TBK Madde 343. Yanılmada dürüstlük kuralları
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Bu madde, yanılan tarafın yanıldığını dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri süremeyeceğini (birinci fıkra) ve karşı tarafın yanılanın kastettiği anlamda sözleşmeye razı olduğunu bildirmesi halinde sözleşmenin bu anlamda kurulmuş sayılacağını (ikinci fıkra) düzenler. Hükmün uygulanması, esaslı yanılmanın varlığına ve yanılanın iptal beyanında bulunmasına bağlıdır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Yanılan, yanıldığını dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri süremez.
Özellikle diğer tarafın, sözleşmenin yanılanın kasdettiği anlamda kurulmasına razı olduğunu bildirmesi durumunda, sözleşme bu anlamda kurulmuş sayılır.
Madde gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 25 inci maddesini karşılamaktadır. Tasarının iki fıkradan oluşan 34 üncü maddesinde, yanılmada dürüstlük kurallarının etkisi ve işlevi düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 25 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan "3. Hüsnüniyet kaidelerine muhalif hareket davası" şeklindeki ibare, Tasarının 34 üncü maddesinde "3. Yanılmada dürüstlük kuralları" şeklinde değiştirilmiştir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 25 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre: "Bilhassa, yapmayı kas- dettiği akdi diğer taraf icraya hazır olduğunu beyan ettiği takdirde, bu akit onun hakkında lüzum ifade eder." Bu fıkra, Tasarının 34 üncü maddesinin ikinci fıkrasında, "Özellikle diğer tarafın, sözleşmenin yanılanın kasdettiği anlamda kurulmasına razı olduğunu bildirmesi durumunda", sözleşmenin bu an lamda kurulmuş sayıldığı şeklinde ve daha anlaşılır biçimde yazılmıştır. Gerçekten, meselâ, alıcı (A), bir kilogramı için iki lira ödemek istediği bir malı, yanılarak kilosu üç liraya satın almayı kabul et tiğini ileri sürdüğü takdirde, satıcının aynı malı ona iki liraya satmaya hazır olduğunu açıklaması du rumunda, (A)'nm esaslı yanılma hükümlerine dayanarak sözleşmenin kurulmadığı hakkındaki savun ması, dürüstlük kurallarına aykırı düşer. Bu sebeple, bu örnekte satış sözleşmesi, söz konusu madde uyarınca, alıcının kasdettiği anlamda, yani kilosu iki lira üzerinden kurulmuş sayılır. Metninde yapılan anlaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddedeki kavramlar
- Dürüstlük kuralına aykırı ileri sürme
- Kastedilen anlamda kurulma
- Yanılanın kastettiği anlam
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddenin ders anlatımı
- İrade BozukluklarıBorclar Hukuku · 2.1 Borcun Kaynakları - Sözleşme · 21:24
- YanılmaBorclar Hukuku · 2.1 Borcun Kaynakları - Sözleşme · 22:15
Bu maddeye özel soru
Antika koleksiyoneri (K), bir sanat galerisinde incelediği Osmanlı el yazması bir eseri, katalog numarasını yanlış okuması sonucu, uzun zamandır aradığı ve piyasa değeri yaklaşık 50.000 Avro olan 17. yüzyıla ait nadir bir eser zannederek bu bedel üzerinden satın alma yönündeki iradesini galeri sahibi (M)’ye bildirmiştir. Eserin aslında 19. yüzyıla ait, daha az değerli bir kopya olduğunu ve gerçek değerinin 5.000 Avro olduğunu bilen (M), durumu fark ederek dürüstçe (K)'ye şöyle demiştir: “Sayın (K), zannederim eserin dönemine ilişkin bir yanılgı içindesiniz. Bu eser, aradığınız parça değil, 19. yüzyıl kopyasıdır ve katalog fiyatı 5.000 Avro’dur. Arzu ederseniz, sözleşmeyi bu gerçek bedel üzerinden derhal akdedebiliriz.” Bu açıklama üzerine hatasını anlayan ve prestiji sarsıldığı için alımdan tamamen vazgeçmek isteyen (K), esaslı yanılmaya düştüğünü ileri sürerek sözleşmeyi iptal etmekte ısrar etmiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre, bu hukuki durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Koleksiyoner (K)'nin yanılması, sözleşmenin konusu olan eserin temel niteliklerine ilişkin olduğundan esaslıdır ve karşı tarafın teklifinden bağımsız olarak sözleşmeyi geçmişe etkili şekilde ortadan kaldırma hakkı verir.
- B) Koleksiyoner (K)'nin yanılması, sözleşmenin kurulmasına yönelik saikinde gerçekleştiği için esaslı bir yanılma değildir ve bu nedenle sözleşmeyi iptal etme hakkı bulunmamaktadır.
- C) Tarafların iradeleri eserin niteliği ve bedeli gibi esaslı unsurlar üzerinde uyuşmadığından, aralarında hukuken geçerli bir sözleşme hiç kurulmamış sayılır.
- D) Yanılan (K), yanılmasını dürüstlük kurallarına aykırı olarak ileri süremez; karşı taraf (M), sözleşmenin (K)’nin kastettiği gerçek içerikle (eserin 19. yüzyıl kopyası olduğu ve 5.000 Avro bedelle) kurulmasına hazır olduğunu bildirdiğinden, sözleşme bu içerikle geçerli kabul edilir.
- E) Koleksiyoner (K), kendi kusuruna dayalı yanılması nedeniyle sözleşmeyi iptal etme hakkına sahip olmakla birlikte, dürüstlük kuralı uyarınca galeri sahibi (M)’nin sözleşmenin geçersizliğinden doğan menfi zararını tazmin etmekle yükümlüdür.