır.
• Düzenleyenin sorumluluğunu poliçe kabulcüsünün sorumluluğundan farklı biçimde kurmak; m.779/1 bu ikisini eşitler.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bono 6102 sayılı Kanun'un 776-779. maddeleri arasında düzenlenmiş kambiyo senedi olarak ele alınmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/1053 E., 2022/1065 K., 06.10.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2020/753 E., 2021/1687 K., 30.12.2021; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2019/804 E., 2021/270 K., 25.02.2021; İstanbul 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/9 E., 2024/298 K., 18.04.2024)
• Bonoya ilişkin uyuşmazlıklarda davacının senedi düzenleyen olarak sorumluluğunu ve senedin kambiyo niteliğini ileri sürdüğü, mahkemelerin de bu çerçevede değerlendirme yaptığı görülmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2024/940 K., 05.11.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2019/1848 E., 2023/292 K., 23.02.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bonoyu takip eden alacaklı, düzenleyenin bono borçlusu olduğunu ve senedin kambiyo niteliğini senet metni ile ispatlar. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi, 2024/1466 E., 2024/940 K., 05.11.2024; İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2019/1848 E., 2023/292 K., 23.02.2023)
• Görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi şartlı bonoda ibrazın süresi içinde yapıldığını ispat yükü ibraz iddiasında bulunan tarafa aittir; ibraz kaydı bono üzerindeki düzenleyen imzası ile ispatlanır.
• Düzenleyen ibraz kaydının yapılmadığını ileri sürüyorsa bu savunmayı ispat etmekle yükümlüdür; ibrazın protestoyla saptanması bu durumda belirleyici belgedir.
• İmzanın düzenleyene ait olmadığını iddia eden taraf bu iddiasını ispatlar. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2019/1848 E., 2023/292 K., 23.02.2023)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.693: Görüldüğünden belirli süre sonra ödenmesi şartlı bonolarda düzenleyene ibraz için gereken süreleri belirler; bu madde o süreleri atıfla kullanır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.776: Bonoyu tanımlayan ve bono hükümlerinin uygulanmasının dayanağı olan genel düzenlemedir; m.779 bu çerçevede düzenleyenin sorumluluğunu belirler.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 780. maddesi, çekin geçerlilik için taşıması gereken zorunlu ve alternatif unsurları ile çek alacaklılarının karekod aracılığıyla çek hesabına ilişkin verilere erişimini düzenler. Düzenleme; çekin dil ve "çek" kelimesi, kayıtsız şartsız havale, muhatabın ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenleme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka seri numarası ve karekod unsurlarını kapsar. Hüküm, düzenleyen, muhatap banka ve hamil gibi çek ilişkisinin taraflarına çekin şekil koşulları bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında; düzenleme ve ödeme yeri gibi alternatif unsurların ayrıntısı (m.781), kabul ve ciro gibi çekten doğan işlemler (m.784 ve sonrası), ibraz süreleri (m.796), karşılıksız işlemi ve bankanın sorumluluğu ile çek hesabının açılması ve kapatılması (5941 sayılı Çek Kanunu) yer alır.

Unsurlar: hangi kavramlar bilinmeli?

Çek

Kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için muhatap bankaya yazılmış havaleyi içeren, görüldüğünde ödenmek üzere düzenlenen kambiyo senedidir. Vadesi yoktur; ibraz süresi vardır.

Havale

Düzenleyenin muhatap bankaya, çekte yazılı bedeli hamile ödeme emridir. Bedelin ödenmesinin bir koşula bağlanmaması gerekir.

Muhatap

Çekte ödeyecek kişi olarak gösterilen ve ticaret unvanı yazılması zorunlu olan kişidir. Çekte muhatabın banka olması gerekir; banka dışında bir kişinin gösterilmesi halinde senet çek olmaz.

Karekod

Çek hesabı sahibi ve düzenleyene ilişkin verilere erişim sağlayan iki boyutlu koddur. Banka tarafından verilen seri numarası ile birlikte çekte bulunması zorunludur.

Seri numarası

Banka tarafından çeke verilen numaradır. Madde metnine göre 2016 değişikliğiyle zorunlu unsurlar arasına eklenmiştir.

Risk Merkezi

5411 sayılı Bankacılık Kanunu ek 1. madde uyarınca kurulan Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezidir. Karekod okutma ve bilgi paylaşım sistemini oluşturur.

Unsurlar: hangi sonuçları doğurur?

• Çekte "çek" kelimesi, havale, muhatap unvanı, düzenleme tarihi ve yeri, imza, seri numarası ve karekod bulunmazsa senet çek sayılmaz; madde 781 uyarınca bu unsurlardan birini taşımayan senet çek niteliği taşımaz.
• Ödeme yeri yazılmamışsa muhatabın unvanının yanındaki yer ödeme yeri kabul edilir.
• Muhatabın unvanı yanında birden fazla yer gösterilmişse çek ilk gösterilen yerde ödenir.
• Muhatabın unvanı yanında ödeme yeri yoksa çek muhatabın merkezinin bulunduğu yerde ödenir.
• Çekte ödemenin bir şarta bağlanması halinde çek geçersiz olur.
• Çekte faiz kaydı yazılırsa bu kayıt yazılmamış sayılır, çek geçerliliğini korur.
• Çek alacaklısı, elindeki çek ile çek hesabı sahibi ve düzenleyene ilişkin verilere karekod aracılığıyla erişebilir; bu erişim rıza aranmaksızın sağlanır.
• Karekod ile erişilen verilerin hangi kapsamda sunulacağı ve karekodun tanım ve içeriği, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığının müştereken çıkaracağı tebliğle belirlenir.

Unsurlar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Banka dışında bir kişinin muhatap gösterildiği senedi, çek hükümlerine göre değerlendirmek; bu durumda senet adi havale hükmündedir.
• Bedelin bir şarta bağlandığı kaydı "yazılmamış sayılır" diye geçersiz kabul etmek; madde metni çeki geçersiz kıldığını söyler, faiz kaydıyla karıştırmamak gerekir.
• Ödeme yeri ve düzenleme yeri alternatif unsur olduğu halde zorunlu unsur gibi aramak ve eksikliğinde çeki geçersiz saymak.
• Keşide tarihinin yalnız yılının yazılmasının yeterli olduğunu düşünmek; gün, ay ve yılın birlikte yazılması gerekir.
• Seri numarası ve karekod unsurlarını 15/7/2016 öncesi düzenlenmiş çeklere de aynı şekilde uygulamak; madde metninde açık geçiş hükmü yoktur ve bu konu tartışmalıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Çekin keşide tarihinin yalnız yıl olarak yazılmasının yeterli olmadığı, gün, ay ve yılın birlikte belirtilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2022/1165 E., 2022/1133 K., 15.08.2022)
• Çekte bulunması gereken unsurların eksikliğinin, çekin senet niteliğini ortadan kaldırdığı ve senedin çek olarak takibe konu edilemeyeceği kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1999 E., 2026/543 K., 17.03.2026)
• Bedelin ödenmesine ilişkin kayıtsız şartsız havale unsurunun, çekin ödeme aracı niteliğinin temelini oluşturduğu ve bu unsur bulunmadığında çekin çek sayılamayacağı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2023/1412 E., 2026/294 K., 16.02.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/1715 E., 2026/62 K., 22.01.2026)
• Muhatap bankanın çek bedelini ödemekle yükümlü olması nedeniyle, karekod ve seri numarası gibi unsurların çekin takibinde belirleyici olduğu kabul edilmektedir. (Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2024/1358 E., 2026/111 K., 28.01.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Çek niteliğini ileri süren hamil, senedin 780. maddedeki zorunlu unsurları taşıdığını senedin kendisiyle ispatlar.
• Senedin çek olmadığını ileri süren karşı taraf, eksik unsuru senet metninden göstererek savunmasını ispatlar.
• Bedelin ödeme nedeni ile bedelsiz olduğunu iddia eden taraf, bu iddiayı yazılı delille ispatlamakla yükümlüdür. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/1715 E., 2026/62 K., 22.01.2026)
• Çekin avans çeki olduğu iddiası, bu iddiayı ileri süren tarafça ispatlanmalıdır. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1998 E., 2026/600 K., 06.04.2026)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.781: Ödeme yeri ve düzenleme yeri alternatif unsurların tamamlayıcı kurallarını düzenler; ödeme yeri yazılmadığında ve düzenleme yeri eksik olduğunda uygulanır.
• 5411 sayılı Kanun: Ek 1. maddesi uyarınca kurulan Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi, 780. maddenin üçüncü fıkrasındaki karekod okutma ve bilgi paylaşım sistemini oluşturur.
• 6102 m.784: Çekte kabul kaydının yazılmamış sayılacağını düzenler; muhatap bankanın kabulünün bulunmaması ile birlikte çekin unsurlarıyla bağlantılıdır.
• 6102 m.796: İbraz süresini düzenler; çekin düzenleme tarihine bağlı ibraz süresinin hesabı bakımından bu maddeyle birlikte okunur.

Madde, çekin geçerli bir çek sayılabilmesi için 780. maddedeki unsurlardan birinin eksik olması hâlinde senedin çek niteliğini kaybetmesini düzenler; ayrıca çekte ödeme yerinin ve düzenleme yerinin belirlenmesine ilişkin tamamlayıcı kuralları ve yabancı banka tarafından bastırılan çeklerde seri numarası ile karekodun bulunmamasının etkisini düzenler. Hüküm çek senedine ve çekin tarafları olan düzenleyen, muhatap ve hamil ilişkisine uygulanır. Madde, 780. maddede sayılan unsurların tek tek içeriğini, çekin kambiyo senedi olarak ibraz ve ödeme usulünü, karşılıksız çek nedeniyle cezai sorumluluğu ve zayi ile iptal usulünü düzenlemez; bunlar 780. maddede, ilgili kambiyo hükümlerinde ve çek iptali usulünde yer alır.

Unsurların bulunmaması: hangi kavramlar bilinmeli?

Çek

Kanunda sayılan unsurları taşıyan, bankaya ibraz edilip ödenmesi için düzenlenen kambiyo senedidir. Unsurlardan birini taşımayan senet bu maddeye göre çek sayılmaz.

Muhatap

Çek bedelini ödemekle yükümlü kılınan kişidir. Çekte muhatap banka olmak zorundadır; banka dışında bir kişinin gösterilmesi hâlinde senet çek olmaz.

Ödeme yeri

Çekin ibraz edilip bedelinin ödeneceği yerdir. Çekte açıkça gösterilmemişse muhatabın ticaret unvanı yanındaki yer, o da yoksa muhatabın merkezinin bulunduğu yer esas alınır.

Düzenleme yeri

Çekin düzenlendiği yerdir. Gösterilmemişse düzenleyenin adı yanında yazılı yer düzenleme yeri sayılır.

Yabancı banka tarafından bastırılan çek

Yurt dışındaki bir banka adına basılmış çek yapraklarıdır. Bu çeklerde 780. maddenin (g) ve (h) bentlerindeki seri numarası ve karekodun bulunmaması geçerliliği etkilemez.

Unsurların bulunmaması: hangi şartlar aranır?

• Senedin 780. maddede sayılan zorunlu unsurların tamamını taşıması gerekir; bunlardan birinin eksik olması hâlinde senet, 781. maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralarında yazılı haller dışında çek sayılmaz.
• Çekte ödeme yeri açıkça gösterilmemişse muhatabın ticaret unvanı yanında yazılı yer ödeme yeri kabul edilmelidir.
• Muhatabın ticaret unvanı yanında birden fazla yer gösterilmişse çek ilk gösterilen yerde ödenmelidir.
• Ödeme yeri hiçbir biçimde belirlenemiyorsa çek muhatabın merkezinin bulunduğu yerde ödenmelidir.
• Düzenleme yeri gösterilmemişse düzenleyenin adı yanında yazılı yer düzenleme yeri sayılmalıdır.
• Yabancı banka tarafından bastırılan çekte 780. maddenin (g) bendindeki seri numarası ve/veya (h) bendindeki karekodun bulunmaması senedin çek olarak geçerliliğini etkilememelidir.

Unsurların bulunmaması: hangi sonuçları doğurur?

• 780. maddedeki unsurlardan birini taşımayan senet çek sayılmaz ve çek hükümlerine göre ödeme ya da iptal dayanağı olamaz.
• Ödeme yeri açıkça gösterilmemişse muhatabın ticaret unvanı yanındaki yer ödeme yeri olur.
• Muhatabın unvanı yanında birden fazla yer varsa çek ilk gösterilen yerde ödenir.
• Ödeme yerine ilişkin hiçbir kayıt yoksa çek muhatabın merkezinin bulunduğu yerde ödenir.
• Düzenleme yeri gösterilmemişse düzenleyenin adı yanında yazılı yer düzenleme yeri sayılır ve senet bu yerde düzenlenmiş kabul edilir.
• Yabancı banka tarafından bastırılan çekte seri numarası ve/veya karekodun bulunmaması, senedin çek olarak geçerliliğini etkilemez.

Unsurların bulunmaması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Çekte ödeme yeri yazılmamış diye senedi çek saymamak; 781/2 uyarınca muhatabın unvanı yanındaki yerin ödeme yeri olduğunu gözden kaçırmak.
• Muhatap unvanı yanında birden fazla yer varsa birini seçmek; kanun ilk gösterilen yeri esas alır.
• Düzenleme yerinin eksikliğini çekin geçersizliği saymak; kanun düzenleyenin adı yanındaki yeri düzenleme yeri kabul eder.
• Yabancı banka çeklerinde seri numarası veya karekodun yokluğunu her çekte geçersizlik sebebi saymak; 781/4 yalnız yabancı banka bastırmalı çekler için istisna getirir.
• Ödeme yeri ile düzenleme yerini karıştırmak; her biri ayrı fıkrada ayrı kurallara bağlanmıştır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Zayi nedeniyle çek iptali davasında, öncelikle 780 ve 781. maddeler uyarınca yasal unsurlara haiz bir çekin bulunmasının esas olduğu kabul edilmektedir. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2025/1203 E., 2025/1375 K., 25.08.2025)
• Ödeme yeri açıkça yazılmamış çekte muhatabın ticaret unvanı yanındaki yerin ödeme yeri sayılacağı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2025/1551 E., 2025/1659 K., 18.11.2025)
• İmzasız ve tarih kısmı boş çek yapraklarının, 780 ve 781. maddeler çerçevesinde kıymetli evrak niteliği taşıyıp taşımadığının somut olaya göre değerlendirildiği kabul edilmektedir. (Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2024/644 E., 2024/1043 K., 27.05.2024; Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2023/31 E., 2023/4 K., 05.01.2023)
• Düzenleme yerinin gösterilmemesi hâlinde düzenleyenin adı yanındaki yerin düzenleme yeri sayılacağı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2020/367 E., 2022/308 K., 28.04.2022)

Nasıl ispat edilir?

• Çekin geçerli bir çek olduğunu ileri süren ve zayi nedeniyle iptal isteyen taraf, senedin 780 ve 781. maddelerdeki unsurları taşıdığını ispat yükü altındadır; bu ispat çekin kendisi üzerinden yapılır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2025/1203 E., 2025/1375 K., 25.08.2025)
• Ödeme yerinin belirlenmesinde ispat yükü çekin üzerindeki yazılı kayıtlara dayanır; açıklık senedin metninden anlaşılır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2025/1551 E., 2025/1659 K., 18.11.2025)
• Çekte düzenleme yerinin bulunmadığını ileri süren taraf, düzenleyenin adı yanındaki yazının ne olduğunu belgelerle ortaya koymalıdır. (Ceza Genel Kurulu, 2020/367 E., 2022/308 K., 28.04.2022)
• Yabancı banka tarafından bastırıldığı ileri sürülen çekte, bankanın yabancı olduğu ve seri numarası ile karekodun yokluğu senedin tanzim belgeleri ile karşılaştırılarak ispatlanır; karşı taraf çekin unsurlarını eksik gösterme iddiasını ispatla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.780: 781. maddenin ön koşuludur; çekin zorunlu unsurlarını sayar ve 781 bu unsurlardan birinin eksikliği hâlinde senedin çek sayılmamasını sonuçlandırır.
• 6102 m.780: 781/4 fıkrası 780/1-g ve 780/1-h bentlerindeki seri numarası ve karekod unsurlarına istisna getirir.

TTK m.782, Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatabın kim olabileceğini ve bir bankadan başkası üzerine düzenlenen çekin hukuki niteliğini düzenler. Hüküm çek düzenleyenler, muhatap olarak gösterilen kişiler ve çekin Türkiye'de ödenmesi hâlinde uygulanır. Maddenin ikinci fıkrası, banka dışındaki bir kişi üzerine düzenlenen çekin hangi hükmü doğuracağını belirler. Çekin şekil unsurlarını, karşılığın bulunmasını, ödeme yükümlülüğünü ve hamilin hak düşürücü sürelerini düzenlemez (TTK m.780-781 ve ilgili hükümler). Yurt dışında ödenecek çeklerin muhatabına ilişkin kural da bu maddenin kapsamı dışındadır.

Muhatap olma ehliyeti: hangi kavramlar bilinmeli?

Muhatap

Çekte ödeme emrinin yöneltildiği, yani çeki ödemekle yükümlü kılınan kişidir. Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatap ancak bir banka olabilir.

Banka

Bu maddede muhatap olabilecek tek kişi olarak öngörülen, çek ödemesini yapabilen kurumdur. Diğer gerçek veya tüzel kişiler bu sıfatla çek düzenlenebilmesine elverişli değildir.

Havale hükmü

Banka dışındaki bir kişi üzerine düzenlenen çekin, çek olarak değil havale niteliğinde sayılmasıdır. Bu nitelik, çekin çek hükümlerine göre ödenmesini değil, havale ilişkisi içinde değerlendirilmesini sonuçlandırır.

Muhatap olma ehliyeti: hangi şartlar aranır?

• Çekin Türkiye'de ödenecek olması gerekir; bu hâlde muhatap yalnızca bir banka olabilir.
• Muhatap olarak gösterilen kişinin banka niteliği taşıması gerekir; banka dışındaki bir kişi üzerine düzenlenen çek bu olumsuz koşul nedeniyle çek niteliğinde değildir.
• Banka dışındaki bir kişi üzerine düzenlenen belgenin havale hükmünde sayılması gerekir.

Muhatap olma ehliyeti: hangi sonuçları doğurur?

• Türkiye'de ödenecek bir çekte muhatap bir banka olarak gösterilmişse belge çek olarak geçerlidir.
• Türkiye'de ödenecek bir çekte muhatap banka dışında bir kişi olarak gösterilirse, belge ikinci fıkra uyarınca çek değil havale hükmünde sayılır.
• Banka dışı muhataba düzenlenen belge havale hükmünde olduğundan, çek hükümlerine özgü sonuçlar bu belge bakımından doğmaz.
• Maddenin hükmü emredici niteliktedir; tarafların sözleşmeyle banka dışı muhataba çek düzenleyerek çek hükümlerini uygulatması olanaklı değildir.

Muhatap olma ehliyeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Banka dışı muhataplı bir belgeyi çek hükümlerine göre ödeme emri olarak değerlendirmek; ikinci fıkra gereği bu belge havale hükmündedir.
• Yurt dışında ödenecek çekte de muhatap sınırlamasının uygulanacağını varsaymak; kural yalnızca Türkiye'de ödenecek çeklere ilişkindir.
• Muhatap sınırlamasını çekin geçerlilik şartı gibi tek başına değerlendirmek; bu hüküm muhatap niteliğini düzenler, diğer şekil unsurlarının yerini tutmaz.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler, banka dışı bir kişi üzerine düzenlenmiş belgeyi çek hükümleri çerçevesinde ödeme talebine konu yapmak yerine, havale hükmünde değerlendirme eğilimindedir. (İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2017/259 E., 2019/573 K., 10.06.2019)

Nasıl ispat edilir?

• Çekin muhatabının banka olduğunu iddia eden taraf, bu iddiasını çek metni üzerinden ispatlar; çekin muhatap kısmındaki yazılı kayıt bu bakımdan birincil delildir.
• Belgenin ödeme yerinin Türkiye olduğunu iddia eden hamil, bu olguyu belgedeki ödeme yeri kaydı ile ispatlar.
• Belgenin çek değil havale olduğunu savunan taraf, muhatabın banka olmadığını belgenin kendisinden ortaya koymak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.780: Çekin tanımını ve unsurlarını düzenler; m.782'deki muhatap sınırlamasının bağlandığı genel çek kavramını oluşturur.
• 6102 sayılı Kanun m.781: Çekin şekil ve içeriğine ilişkin zorunlu unsurları düzenler; muhatabın çekte gösterilmesi bu unsurlardan biridir.

Madde, çekin düzenlenmesinin şartlarını (muhatabın elinde karşılık bulunması ve düzenleyenin çek düzenleme yetkisine dair anlaşma), kısmi karşılık halinde muhatabın ödeme yükümlülüğünü ve karşılıksız çek düzenleyenin sorumluluğunu (bedelin yüzde onu ile hamilin uğradığı zarar) düzenler. Düzenleyen bakımından uygulanır; çekin hamiline, ciranta ve diğer borçlularına ilişkin sorumluluk hükümleri bu maddede yer almaz. Çekin ibraz süresi, protesto ve karşılıksızlık tespiti (m.808-810), ödeyen müracaat borçlusunun istekleri ve hamilin komisyon talebi bu maddenin kapsamında değildir. Çekin geçerlilik şartları ve ödeme yükümlülüğü ayrıca şekil ve ibraz hükümlerine tabidir.

Karşılık: hangi kavramlar bilinmeli?

Karşılık

Düzenleyenin çek bedelini ödemek için muhatap nezdinde, düzenleyenin emrine tahsis edilmiş olarak bulunan tutardır. Karşılığın varlığı çekin düzenlenmesinin ön koşuludur.

Tasarruf hakkı

Düzenleyenin muhatap nezdindeki karşılık üzerinde çek düzenleyerek tasarruf edebilmesi yetkisidir. Bu yetki muhatap ile düzenleyen arasındaki açık veya zımni anlaşmadan doğar.

Kısmi karşılık

Çekin bedelinden daha az tutarın muhatap nezdinde hazır bulunmasıdır. Bu durumda muhatap, hazır bulunan kısım kadar ödeme yükümlülüğü altına girer.

Karşılıksız çek

Muhatap nezdinde karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan çekin düzenlenmesidir. Bu madde bakımından düzenleyenin tazminat sorumluluğunu doğurur.

Tazminat oranı

Karşılıksız kalan çek bedelinin yüzde onudur. Bu tutar hamilin zararından bağımsız, kanunen belirlenmiş sabit bir tutardır.

Karşılık: hangi şartlar aranır?

• Çekin düzenlenebilmesi için muhatap nezdinde düzenleyenin emrine tahsis edilmiş bir karşılığın bulunması gerekir.
• Düzenleyenin bu karşılık üzerinde çek düzenleyerek tasarruf hakkına sahip olduğuna dair muhatapla düzenleyen arasında açık veya zımni bir anlaşmanın bulunması gerekir.
• Muhatabın ödeme yükümlülüğü için düzenleyenin muhatap nezdinde çekin bedelinin en az bir kısmını hazır bulundurmuş olması gerekir; bu halde muhatap hazır bulunan tutarı öder.
• Karşılığın kısmen veya tamamen bulunmaması halinde düzenleyen, çekin karşılıksız kalan bedelinin yüzde onunu ödemekle yükümlü olur.
• Düzenleyenin ayrıca hamilin bu nedenle uğradığı zararı tazmin etmesi gerekir; bu sorumluluk için düzenleyenin kusuru aranmaz.
• Karşılık ve anlaşma şartlarına uyulmaması çekin geçerliliğini etkilemez; ancak sorumluluk bakımından bu hükümler ayrıca uygulanır.

Karşılık: hangi sonuçları doğurur?

• Karşılık ve tasarruf anlaşması eksik olsa bile senet çek olarak geçerliliğini korur.
• Muhatap nezdinde kısmi karşılık varsa muhatap bu tutarı hamile öder.
• Karşılık kısmen veya tamamen yoksa düzenleyen, karşılıksız kalan bedelin yüzde onunu öder.
• Hamil ayrıca bu nedenle uğradığı zararın tazminini düzenleyenden isteyebilir.
• Yüzde on tazminat ve zarar tazmini için düzenleyenin kusurlu olduğunun ispatı gerekmez.
• Karşılık tamamen bulunmuşsa fıkra 3 uyarınca tazminat sorumluluğu doğmaz.

Karşılık: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Karşılıksız çekte tazminatı yüzde beş olarak hesaplamak; güncel oran yüzde on olup eski Kanun'daki oran uygulanmaz.
• Yüzde on tazminatın yanında hamilin zararını ayrıca talep edilemez saymak; fıkra 3 hamilin zararını da tazmin edilmesini öngörür.
• Muhatabın da çek bedelinin yüzde onundan sorumlu olduğunu düşünmek; yüzde on sorumluluk yalnız düzenleyene aittir.
• Kısmi karşılık halinde muhatabı tam bedelden sorumlu tutmak; muhatap yalnız hazır bulunan kısımdan sorumludur.
• Karşılık veya anlaşma eksikliğini çekin hükümsüzlüğü sanmak; eksiklik çekin geçerliliğini etkilemez, yalnız düzenleyenin sorumluluğunu doğurur.
• Kusur aramak; yüzde on tazminat ve zarar tazmini için düzenleyenin kusuru aranmaz.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Karşılıksız çekte yüzde on oranının uygulanacağı, oranın eski Kanun'daki yüzde beşin yerini aldığı kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2019/1303 E., 2022/279 K., 07.03.2022; İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2015/1215 E., 2018/627 K., 29.05.2018)
• Çek tazminatının, düzenleyenin kusuru veya zararın varlığı aranmaksızın, yalnız karşılıksızlık şartına bağlı olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2020/496 E., 2023/134 K., 28.02.2023)
• Tazminat sorumluluğunun çekin düzenleyeni dışındaki kişilere, örneğin asıl borçlu dışındaki kefile, yüklenemeyeceği kabul edilmektedir. (12. Hukuk Dairesi, 2019/7539 E., 2019/8789 K., 22.05.2019)
• Lehdar ciranta konumundaki kişinin çek tazminatı talep ederken bu maddenin düzenleyen dışındaki kişilere uygulanamayacağı yönünde karar verilmektedir. (Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/62 E., 2025/235 K., 25.02.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Çek bedelinin ödenmediğini ve karşılığın yetersizliğini ileri süren hamil, karşılıksızlığı ibraz ve tespit belgeleriyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Düzenleyenin muhatap nezdinde karşılık bulunduğunu ileri sürmesi halinde, karşılığın varlığını ve tutarını muhatap belgeyle ispatlamalıdır.
• Düzenleyen, karşılığın tam bulunduğunu savunuyorsa bunu muhatap kayıtları veya banka belgesiyle ispat etmelidir.
• Yüzde on tazminat için hamilin ayrıca kusur veya zarar ispatı yapması gerekmez; zarar talebi için ise zararı ve nedensellik bağını hamil ispatlar.
• Düzenleyen, tasarruf anlaşmasının varlığını yazılı veya zımni anlaşmayla ispat edebilir; bu anlaşmanın yokluğunu savunan taraf, aksini ispatla yükümlü değildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.808: Karşılıksızlık tespiti için ibraz ve düzenlenen işlemler, bu maddedeki sorumluluğun ön adımını oluşturur.
• 6102 m.809: Protesto veya eşdeğer belgeyle karşılıksızlığın ispatı için ibraz süresi ve işlemleri düzenler.
• 6102 m.810: Karşılıksızlık tespitinin yöntemlerini düzenler; hamilin talep haklarının ispatı bakımından bağlantılıdır.
• 6762 sayılı Kanun m.695: Maddenin gerekçesinde kaynak olarak gösterilen eski hükümdür; eski düzenlemede tazminat oranı yüzde beş idi.

Madde, çek bakımından kabul işleminin yapılmasını yasaklamakta ve çek üzerine yazılmış bir kabul kaydının hükümsüzlüğünü düzenlemektedir. Madde, çekin muhatabı olan bankalar ve çeki ileri süren hamil bakımından uygulanır. Maddede çekin karşılıksız çıkması, ödeme yapılmaması veya ibraz süresi gibi konular yer almaz; bunlar çek hukukunun ödeme ve ibraz düzenlemelerinde (TTK m.796 ve devamı, 6758 sayılı Kanun ile birlikte değerlendirilen çek mevzuatı) yer alır. Maddede poliçe kabulü, kabul etmeme protestosu veya kabul için arz düzenlenmez (TTK m.677 ve devamı, poliçeye ilişkin hükümler). Çekin ibraz süresi ve ödeme yeri de bu maddenin konusu değildir.

Kabul yasağı: hangi kavramlar bilinmeli?

Kabul işlemi

Muhatabın, poliçe veya benzeri bir kıymetli evrakta ödeme yükümlülüğünü üstlendiğini belirten yazılı beyanıdır. Çek bakımından bu işlem kanunen kurulamaz.

Kabul kaydı

Çek metninin üzerine yazılan, muhatabın kabul beyanı niteliği taşıdığı ileri sürülen kayıttır. Madde, bu tür kaydın hukuki etkisini ortadan kaldırmaktadır.

Yazılmamış sayılma

Kaydın hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı, sanki çekin üzerinde hiç yazılmamış gibi kabul edileceği anlamına gelir. Kaydın geçersizliği çekin geri kalan kısmını etkilemez.

Kabul yasağı: hangi şartlar aranır?

• Kıymetli evrakın çek olması gerekir; kabul işlemi bakımından poliçe ve senet hükümleri bu madde kapsamında değildir.
• Çek üzerine yapılan kayıt, muhatabın ödeme yükümlülüğünü üstlendiğini gösteren bir kabul beyanı içermelidir ki madde uygulansın.
• Kabul kaydının çek metnine veya üzerine yazılmış olması gerekir.

Kabul yasağı: hangi sonuçları doğurur?

• Çek hakkında kabul işlemi yapılamaz.
• Çek üzerine yazılmış bir kabul kaydı hukuken yazılmamış sayılır ve muhatap bu kayıttan sorumlu olmaz.
• Kabul kaydı yazılmamış sayıldığı için kaydın bulunması çekin ödeme aracı niteliğini ve geçerliliğini etkilemez.
• Hamil, muhatabın kabul kaydına dayanarak kabul borçlusu sıfatıyla dava açamaz; ödeme için çek hükümlerine başvurur.
• Madde emredicidir; bu yasağa aykırı bir kabul kaydını çeke yazan kişi için de geçerli bir kabul sonucu doğmaz.

Kabul yasağı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Çek üzerindeki kabul kaydını poliçe kabulü gibi değerlendirmek; kaydın muhatabı bağladığını varsaymak.
• Kabul kaydının yazılmamış sayılmasını, çekin tümünün geçersiz olduğu şeklinde yorumlamak; oysa geçersizlik yalnızca kayda ilişkindir.
• Kabul etmeme protestosunun çekte de zorunlu olduğunu düşünmek; kabul işlemi çekte yapılamadığı için bu sonuç doğmaz.
• Kabul kaydına dayanarak muhatap aleyhine kabul borçlusu olarak dava açmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargı kararlarında, çek üzerine yazılan kabul kaydının muhatabı bağlamayacağı ve çekin ödeme niteliğini değiştirmeyeceği yönünde bir uygulama görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2023/4083 E., 2024/1235 K., 19.02.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Hamil, çekin muhatabının kabul kaydına dayanarak talepte bulunuyorsa, kaydın çek üzerinde yer aldığını belgeyle kanıtlamalıdır.
• Muhatap, kaydın kendi imzasını taşımadığını veya kabul beyanı olmadığını ileri sürüyorsa bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.
• Kabul kaydının yazılmamış sayılması hukuki bir sonuç olduğundan, hâkim bu hükmü kendiliğinden uygular; ayrı bir delil gerekmez.
• Çekin varlığı ve ödeme talebi yazılı belgeyle (çek metni) ispatlanır; kabul kaydı bu metin üzerinde bulunsa da hukuki etkisi yoktur.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.677: Poliçede kabul işleminin düzenlendiği hükümdür; bu madde çek bakımından bu kabul kurumunu dışlamaktadır.
• 6102 sayılı Kanun m.784: Kendi maddesi; çek üzerine yazılmış kabul kaydının akıbetini belirler.

Madde, çekin hangi lehdar ifadeleriyle düzenlenebileceğini ve lehdar gösterilmediğinde çekin hangi niteliğe bağlanacağını düzenler. Emre yazılı, emre yazılı değildir ve hamile düzenleme biçimleri ile belirli kişi lehine "veya hamiline" eklenmesi ve lehdarın hiç gösterilmemesi hâlleri bu kapsamdadır. Hüküm, düzenlenen her çek bakımından uygulanır. Çekin devri, ciro biçimleri ve ciro sınırlamaları düzenlemez (m.788-m.794 kapsamındaki devir hükümleri). Muhatap bankanın ödeme yükümlülüğü, ibraz süreleri ve ödeme usulü düzenlemez (m.796 ve m.795 vd.). Çekin unsurları ve zorunlu içeriği de bu maddede değil, m.780 ve m.781'de düzenlenmiştir.

Kimin lehine çekilebileceği: hangi kavramlar bilinmeli?

Emre yazılı çek

Lehdarı belirli bir kişi olan ve ciro yoluyla devredilebilen çektir. Emre yazılı kaydı bulunsun veya bulunmasın, belirli bir kişiye ödenmek üzere düzenlenen çek bu niteliktedir.

Emre yazılı değildir kaydı

Lehdarın ciro ile devredilmesini engelleyen ibaredir. Bu kayıt taşıyan çek, belirli kişi lehine düzenlenmiş olur ve ciroyla devredilemez; devri alacağın devri hükümlerine göre yapılır.

Hamile yazılı çek

Lehdar olarak herhangi bir kişinin değil, çeki elinde bulunduranın gösterildiği çektir. Hamile yazılı çek teslimle devredilir.

Hamiline yazılı çek

Lehdarı belirli kişi olsa bile 'veya hamiline' ya da benzer bir ibarenin eklenmesiyle oluşan veya lehdarı hiç gösterilmeyen çek türüdür. Bu nitelikteki çek, teslimle devredilebilir.

Kimin lehine çekilebileceği: hangi şartlar aranır?

• Çekin lehdar bakımından üç biçimden birinde düzenlenmiş olması gerekir: emre yazılı kaydıyla ya da bu kayıt olmaksızın belirli bir kişiye, emre yazılı değildir kaydıyla ya da benzer bir kayıtla belirli bir kişiye, ya da hamile olarak.
• Belirli bir kişi lehine düzenlenmiş çekte 'veya hamiline' ibaresinin ya da benzer bir ibarenin bulunması hâlinde çekin hamiline yazılı sayılması için bu ibarenin çek metninde yer alması gerekir.
• Lehdarı hiç gösterilmemiş çekin hamiline yazılı sayılması için lehdarın belirlenebilir biçimde gösterilmemiş olması yeterlidir.

Kimin lehine çekilebileceği: hangi sonuçları doğurur?

• Lehdar olarak belirli bir kişi gösterilip emre yazılı kaydı konulduğunda çek ciro ile devredilebilir.
• Lehdar olarak belirli bir kişi gösterilip emre yazılı kaydı konulmadığında ya da bu kayıt konulup 'emre yazılı değildir' ibaresi eklendiğinde ciro ile devir sonuç doğurmaz ve devir alacağın devri yoluyla yapılır.
• Belirli bir kişi lehine düzenlenen çeke 'veya hamiline' ibaresi eklenirse çek hamiline yazılı çek olur ve teslimle devredilebilir.
• Lehdarı gösterilmemiş çek hamiline yazılı çek sayılır ve teslimle devredilir.
• Hamile düzenlenen çek hamiline yazılı çek olarak kabul edilir.

Kimin lehine çekilebileceği: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Belirli kişi lehine düzenlenmiş her çeki kendiliğinden hamiline yazılı saymak; bu yalnız 'veya hamiline' ya da benzer ibare bulunduğunda ya da lehdar gösterilmediğinde geçerlidir.
• 'Emre yazılı değildir' kaydı bulunan çeki ciro ile devredilebilir saymak; bu çekte ciro ile devir sonuç vermez.
• Hamile yazılı çeki emre yazılı çek gibi ciro ile devretmek; hamile çekte devir teslimle yapılır.
• Lehdarın gösterilmemesini çekin geçersizliği sayıp madde metnindeki hamiline yazılı çek kuralını uygulamamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Emre yazılı kaydı bulunmayan belirli kişi lehine çekin de kanun gereği emre yazılı çek sayıldığı ve bu nedenle ciro ile devredilebildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/342 E., 2024/82 K., 07.02.2024)
• Madde metninde açıkça belirtilen 'emre yazılı değildir' kaydı ile belirli kişi lehine düzenlenmiş çekin ciro ile devredilemeyeceği, çekin bu kayıt nedeniyle alacağın devri hükümlerine tabi olduğu kabul edilmektedir. (İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/782 E., 2025/270 K., 29.04.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Lehdar niteliğini iddia eden taraf, çekin metninden bu niteliği ispat eder; çek senedin üzerinde yazılı ibareler esas alınır.
• Emre yazılı değildir kaydının bulunduğunu ileri süren taraf bu kaydı çekin metninden kanıtlar; kayıt aslında bulunmuyorsa kaydın varlığını iddia eden taraf yazılı belge ile ispat yükü altındadır.
• Lehdarın hiç gösterilmediği ya da 'veya hamiline' ibaresinin eklendiği iddiası çekin aslıyla ispatlanır; çekin fotokopisi ya da nüshası tek başına yeterli kabul edilmez.
• Çekin devri ile hamil sıfatını ileri süren kişi, devir zincirinin kesintisiz olduğunu ya da teslimi ispatlar; hamiline yazılı çekte zincire bakılmaz.
• Alacağın devri hükümlerine göre devralan, devreden ile borçlu arasındaki temel ilişkiyi ve devri ispat yükü altındadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.780: Çekin unsurlarını sayar; lehdar ifadesi bu unsurların dışında kalır, ancak düzenleme biçimi ile birlikte çekin geçerli kurulması için okunmalıdır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.788: Çekin devrini düzenler; emre yazılı çekin ciro ile devri ve hamiline yazılı çekin teslimle devri bu maddede tanımlanan lehdar niteliğine bağlanır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.796: Çekin ibraz süresini düzenler; lehdar niteliğinden bağımsız olarak uygulanır.

Bu madde, çekte öngörülen faiz şartının hukuki geçerliliğini düzenler; şart yazılmamış sayılır. Maddenin uygulanması çek sözleşmesi ve çek ilişkisi bakımından söz konusudur. Maddenin düzenlemediği konular: ticari işlerde kapital ve temerrüt faizinin oranı ve bileşik faiz yasağı (TTK m.8, m.9), çek hukukunda hamilin başvuru ve ödeme süreleri ile karşılıklı sorumluluk ilişkileri (6758 sayılı Çek Kanunu'nun ilgili hükümleri), ve faizin genel hukuktaki kanuni oranı (3095 sayılı Kanun).

Faiz şartı: hangi kavramlar bilinmeli?

Çek

Bankaya karşı, keşide edilen tarihte ödeme için düzenlenen ve ödeme kaydıyla çek hesabından yapılan ödeme talimatıdır. Çekin niteliği gereği vadesiz ve ödeme aracı olarak işlev görmesi amaçlanır.

Faiz şartı

Çekte, çek bedeline ya da ödenecek tutara faiz işletileceğine dair sözleşme hükmüdür. Madde bu şartı çek metninde yazılı olsa dahi hüküm doğurmayan bir kayıt olarak ele alır.

Yazılmamış sayılma

Şartın çekin metninde yer alması halinde bile hukuki sonuç doğurmamasıdır. Çek metninin geri kalanı geçerliliğini korur; şart silinmiş gibi değerlendirilir.

Faiz şartı: hangi şartlar aranır?

• Ortada bir çek bulunmalıdır; faiz şartının yer aldığı belge 6102 sayılı Kanun anlamında çek niteliğinde olmalıdır.
• Çekte faiz şartı öngörülmüş olmalıdır; şart çekin metninde yazılı bulunmalıdır.
• Hükmün uygulanması için faiz şartının çek dışında ayrı bir sözleşmede değil, çekin kendisinde yer alması gerekir (metin çekte öngörülen şart der); çek dışı bir belgedeki faiz düzenlemesi bu hükme girmez.

Faiz şartı: hangi sonuçları doğurur?

• Çekte öngörülen faiz şartı yazılmamış sayılır ve hamile, keşideciye ya da diğer çek borçlularına karşı faiz talebinin dayanağı olamaz.
• Faiz şartının yazılmamış sayılması, çekin geri kalan kayıtlarının geçerliliğini etkilemez; çek bedeli esas tutar üzerinden hesaplanır.
• Faiz şartının yazılmamış sayılması, çekin ödeme aracı niteliğini ve çekin geçerliliğini ortadan kaldırmaz.

Faiz şartı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Çekte yazılı faiz şartını geçerli kabul edip faiz hesaplamak; madde gereği bu şart yazılmamış sayılır.
• Çek dışında ayrı bir sözleşmedeki faiz düzenlemesini bu maddeyle aynı kapsamda değerlendirmek.
• Yazılmamış sayılmanın çekin tamamını geçersiz saymak anlamına geldiğini düşünmek; yalnızca faiz şartı etkisiz kalır.
• Faiz oranını çek hükmünden çıkarmaya çalışmak; madde yalnız şartın hükümsüzlüğünü düzenler, oranı belirlemez.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Çek metnindeki faiz şartının yazılmamış sayılacağı ve bu nedenle faiz istenemeyeceği, çekin bedelinin esas alınacağı kabul edilmektedir. (Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2024/1682 E., 2026/379 K., 03.03.2026)

Nasıl ispat edilir?

• Faiz talep eden hamil, faiz şartının çek metninde yer aldığını ileri sürerse bunu çekin aslı ile ispat eder; şart yazılmamış sayıldığından faiz talebi bu dayanakla desteklenemez.
• Faiz talebinin dayanağı çek dışında bir sözleşme ise, bu sözleşmenin varlığı ve kapsamı talep eden tarafça yazılı belgeyle ispatlanmalıdır; çek metnindeki şart bu belgeye dayanak yapılamaz.
• Çek bedeline faiz işletilmesi talebinde, faiz şartının çekin asıl metninde yer aldığını iddia eden taraf bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.8: Ticari işlerde faiz oranının serbestçe belirlenmesi ve bileşik faiz yasağının istisnalarını düzenler; çekte faiz şartı dışındaki genel ticari faiz düzeni bu maddeyle belirlenir.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.9: Ticari işlerde kanuni, anapara ve temerrüt faizi hakkında ilgili mevzuatı uygulayan genel çerçeveyi kurar; çek dışı faiz talepleri bakımından tamamlayıcı işlev görür.

TTK m.787, çekin ödeme yerine ilişkin bir kuraldır: çekin muhatabın yerleşim yerinde ya da başka bir yerde, üçüncü bir kişi nezdinde ödenmek üzere düzenlenebilmesini ve bu üçüncü kişinin bir banka olması zorunluluğunu düzenler. Hüküm, çek düzenleyen, muhatap banka ve hamil bakımından uygulanır. Madde ödeme yerinin belirlenmesi kurallarını (muhatabın ticaret unvanı yanındaki yer, ilk gösterilen yer, merkez), çekin unsurlarını (m.780-781), ibraz sürelerini (m.795 vd.) ve düzenleme yerini düzenlemez. Ödeme yerinin çekte yazılmamasının sonuçları (m.781), ibraz süreleri ve ibraz yeri (m.796 vd. ilgili hükümler) ile çekin hukuki rejimi ve karşılıksızlık işlemleri ayrı maddelerde yer alır.

Adresli ve yerleşme yerli çek: hangi kavramlar bilinmeli?

Ödeme yeri

Çekin ödeneceği yerdir ve çekte yazılmak zorunda olan alternatif unsurlardan biridir. Muhatap banka ile aynı yerde olmak zorunda değildir; muhatabın yerleşim yerinde ya da başka bir yerde gösterilebilir.

Üçüncü kişi (ödeyici)

Çekin ödenmesi için gösterilen, muhatap olmayan ve ödeme görevini üstlenen kişidir. Bu kişinin bir banka olması şarttır; banka dışı bir kişi gösterildiğinde metin bakımından çekin niteliği kalmaz.

Muhatap banka

Düzenleyenin çek hesabının bulunduğu ve çeki ödemekle yükümlü olan bankadır. Çekte muhatap olarak gösterilen kişinin banka olması, çekin çek sayılabilmesinin ön koşuludur.

Adresli ve yerleşme yerli çek: hangi şartlar aranır?

• Çekin ödeme yeri, muhatabın yerleşim yerinde ya da başka bir yerde olabilir; bu yer çekte açıkça gösterilmelidir.
• Ödeme için üçüncü bir kişi gösterildiğinde bu kişinin bir banka olması zorunludur; banka dışı bir kişi gösterilirse çek hükmü uygulanmaz.
• Ödeme yerini gösteren üçüncü kişi, ödeme yapacak banka olarak çekte belirtilmiş olmalıdır.

Adresli ve yerleşme yerli çek: hangi sonuçları doğurur?

• Ödeme yeri muhatabın yerleşim yerinde ya da başka bir yerde olabilir ve bu, çekin geçerliliğini etkilemez.
• Üçüncü kişi bir banka değilse çekin ödeme yeri kaydı geçersiz sayılır ve belge çek niteliğini kaybeder.
• Ödeme yerinin çekte yazılmamasında m.781/2 uyarınca muhatabın ticaret unvanı yanındaki yer, o da yoksa merkez esas alınır.

Adresli ve yerleşme yerli çek: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ödeme yerini düzenleme yeriyle karıştırmak; iki yer ayrı unsurdur ve ibraz süreleri bu ayrıma göre hesaplanır.
• Banka dışı bir kişinin gösterildiği çeki, sadece ödeme yeri eksikliği sayarak geçerli kabul etmek; burada sorun ödeyicinin niteliğindedir.
• Muhatabın yerleşim yerini ödeme yeri ile aynı saymak; m.787 muhatabın yerleşim yeri dışındaki bir yeri de açıkça kabul eder.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Çekte ödeme yeri gösterilmemişse muhatabın ticaret unvanı yanındaki yerin ödeme yeri sayıldığı kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2022/5603 E., 2023/5208 K., 21.09.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Çekte ödeme yerinin banka olan üçüncü kişiye ait olduğunu iddia eden taraf, bu iddiayı çek metninden ispatlar; çekin yazılı metni birincil delildir.
• Üçüncü kişinin banka olmadığını ileri süren taraf, bu iddiasını çek metni ve muhatap kuruluşun ticaret siciline ya da bankacılık kayıtlarına dayanarak ispatlar.
• Ödeme yerinin belirlenmesinde m.781 uyarınca tamamlayıcı yerin kullanıldığını ileri süren taraf, muhatabın ticaret unvanı yanındaki yazılı kaydı ortaya koyar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.780: Çekin zorunlu unsurlarını, ödeme yerini de içerecek biçimde sayar; m.787 bu unsurun nasıl gösterileceğini düzenler.
• 6102 m.781: Ödeme yeri alternatifli unsur olarak yazılmamışsa muhatabın ticaret unvanı yanındaki yerin, birden fazla yer varsa ilk gösterilenin, hiç yer yoksa merkezin ödeme yeri sayılmasını düzenler.
• 6102 m.796: İbraz sürelerini ödeme yerinin düzenleme yeriyle aynı olup olmamasına bağlar; ödeme yerinin belirlenmesi bu sürelerin hesabını etkiler.
• 6102 m.732: Çekin süresinde ibraz edilmemesi halinde kalan geriye sebepsiz zenginleşme davasına ilişkin hükümdür; ödeme yeri ile bağlantılı işlem sonucunu tamamlar.