Kıyas yoluyla uygulama nedir?

Bir hükmün doğrudan kapsamına girmeyen, ancak benzer bir durumda aynı hükmün uygulanmasıdır. Burada birleşmeye ilişkin m.150, bölünme hâline benzer biçimde uygulanır.

Maddede sayılan birleşme ve ortak hükümlerinin, ticari işletmenin birleşmesi ya da dönüşümü için doğrudan değil, benzer durum esas alınarak uygulanmasıdır. Hükümler, devralan şirketin türüne göre seçilir.

Birinci fıkrada şirket için düzenlenen hükmün, yavru şirketin ana şirketin paylarını ivazsız iktisabı hâlinde de uygulanmasıdır. Fıkra doğrudan yavru şirketi düzenlemediğinden kıyas gerekir.

Kanunda doğrudan düzenlenmemiş bir konuda, benzer nitelikteki başka bir hükmün kıyasen uygulanmasıdır. Bu maddede nakdi ve ayni sermaye, bedel ödemesi, halka arz ve ihraç hallerinde ilgili maddeler bu yolla uygulanır.

Bir konuda açık düzenleme bulunmadığında, benzer nitelikteki başka bir düzenlemenin hükümlerinin ilgili konuya uygulanmasıdır. Bu madde bakımından intifa senetlerine anonim şirketlere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.

Limited şirketlere özgü bir düzenleme bulunmadığında anonim şirketlere ilişkin hükmün, benzer durumda limited şirkete uygulanmasıdır. Madde bunu esas sermaye azaltımı için açıkça öngörmüştür.

Hükmün, düzenlendiği alan dışında benzer bir ilişkiye kanun koyucunun açıkça belirttiği ölçüde uygulanmasıdır. Bu madde ile limited şirketler bakımından 514-527. maddeler açıkça uygulanabilir hale getirilmiştir.

Kanunda doğrudan düzenlenmeyen bir durumun, benzer nitelikteki başka bir hükme dayanılarak vakıflara da uygulanmasıdır. Bu fıkrada derneklere ait iki hüküm vakıflara kıyasen uygulanır.

Kanunda doğrudan düzenlenmemiş bir ilişkiye, benzer nitelikteki başka bir ilişkiye ilişkin hükmün uygulanmasıdır. Maddede kıyasın konusu paylı mülkiyet ve miras paylaşımına ilişkin hükümlerdir.

Sonradan evlenme yoluyla soybağına itiraz bakımından, tanımanın iptaline ilişkin hükümlerin benzer biçimde uygulanmasıdır. Bu yolla hata ve hile nedenleri ile süreler belirlenir.

Maddede açıkça düzenlenmeyen konularda küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümlerin, ergin ve kısıtlılar bakımından da uygulanmasıdır. Bu yol, madde metninde yer alan üç halden ayrı olarak ve ancak boşluk bulunduğunda işler.

Ana ve babaya özgü sınırlamaların, madde metninde ayrıca düzenlenmemiş olan üçüncü kişiler için de geçerli kabul edilmesidir. Kanun koyucu bu yolla boşluğu kapatmıştır.

Kanunda doğrudan düzenlenmemiş bir durumun, benzer nitelikteki düzenlenmiş bir durum için konulmuş hükmün gerekçesine dayanılarak çözülmesidir. Bu maddede, paydaşlıktan çıkarma hükümleri pay üzerindeki yararlanma haklarına kıyasen uygulanır.

Haksız fiil hükümlerinin, sözleşmeye aykırılık hâllerinde benzer koşulla uygulanmasıdır. Kanunda doğrudan düzenlenmeyen bir boşluk, haksız fiil sorumluluğu hükümleriyle doldurulur.

Bir olay için açıkça düzenleme bulunmadığında, benzer nitelikteki başka bir olaya ilişkin hükmün benzer koşullarda uygulanmasıdır. Bu maddede taşınır satışına ilişkin hükümler, taşınmaz satışına aktarılır.

Kanunda doğrudan hüküm bulunmayan bir ilişkiye, benzer nitelikteki bir düzenlemenin uygulanmasıdır. Ödünç sözleşmesi biçiminde yapılan edinme işlemlerinde taksitle satış hükümleri bu yolla uygulanır.

Doğrudan düzenlenmemiş bir hale, düzenlenmiş benzer bir halin hükmünün uygulanmasıdır. Burada kiralananın el değiştirmesine ilişkin hükümler, sınırlı ayni hak sahibi üçüncü kişi hakkında kıyasen uygulanır.

Maddenin ikinci fıkrasına göre, kiracının üçüncü kişiyle kurduğu alt kira sözleşmelerine, alt kiraya ilişkin kuralların benzer biçimde uygulanmasıdır. Bu, kanunda açıkça düzenlenmeyen ancak benzer nitelikteki durumlara alt kira hükümlerinin uygulanması anlamına gelir.

Düzenlenmemiş bir hal için benzer bir düzenlemenin hükmünün uygulanmasıdır. Burada işverenin ölümüyle mirasçılar arasındaki ilişkiye işyeri devri hükümleri (m.427) kıyasen uygulanır.

İcra hukukunda yetkiye ilişkin boşlukların HMK'nın yetki hükümleriyle doldurulmasıdır. Bu yolla HMK'nın yetki sözleşmesine ilişkin sınırlamaları da icra dairelerine uygulanır.

Bir hükmün doğrudan değil, benzer durumlara ilişkin olarak uygulanmasıdır. Madde, rehin satışı için ayrı bir usul kurmak yerine taşınır, taşınmaz ve diğer paraya çevirme hükümlerinin uygulanmasını öngörür.

Kanunda doğrudan düzenlenmemiş bir durumda, benzer nitelikteki başka bir hükmün kıyas yoluyla uygulanmasıdır. Bu maddede kıyas, kanun koyucunun açıkça sayarak belirlediği yedi hükümle sınırlıdır.

Madde metninde doğrudan düzenlenmeyen bir durumda, benzer nitelikteki başka bir hükmün (İİK m.26) uygulanmasıdır. Burada tahliye edilecek yerdeki kiralayana ait olmayan eşyaya ilişkin hüküm kıyasla uygulanır.

Maddede sayılan İİK hükümlerinin tasfiye memurlarının işlemleri bakımından, kanunda açıkça yer almayan bu alanda da benzer biçimde uygulanmasıdır. Sadece maddede sayılan hükümler kapsanır.

Düzenlenmemiş bir konuda, benzer nitelikteki başka bir hükmün aynı mantıkla uygulanmasıdır. Burada iflas hukukundaki 230-236. maddeler, konkordato tasfiyesinin benzer hallerine taşınır.

Kanunun 7, 8 ve 9. maddelerinin, ilk levha kaydına ilişkin düzenlemeleri yeniden yazılma istemleri için de geçerli kılınmasıdır. Ruhsatname verilmesi hükmü bu uygulamanın dışındadır.

Bir hükmün doğrudan değil, benzer durumlara ilişkin olması nedeniyle başka bir kişi grubuna uygulanmasıdır. Maddede yer alan hükümler davavekilleri bakımından bu yolla uygulanır; kıyas, maddenin açıkça dışarıda tuttuğu kısımlara uzanamaz.

Bir kanun hükmünün, doğrudan kapsamına girmeyen ancak benzer bir usul durumuna kanun koyucu tarafından bilinçli olarak genişletilmesidir. Bu maddede istinaf hükümlerinin temyiz yoluna taşınması bu yöntemle yapılır.

Bir hükmün doğrudan değil, benzer durumlara ilişkin hüküm olarak uyarlanarak uygulanmasıdır. Bu maddede İş Kanunu'nun belirtilen maddeleri, basın mesleğindeki işçiler bakımından kıyasen uygulanır. Hangi maddelerin kıyas kapsamında olduğu madde metninde sayıldığı kadardır.

Toplu yapıya ilişkin bir boşluk varsa, kanunun benzer bir hükmünün yapının niteliğine uygun biçimde uyarlanarak uygulanmasıdır. Uyarlamanın yapının niteliğine uymadığı hallerde kıyas yapılamaz.