Ayırt etme gücü nedir?
Kısaca
Ayırt etme gücü, 4 kanunda 32 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.503 · miras sözleşmesinde: Kişinin yaptığı işin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve bu kavrayışa göre davranabilmesi yeteneğidir.
- TBK m.254 · yasal temsilcinin rızası: Kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp buna göre davranabilme yeteneğidir.
- HMK m.257 · yeminsiz dinlenecekler: Kişinin yeminin niteliğini ve önemini kavrayabilme yeteneğidir.
Kanunda nerede geçiyor
32 maddeden 30'iTürk Medeni Kanunu(25 maddeden 23'i)
- TMK m.10
Kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve bu kavrayışa uygun davranabilmesi yetisidir. Ayırt etme gücü kişiye özgü olup m.13 tarafından düzenlenir.
- TMK m.13
Kişinin davranışlarının sonuçlarını akılcı biçimde değerlendirebilmesi ve buna göre hareket edebilmesi yeteneğidir. Madde, bu gücün varlığını olumlu bir tanımla değil, yokluğunun hangi sebeplerle ortaya çıkabileceğini sayarak belirler.
- TMK m.14 · III. Fiil ehliyetsizliği — 1. Genel olarak
Akla uygun biçimde davranabilme yeteneğidir; yaş, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ve benzeri sebeplerle bu yetenekten yoksun olmayan herkes ayırt etme gücüne sahiptir. Belirli bir yaşa bağlı değildir.
- TMK m.15 · 2. Ayırt etme gücünün bulunmaması
Kişinin akla uygun biçimde davranabilme ve fiillerinin sebep ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Madde bu gücü tanımlamaz, ortadan kaldıran halleri m.13'te sayar. Nisbi bir kavramdır ve her olayda o işlem veya fiil bakımından ayrıca değerlendirilir.
- TMK m.16 · 3. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar
Akla uygun biçimde davranabilme, fiillerin sebep ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Yaşa bağlı bir sınır yoktur; her somut olayda ayrı değerlendirilir.
- TMK m.65 · II. Sona ermesi — 1. Kendiliğinden
Kişinin kendi işlerini anlayarak yönetebilme yeteneğidir. Sürekli olarak kaybedilmesi ve kısıtlanma hâli, üyelik niteliğinin kaybı olarak değerlendirilebilir.
- TMK m.118 · A. Nişanlanma
Kişinin kendi davranışlarının sonuçlarını anlayabilmesi ve doğru ile yanlışı ayırt edebilmesi yeteneğidir. Nişanlanma bakımından ayırt etme gücü, işlemin kurulduğu anda bulunmalıdır.
- TMK m.125 · II. Ayırt etme gücü
Kişinin makul surette hareket edebilmesi, fiillerinin sebep ve sonuçlarını idrak edip bunlara göre irade oluşturabilmesi yeteneğidir. Nisbi bir kavramdır; her olayda ve her işlem bakımından ayrı ayrı tespit edilir.
- TMK m.145 · I. Sebepleri
Kişinin davranışlarının sonuçlarını anlayıp bunlara göre karar verebilme yeteneğidir. Maddenin ikinci bendinde aranan yoksunluk, evlenme sırasında mevcut olan ve sürekli nitelik taşıyan yoksunluktur; geçici yoksunluk nisbi butlan sebebidir.
- TMK m.148 · B. Nisbî butlan — I. Eşlerin dava hakkı — 1. Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk
Kişinin davranışlarının anlam ve sonuçlarını algılayıp bunlara göre karar verebilme yeteneğidir. Madde bu gücün evlenme anında geçici olarak yok olmasını konu alır.
- TMK m.204 · II. Sözleşme ehliyeti
Bir kimsenin akla uygun davranabilmesi, fiilinin sebep ve sonuçlarını kavrayabilmesidir. Göreli bir kavramdır ve her somut olayda ayrıca değerlendirilir.
- TMK m.289 · III. Hak düşürücü süreler
Kişinin işlerinin sonuçlarını algılayıp buna göre karar verebilme yeteneğidir. Geçici olarak kaybı, dava açma süresinin haklı sebebi sayılabilir.
- TMK m.307 · III. Tek başına evlât edinme
- TMK m.308 · IV. Küçüğün rızası ve yaşı
Küçüğün, yaptığı bir işlemin anlamını ve sonuçlarını algılayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Madde bu yeteneğin varlığına göre küçüğün rızasını aranan bir koşul hâline getirir.
- TMK m.314 · C. Hükümleri
Kişinin işlerinin sonuçlarını anlayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yeteneğidir. Nüfus kaydındaki ana-baba adına ilişkin ayrım bu ölçüte bağlanmıştır.
- TMK m.315 · I. Genel olarak
Evlât edinenin hukuki sonuçlarını anlayarak karar verebilme yetisidir. Başvurudan sonra bu gücün kaybı, diğer koşullar etkilenmediği sürece evlât edinmeye engel değildir.
- TMK m.329 · III. Dava hakkı
Kişinin fiillerinin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve buna göre karar verebilme yeteneğidir. Ayırt etme gücünün varlığı veya yokluğu, küçüğün kendi adına dava açıp açamayacağını belirler.
- TMK m.344 · VI. Çocuğun aileyi temsil etmesi
Çocuğun yaptığı bir işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayabilmesi yeteneğidir. Hükmün uygulanabilmesi için çocuğun bu güce sahip olması gerekir; yaş tek başına belirleyici değildir ve her somut işlem açısından değerlendirilir.
- TMK m.408 · IV. İstek üzerine
Kişinin kendi davranışının sonuçlarını anlayıp bu anlayışa göre hareket edebilme yeteneğidir. Kısıtlama talebinde bulunan kişide bu gücün bulunması gerekir.
- TMK m.410 · II. İlân
Kişinin yaptığı işlemlerin anlam ve sonuçlarını algılayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Madde, bu gücü bulunmayanların durumunu ilan ile ilgili hükümlerin dışında tutar.
- TMK m.438 · I. Defter tutma
Vesayet altındaki kişinin bir işin anlam ve sonuçlarını kavrayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Bu yetenek varsa kişi defter tutulurken hazır bulundurulur; yoksa bu zorunluluk doğmaz.
- TMK m.461 · A. Şikâyet ve itiraz
Kişinin davranışlarının sonuçlarını anlayıp bu doğrultuda karar verebilme yeteneğidir. Maddede bu gücün varlığı, vesayet altındaki kişinin şikâyet hakkını kullanabilmesi için aranır.
- TMK m.484 · II. Usulü — 1. İstek üzerine veya re'sen
Kişinin, davranışlarının sonuçlarını algılayıp bu algıya göre hareket edebilme yeteneğidir. Bu maddede vesayet altındaki kişinin kendi başına görevden alma talebinde bulunabilmesi için aranan koşuldur; ayırt etme gücü yoksa talep hakkı bu kişiye tanınmaz.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.59 · 4. Ayırt etme gücünün geçici kaybı
Kişinin fiilinin niteliğini ve sonuçlarını anlayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yeteneğidir. Hukuki işlem ehliyetinden ayrıdır; yaş ve kısıtlılık durumu bu kavramın içinde değerlendirilmez.
- TBK m.65 · I. Hakkaniyet sorumluluğu
Kişinin fiillerinin sonuçlarını anlayabilme ve bu doğrultuda davranabilme yeteneğidir. Ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk, bu maddenin uygulanması için aranan kişisel niteliktir.
- TBK m.74 · I. Ceza hukuku ile ilişkisinde
Zarar verenin davranışının sonuçlarını algılayıp bu davranışını yönlendirebilme yetisidir. Maddede ceza hukukundaki isnat yeteneğinden ayrı bir değerlendirme konusu olarak anılır.
- TBK m.254 · 2. Yasal temsilcinin rızası
Kişinin yaptığı işlemin anlam ve sonuçlarını kavrayıp buna göre davranabilme yeteneğidir. Maddenin uygulanabilmesi için küçük veya kısıtlının ayırt etme gücüne sahip olması şarttır; ayırt etme gücü olmayanların işlemi zaten hüküm ifade etmez.
- TBK m.287 · II. Bağışlanan için
Kişinin bir işlemin anlamını ve sonuçlarını kavrayabilmesi ve buna göre davranabilmesi yetisidir. Fiil ehliyetinden ayrıdır; fiil ehliyeti olmayan kişide bu gücün varlığı, onun tek başına bağışlamayı kabul edebilmesinin şartıdır.
Ceza Muhakemesi Kanunu
- CMK m.50 · Yemin verilmeyen tanıklar
Kişinin yaptığı işin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme yeteneğidir. Madde bakımından ölçüt, yemin dışında ayırt etme gücüne sahip olmamak yerine yeminin niteliğini ve önemini kavrayamamaktır.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.257 · Yeminsiz dinlenecekler
Kişinin yeminin niteliğini ve önemini kavrayabilme yeteneğidir. Madde, bu gücün yokluğunu yaş veya akli-ruhsal durum gibi somut nedenlere bağlamaz; belirleyici olan yeminin anlam ve önemini kavrayıp kavrayamamasıdır.
Karıştırılan kavramlar
Ayırt etme gücü ile ehliyet arasındaki fark nedir?
Ayırt etme gücü, kişinin fiilinin sonucunu kavrayabilme yetisidir.
Fiil ehliyeti ise bu yetiye ek olarak ergin olma ve kısıtlı olmama şartlarının bir araya gelmesiyle doğan hukuki ehliyettir.
Ayırt etme gücü tek başına fiil ehliyetini doğurmaz; ergin olunmaz veya kısıtlıysa ayırt etme gücü varken de fiil ehliyeti yoktur.
Ayırt etme gücü bulunmayan küçük ile ayırt etme gücü bulunan küçük arasındaki fark nedir?
Ayırt etme gücü bulunmayan küçük tam ehliyetsizdir.
Ayırt etme gücü bulunan küçük sınırlı ehliyetsizdir.
Aynı yaştaki iki kişi hakkında fiil ehliyetinin derecesi farklı olabilir; yaş tek başına ayırt etme gücünü belirlemez.
Ayırt etme gücüne sahip küçük ile ayırt etme gücü olmayan küçük arasındaki fark nedir?
Ayırt etme gücüne sahip küçüğün işlemi m.16 kapsamındadır ve rıza eksikliğinde noksandır.
Ayırt etme gücü olmayan küçük için m.15 uygulanır; işlem hiçbir sonuç doğurmaz.
Ayırt etme gücüne sahip küçüğün işlemi rızayla geçerli hale gelir; ayırt etme gücü olmayanın işlemi rıza ile bile geçerli olmaz.
Ayırt etme gücü olmayan kişi ile ayırt etme gücü olan küçük veya kısıtlı arasındaki fark nedir?
Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin yaptığı nişanlanma, akıl hastalığı veya geçici bir sebeple ayırt etme gücü yokken yapılmıştır.
Ayırt etme gücüne sahip küçük veya kısıtlının yaptığı nişanlanma, yasal temsilcinin rızasına bağlı olarak değerlendirilir.
Ayırt etme gücü yokken yapılan nişanlanma kesin hükümsüzdür. Ayırt etme gücü olan küçük veya kısıtlının nişanlanması ise geçerli kurulur ama yasal temsilcinin rızası olmadıkça mali sonuçlarıyla bağlanmaz.
Ayırt etme gücü yokluğu ile evlenme yaşının eksikliği arasındaki fark nedir?
Ayırt etme gücünden yoksun olma nedeniyle evlenme hakkının bulunmaması.
Kanunun aradığı evlenme yaşına ulaşılmamış olması nedeniyle evlenme hakkının bulunmaması.
Her iki durum da evlenme ehliyetsizliği doğurur ancak ayrı hükümlere ve ayrı sakatlık türlerine tabidir; yaş eksikliği evlenmenin yaş şartına, ayırt etme gücü yokluğu bu maddeye bağlıdır.
Ayırt etme gücü ile kısıtlılık arasındaki fark nedir?
Ayırt etme gücü her olayda ayrı ayrı tespit edilen nisbi bir durumdur.
Kısıtlılık hukuki bir karar ile belirlenen ve vesayet altına alınmayı gerektiren bir durumdur.
Kısıtlı olmak tek başına ayırt etme gücünün yokluğu anlamına gelmez; hâkim somut olayda ayırt etme gücünü ayrıca değerlendirir.
İlgili konular
- Fiil ehliyetsizliği, hısımlık ve yerleşim yeriMedeni Hukuk
- Küçüklerin evlât edinilmesi, ana ve babanın rızasıMedeni Hukuk
- Genel olarak ve fiil ehliyetiMedeni Hukuk
- Mutlak butlan ve nisbî butlanMedeni Hukuk
- Tasarruf ehliyeti ve tasarruf özgürlüğüMedeni Hukuk
- Vesayeti gerektiren hâller ve yetkiMedeni Hukuk
Örnek kararlar
3 karar- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2023/1726 E., 2023/1820 K., 15.11.2023İlgili madde: TMK m.10, TMK m.13, TMK m.14, TMK m.15
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/747 E., 2023/1080 K., 15.11.2023İlgili madde: TMK m.13, TMK m.15, TMK m.408
- Hukuk Genel Kurulu, 2021/922 E., 2023/548 K., 31.05.2023İlgili madde: TMK m.10, TMK m.14, TMK m.15
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Sınırlı ehliyetsizler
- Ergin olma
- Kısıtlılık
- Yasal temsilci
- Fiil Ehliyeti
- Vesayet Makamı
- Denetim Makamı
- Nişanlanma
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.