TCK Madde 159Daha az cezayı gerektiren hal
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Bu madde, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla dolandırıcılık suçunun işlenmesi halinde uygulanacak cezayı ve bu suçun şikâyete bağlı olmasını düzenler. Dolandırıcılık suçunun tanımı, temel ceza ve nitelikli hâller madde kapsamında değildir. Maddenin uygulanması, alacak iddiası ile hileli davranış arasında bağ bulunan olaylarda söz konusu olur; hukuki ilişkiye dayanmayan bir alacak iddiasının ileri sürüldüğü olaylar bakımından madde uygulanmaz.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Dolandırıcılığın, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine, altı aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
Madde gerekçesi
Kişinin bir hukukî ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla hileye başvurmuş olması hâlinde de, dolandırıcılık suçunun oluştuğunu kabul etmek gerekir. Ancak, madde metninde, kişinin bir hukukî ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacı, dolandırıcılık suçunun temel şekline göre daha az cezayı gerektiren bir neden olarak kabul edilmiştir. Ayrıca, bu nedenle soruşturma ve kovuşturma yapılması mağdurun şikâyetine bağlanmıştır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır.
Atıflar(1)
Bu maddedeki kavramlar
- Şikâyet
- Alacağın tahsili amacı
- Hukuki ilişkiye dayanan alacak
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
38 karar arasından seçildi- Ceza Genel Kurulu E.2024/73 K.2024/142 T.2024-03-27Ceza Genel KuruluBozma
Özel Daire ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı arasında oluşan ve Ceza Genel Kurulunca çözümlenmesi gereken uyuşmazlık; sanıklara yüklenen nitelikli dolandırıcılık suçunda 5237 sayılı Kanun'un 159. maddesinin uygulanma şartlarının oluşup oluşmadığı bakımından eksik inceleme ile karar verilip verilmediğinin belirlenmesine ilişkin olup Yargıtay İç Yönetmeliği'nin 27. maddesi uyarınca öncelikle;
- 15. Ceza Dairesi · E. 2016/4870 · K. 2017/6678 · T. 27.02.2017Daire kararıRet
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 159/1, 62 ve 52/2. maddeleri gereğince 3.000,00 Türk Lirası adli para cezası ile cezalandırılmalarına dair İstanbul Anadolu 9. Ağır Ceza Mahkemesinin 10/02/2016 tarihli ve 2014/400 esas, 2016/47 sayılı kararını müteakip, katılan vekilinin katılan lehine vekalet ücreti takdir edilmediği gerekçesiyle kanun yararına bozma ve temyiz talebi üzerine, temyiz talebinin reddine, 3.600,
- 11. Ceza Dairesi · E. 2021/5191 · K. 2024/1192 · T. 07.02.2024Daire kararıBozma
2. Hukuki bir alacağın tahsili amacıyla dolandırıcılık suçundan, 5237 sayılı Kanun’un 159, 58 ve 53 üncü maddeleri uyarınca 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ve hak yoksunluklarına,
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Tacir (F), aralarındaki ticari satım sözleşmesi uyarınca (G)'den vadesi gelmiş 10.000 TL tutarındaki alacağını tahsil edememiştir. Bunun üzerine (F), kendisini bir avukat olarak tanıtıp sahte bir icra dairesi antetli kağıdı kullanarak hazırladığı "kesinleşmiş icra takibi" görünümlü bir belgeyi (G)'ye göndermiştir. Belgenin gerçekliğine inanan (G), malvarlığına haciz geleceği endişesiyle 10.000 TL'yi derhal (F)'ye ödemiştir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'na göre, (F)'nin eylemine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) (F)'nin kendisini bir meslek sahibi olarak tanıtması ve sahte belge kullanması nedeniyle eylem, TCK m. 158 uyarınca nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturur ve alacağını tahsil amacı cezada indirim nedeni sayılmaz.
- B) (G)'nin zaten mevcut ve vadesi gelmiş bir borcu ödemesi nedeniyle, dolandırıcılık suçunun "zarar" unsuru gerçekleşmediğinden (F)'nin fiili suç teşkil etmez.
- C) Dolandırıcılık suçunun, bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi, kanunda daha az cezayı gerektiren bir nitelikli hal olarak düzenlendiğinden, fail hakkında şikayet üzerine TCK m. 159 uygulanır.
- D) (F)'nin amacı hukuka uygun olan alacağını tahsil etmek olduğundan, kullanılan araçlar hukuka aykırı olsa dahi hakkın kullanılması kapsamında eylem suç oluşturmaz.
- E) Olayda hem nitelikli dolandırıcılık (TCK m. 158) hem de alacağı tahsil amaçlı dolandırıcılık (TCK m. 159) suçları oluştuğundan, fikri içtima kuralları gereğince en ağır cezayı gerektiren suçtan ceza verilir.